Rút gọn chuỗi cung ứng, giảm chi phí và thủ tục
Sáng 30/9, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu.
Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, đây là một nghị định có phạm vi điều chỉnh rộng, nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến hoạt động của hàng nghìn doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, hệ thống cửa hàng bán lẻ và người tiêu dùng, đồng thời liên quan chặt chẽ đến bảo đảm an ninh năng lượng, cung ứng xăng dầu và ổn định kinh tế vĩ mô.
Dự thảo đã 4 lần lấy ý kiến các thành viên Chính phủ. Thực hiện chỉ đạo gần nhất của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 488 của Văn phòng Chính phủ, Bộ Công Thương đã hoàn thiện Dự thảo và tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi các đối tượng chịu tác động.
“Tinh thần xuyên suốt của Nghị định mới là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu theo hướng minh bạch, ổn định, phù hợp với cơ chế thị trường; giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh, bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp”, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho hay.
Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh, xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có ảnh hưởng lớn đến sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân, đến an ninh năng lượng quốc gia. Vì vậy, đổi mới cơ chế quản lý phải luôn đi cùng với yêu cầu bảo đảm nguồn cung, duy trì hệ thống phân phối và khả năng ứng phó trong các tình huống bất thường.
Do đó, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị các đại biểu khi góp ý cần đặt trong tổng thể hai yêu cầu một mặt tạo điều kiện để thị trường vận hành hiệu quả hơn; mặt khác bảo đảm Nhà nước vẫn có đủ công cụ điều tiết, giám sát và can thiệp khi cần thiết nhằm bảo đảm nguồn cung ứng xăng dầu trong mọi tình huống.
Về mô hình và hệ thống phân phối xăng dầu, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết, đây là một trong những nội dung quan trọng và nhận được nhiều sự quan tâm nhất. Dự thảo đang được xây dựng theo hướng rà soát, tái cấu trúc hệ thống phân phối, giảm các khâu trung gian, xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể từ khâu tạo nguồn đến khâu phân phối, bán lẻ, qua đó nâng cao hiệu quả của chuỗi cung ứng. Bộ Công Thương xác định đây là nội dung trọng tâm trong quá trình hoàn thiện Dự thảo Nghị định.
Về cơ chế điều hành giá xăng dầu, đây là nội dung có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và người tiêu dùng. Định hướng của Dự thảo là tăng tính chủ động và trách nhiệm của doanh nghiệp trong quyết định giá bán, đồng thời Nhà nước tăng cường công khai, minh bạch, giám sát và kiểm tra.
Theo phương án đang được lấy ý kiến, Nhà nước không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ như cơ chế hiện nay. Doanh nghiệp chủ động quyết định và công bố giá bán trong hệ thống trên cơ sở công thức, nguyên tắc được quy định tại Nghị định.
Mục tiêu cuối cùng là giá xăng dầu phải phản ánh tương đối đầy đủ biến động thị trường, nhưng cơ chế quản lý phải đủ minh bạch và hiệu quả để bảo đảm lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và duy trì ổn định thị trường.
Cùng với đó, nguyên tắc của quy định là những điều kiện thực sự cần thiết để bảo đảm an ninh cung ứng, an toàn và quyền lợi của người tiêu dùng thì phải quy định rõ. Những điều kiện không còn phù hợp, tạo chi phí tuân thủ nhưng không mang lại hiệu quả quản lý thì phải mạnh dạn cắt giảm.
Đặc biệt, vấn đề bảo đảm nguồn cung, dự trữ và trách nhiệm của thương nhân là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Quy định mới cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong việc bảo đảm nguồn hàng, duy trì tồn kho, dự trữ và cung ứng xăng dầu, nhất là trong những thời điểm thị trường có biến động lớn, thiên tai, xung đột địa chính trị trên thế giới, đứt gãy nguồn cung hoặc các tình huống bất thường.
Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng của Nghị định mới là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời tăng cường công khai, minh bạch dữ liệu. Các quy định cần phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Công Thương, các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, tránh chồng chéo, bỏ sót hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
Đồng thời, cần nghiên cứu tăng cường ứng dụng dữ liệu điện tử trong quản lý, kết nối thông tin về nguồn cung, tồn kho, hệ thống phân phối, giá bán để các cơ quan quản lý có thể theo dõi thị trường một cách kịp thời, chính xác.
“Cuối cùng, về điều khoản chuyển tiếp. Nghị định mới khi được ban hành sẽ tác động trực tiếp đến hệ thống doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh đang hoạt động. Vì vậy, cần quy định rõ ràng, hợp lý, có khả năng chuyển tiếp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp đang hoạt động đúng pháp luật; đồng thời tránh tạo ra khoảng trống pháp lý hoặc gây gián đoạn hoạt động kinh doanh, ảnh hưởng đến nguồn cung xăng dầu”, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh.
Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị sau hội nghị, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, với vai trò là đơn vị chủ trì soạn thảo, tiếp thu đầy đủ, nghiêm túc các ý kiến tại hội nghị, nhất là những vấn đề còn ý kiến khác nhau.
Đối với từng nhóm vấn đề, cần phân loại rõ: nội dung đã có sự thống nhất cao thì tiếp thu, hoàn thiện; nội dung còn nhiều phương án thì cần tiếp tục đánh giá tác động, làm rõ ưu điểm, hạn chế của từng phương án; nội dung thuộc thẩm quyền hoặc liên quan đến trách nhiệm của bộ, ngành khác thì phải chủ động trao đổi, thống nhất. Những vấn đề có tác động lớn đến thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng thì phải được đánh giá đầy đủ trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.
Doanh nghiệp chủ động quyết định giá, Nhà nước tăng hậu kiểm
Đại diện cho Ban soạn thảo, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, đến thời điểm này, mặc dù tình hình thế giới và trong nước rất phức tạp đối với lĩnh vực xăng dầu, nhưng với sự điều hành của các bộ, ngành, Chính phủ và sự nỗ lực, trách nhiệm của các doanh nghiệp, thị trường xăng dầu 9 tháng đầu năm tương đối ổn định. Đặc biệt quan trọng là không xảy ra đứt gãy nguồn cung, giá bán lẻ được điều hành phù hợp, linh hoạt và có kiểm soát. Trong những đột biến ngắn hạn, giá không tăng một cách đột biến.
“Đến thời điểm này, giá bán lẻ xăng dầu của Việt Nam vẫn thấp hơn giá tại nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước xung quanh Việt Nam. Đây cũng là một điểm tích cực, góp phần kiềm chế lạm phát”, ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh.
Tuy nhiên, ông Trần Hữu Linh lưu ý, tình hình thế giới còn rất phức tạp nên trong 3 tháng cuối năm vẫn xác định phải tiếp tục đương đầu với những diễn biến phức tạp. Cùng với đó, 3 tháng cuối năm, quý IV, chắc chắn nhu cầu sẽ cao hơn 9 tháng đầu năm theo quy luật. Đặc biệt là nguy cơ thiếu dầu diesel. Hiện nay, đây mới là nguy cơ ở các nước trên thế giới, nhưng có thể tới đây sẽ trở thành nguy cơ của Việt Nam.
Ông Trần Hữu Linh cũng cho hay, thực tế thiết kế thị trường xăng dầu của Việt Nam trong khoảng 10 - 15 năm nay khá phức tạp, có quá nhiều tầng nấc trung gian. Mỗi khâu sẽ phát sinh thêm chi phí và khiến việc vận hành không hiệu quả.
