Diễn ra từ ngày 17 đến 22/8, hội nghị có sự tham dự của hơn 70 nhà khoa học, nhà nghiên cứu trẻ và nghiên cứu sinh đến từ 24 quốc gia. Đây là lần đầu tiên hội nghị MODEST được tổ chức tại Việt Nam, tạo diễn đàn thúc đẩy trao đổi học thuật, hợp tác nghiên cứu giữa các nhà khoa học Việt Nam với cộng đồng quốc tế, nhất là trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
MODEST (Modeling and Observing Dense Stellar systems) là cộng đồng nghiên cứu quốc tế về mô hình hóa và quan sát các hệ sao đặc. Hội nghị MODEST đầu tiên được tổ chức năm 2002 và từ đó trở thành diễn đàn khoa học thường niên, tập trung vào các lĩnh vực như động lực học sao, mô phỏng số, tiến hóa sao, hệ sao đôi và đa sao, thiên thể đặc và sóng hấp dẫn.
Với chủ đề “Các hệ sao đặc, từ cụm sao cầu đến cụm sao nhân thiên hà”, MODEST-26 tập trung nghiên cứu quá trình hình thành, tiến hóa và động lực học của các hệ sao, từ sao đơn, sao đôi đến những hệ đa sao bậc cao. Các đại biểu cũng trao đổi về những thiên thể đặc và hệ chứa chúng, trong đó có sao neutron, lỗ đen, sao xung mili giây, hệ sao đôi tia X và sao biến quang kiểu tai biến. Đây là những đối tượng quan trọng trong vật lý thiên văn đa sứ giả, cho phép nghiên cứu vũ trụ thông qua sự kết hợp giữa dữ liệu bức xạ điện từ và sóng hấp dẫn.
Một nội dung nổi bật của hội nghị là kết nối dữ liệu quan sát với các mô hình số hiện đại. Nguồn dữ liệu từ nhiều kính thiên văn, đài quan sát và sứ mệnh khoa học như Kính viễn vọng không gian James Webb (JWST), Vera C.Rubin, Gaia, ESO-VLT, MUSE, LAMOST, FAST, SKA và Einstein Probe đang mở rộng khả năng nghiên cứu các hệ sao đặc. Trên cơ sở đó, các nhà khoa học trao đổi phương pháp mô hình hóa, kỹ thuật phân tích dữ liệu và các phương pháp tính toán hiện đại, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và đào tạo thế hệ trẻ trong lĩnh vực vật lý thiên văn.
Các phiên thảo luận cũng đề cập quá trình hình thành và tiến hóa của các hệ sao đặc trong lịch sử vũ trụ; từ các đám mây phân tử đậm đặc, những hệ sao còn vùi trong khí đến quá trình hình thành và phát triển của các cụm sao trong mô phỏng vũ trụ học. Vai trò của cụm sao trong khảo cổ học thiên hà, sự hình thành các cụm sao hạt nhân và tương tác với lỗ đen khối lượng trung gian, lỗ đen siêu khối lượng cũng được tập trung nghiên cứu.
Hội nghị đồng thời dành sự quan tâm đến các hiện tượng thiên văn quá độ như sự kiện gián đoạn thủy triều (TDE), các đợt bùng phát gần tuần hoàn (QPE), hệ đôi có tỉ số khối lượng cực đoan đang xoắn dần vào nhau (EMRI) và những tín hiệu quá độ khác trong triển vọng quan
Một hướng nghiên cứu quan trọng khác là thiên thể đặc và nguồn sóng hấp dẫn, từ cơ chế hình thành, dấu hiệu quan sát đến triển vọng của các đài quan sát sóng hấp dẫn đang được xây dựng hoặc quy hoạch. Các phương pháp số mới, tổng hợp quần thể, động lực học hệ ít vật thể và tính toán hiệu năng cao (HPC) cũng được đưa ra trao đổi nhằm phục vụ mô phỏng các hệ sao mật độ cao.
Tại hội nghị, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai, Tiến sỹ Nguyễn Hữu Hà nhấn mạnh, địa phương xác định khoa học và giáo dục là nền tảng quan trọng cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Tỉnh cam kết tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện để Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành phát huy vai trò hạt nhân tri thức, trở thành cầu nối giữa khoa học Việt Nam với cộng đồng khoa học quốc tế.
Theo ông Nguyễn Hữu Hà, MODEST-26 là dịp để các nhà khoa học kết nối nghiên cứu lý thuyết, mô phỏng và quan sát, chia sẻ những kết quả mới, đồng thời tìm kiếm các hướng hợp tác trong tương lai. Đặc biệt, hội nghị MODEST lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam có ý nghĩa trong việc tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học quốc tế với giới nghiên cứu trong nước và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai cho biết, từ năm 2013 đến nay, Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành đã đón hơn 20.000 nhà khoa học đến từ 62 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 19 Giáo sư đoạt giải Nobel cùng hàng trăm nhà khoa học hàng đầu thế giới. Đây là nền tảng quan trọng để Gia Lai tiếp tục phát huy lợi thế của Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành trong kết nối, tiếp nhận và lan tỏa nguồn tri thức quốc tế.
Cùng với việc duy trì môi trường học thuật quốc tế, tỉnh Gia Lai định hướng phát triển các trung tâm nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học - công nghệ tiên tiến, qua đó tăng cường kết nối và phát huy nguồn chất xám trong và ngoài nước, đóng góp vào phát triển khoa học, công nghệ của Việt Nam.
Thông qua các phiên trình bày và trao đổi chuyên môn, MODEST-26 được kỳ vọng mở rộng các hợp tác nghiên cứu mới, đồng thời tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ và nghiên cứu sinh Việt Nam giao lưu, học hỏi, từng bước tham gia sâu hơn vào cộng đồng nghiên cứu quốc tế về các hệ sao đặc.
Việc MODEST-26 lần đầu được tổ chức tại Việt Nam tiếp tục cho thấy vai trò của Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành trong kết nối khoa học quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Quy Nhơn và Gia Lai trong hoạt động giao lưu, hợp tác và trao đổi học thuật quốc tế.