“Trong 2 - 3 tháng vừa rồi, qua báo cáo của địa phương, của Sở Công Thương, có một số cửa hàng xăng dầu, một số thương nhân xăng dầu, kể cả thương nhân phân phối, bắt đầu rút lui khỏi thị trường do không kinh doanh được. Đây cũng phản ánh sự phức tạp và khó khăn của lĩnh vực kinh doanh xăng dầu. Một vấn đề khác là chiết khấu. Nhiều doanh nghiệp phân phối, đặc biệt là các đơn vị bán hàng, phản ánh chiết khấu bằng không, kinh doanh không có lãi. Đây là những vấn đề tồn tại. Khi xây dựng Nghị định và thiết kế lại thị trường xăng dầu, chúng tôi luôn bám sát những vấn đề tồn tại và tiếp thu nghiêm túc, khách quan các ý kiến góp ý, kể cả những phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp và người tiêu dùng”, ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh.
Đại diện Bộ Công Thương cũng nêu 3 điểm cốt lõi của Dự thảo, đó là tinh gọn lại cấu trúc tổ chức chuỗi cung ứng cho thị trường xăng dầu, tinh gọn, minh bạch nhưng vẫn phải hiệu quả, vận hành hiệu quả. Từ việc cấp phép chồng chéo chuyển sang hệ thống quản lý bằng thông báo, hợp nhất chung nguồn và giảm mạnh chi phí, thủ tục hành chính.
Cùng với đó, đưa mặt hàng xăng dầu trở về cơ chế thị trường. Doanh nghiệp tự quyết định giá, Nhà nước chỉ đưa ra công thức, chỉ nắm một yếu tố là chi phí kinh doanh định mức và công bố 3 năm một lần, trả lại quyền định giá cho thị trường. Khi Nghị định có hiệu lực, có thể mỗi cây xăng sẽ có một mức giá. Mỗi thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối sẽ quy định giá trong hệ thống của mình. Khi đó, mỗi doanh nghiệp có thể có giá khác nhau, phụ thuộc vào giá mua, cước phí, lợi nhuận và chiết khấu cho đại lý, cửa hàng.
“Đây cũng là nội dung chúng tôi muốn tiếp tục xin ý kiến lần cuối của các doanh nghiệp và đề nghị cơ quan báo chí, truyền thông đặt vấn đề, nêu vấn đề để người tiêu dùng được biết”, ông Linh nhấn mạnh.
Về vấn đề bình ổn giá, thực hiện khi giá biến động bất thường (tăng/giảm liên tục 1–4 tuần hoặc biến động cộng dồn 15%–20% trở lên trong thời gian ngắn) gây tác động lớn đến kinh tế - xã hội. Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ quyết định chủ trương biện pháp và thời hạn bình ổn giá. Công cụ được kết hợp đồng bộ: tổng nguồn tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ quốc gia, thuế, tài chính, tiền tệ, Quỹ bình ổn giá (nếu có) theo Luật Giá. Điểm mới là trong trường hợp cần thiết, cho phép điều hành giá xăng dầu trong một khoảng thời gian nhất định.
Cuối cùng là chuyển đổi số, quản trị bằng dữ liệu, biến xăng dầu thành một dòng chảy thông tin và kết nối trực tiếp để Nhà nước điều hành theo thời gian thực. Hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia được Bộ Công Thương nỗ lực xây dựng những phiên bản đầu tiên vào năm 2025 và 2026. Năm nay, Bộ tiếp tục nâng cấp để đáp ứng các quy định của Dự thảo mới.
Khi Nghị định có hiệu lực, tất cả việc báo cáo nhập, xuất, tồn, lưu thông trên thị trường và hóa đơn đều phải trực tuyến với Bộ Công Thương. Khoảng 10.500 thương nhân đầu mối sẽ phải lập tài khoản, báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh và Bộ Công Thương trên hệ thống này.
Bộ cũng đã xây dựng ứng dụng để người tiêu dùng và doanh nghiệp biết được thông tin. Khi đó, mỗi cây xăng có thể có một mức giá và người tiêu dùng có thể biết cây xăng nào, ở vị trí nào, bán E5 hay E10, giá bao nhiêu đối với mỗi chủng loại, có trạm sạc điện hay không. Ứng dụng này đang được chạy thử nghiệm và trong thời gian vừa qua cũng nhận được những ý kiến tích cực của người tiêu dùng.
