Các đại biểu đã trực tiếp tìm hiểu hiện trường khai quật khu vực chính điện Kính Thiên năm 2026 tại hố khai quật khảo cổ số 9 Hoàng Diệu. Đây là khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng trong tổng thể di sản Hoàng thành Thăng Long. Việc tiếp tục khai quật nhằm từng bước nhận diện, làm rõ các dấu tích kiến trúc và những lớp văn hóa lịch sử còn lưu giữ trong lòng đất.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, Chủ nhiệm Dự án thông tin, năm 2026, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội đã phối hợp với Viện Khảo cổ học đã tiến hành khai quật khảo cổ lần thứ tư tại nền điện Kính Thiên (khu vực nhà Pháo binh - CT04) thuộc Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long với tổng diện tích khai quật là 910m2. Như vậy, tổng hợp 4 đợt khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên đã phát hiện địa tầng dày 6m bao gồm các lớp văn hóa từ thời Đại La (thế kỷ VII- IX ), thời Đinh - Tiền Lê (thế kỷ X), thời Lý (thế kỷ XI-XII), thời Trần (thế kỷ XIII-XIV), thời Lê sơ (thế kỷ XV - XVI), thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII - XVIII), thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Đây là địa tầng dày nhất, đầy đủ nhất của lịch sử Thăng Long - Hà Nội lần đầu tiên phát hiện. Bên cạnh đó phát hiện dấu tích điện Long Thiên là hoàn toàn trùng khớp với giới hạn Đông - Tây của tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc. Hệ thống móng cột và cống thoát nước đã phát lộ cho phép làm sáng tỏ hơn nữa kết quả cuộc khai quật năm 2025 điện Long Thiên được vua Gia Long cho xây dựng theo kiến trúc đặc trưng của triều Nguyễn là “Trùng thiềm điệp ốc” với 2 tòa nhà là tiền điện và chính điện được đặt chung trên cùng một nền móng và kết nối với nhau bằng gian thừa lưu.
Phía dưới nền điện Long Thiên là dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung Hưng. Nền điện Kính Thiên từng được Chính sử ghi chép được đắp hoàn toàn nhân tạo, toàn bộ mặt bằng của khu vực này được đắp đầm quy chuẩn bao gồm đất sét và các vật liệu vỡ. Sau đó mới quy hoạch các vị trí móng cột. Hệ thống các móng cột này bao gồm 2 loại móng là móng đơn và móng kép. Trong đó, các móng đơn có kích thước từ 2,8 - 3,5 x 2,5 - 3,5m, các móng kép có kích thước 5,4 - 6,1 x 2,7 - 3m. Các móng cột được xây dựng thêm móng lỗi cột. Đây là loại móng cột có kích thước lớn nhất, kỹ thuật tinh vi nhất trong lịch sử móng cột kiến trúc Việt Nam. Hệ thống các móng đơn này đều được phân bố trong lòng của kiến trúc, trong khi hệ thống các móng kép chủ yếu được phân bố ở rìa bên ngoài. Dựa trên hệ thống móng đã xuất lộ có thể khẳng định giới hạn theo chiều đông - tây của điện Kính Thiên bao gồm 9 gian với 10 hàng cột, giới hạn theo chiều bắc - nam gồm 5 gian với 6 hàng cột.
Theo sử cũ và ý kiến cơ bản của các nhà nghiên cứu, trước thời xây dựng Chính điện Kính Thiên thời Lê, ở đây có Chính điện Thiên An thời Trần, Chính điện Thiên An và Càn Nguyên thời Lý. Theo các nhà nghiên cứu, giả thiết này, là hoàn toàn có cơ sở khoa học khi ở đây đã phát hiện địa tầng dày có niên đại trên dưới 1.300 năm lịch sử nối tiếp nhau liên tục.
Cuộc khai quật đã cung cấp thêm nhiều tư liệu mới, quan trọng về quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng của nền điện Kính Thiên; dấu tích sân điện Kính Thiên, vật liệu xây dựng bó nền điện, cấu trúc sân điện Kính Thiên ở khu vực phía Tây và một số dấu tích kiến trúc liên quan khác, dấu tích nền điện Long Thiên thời Nguyễn. Việc này cũng đáp ứng nghiêm túc các Khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, Thông cáo Hà Nội 2022, yêu cầu của Luật Di sản văn hóa và các cấp quản lý của Việt Nam, bổ sung thêm cơ sở khoa học cho công tác nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên, làm tăng thêm giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản.
Sau hơn 15 năm nghiên cứu về điện Kính Thiên, trên cơ sở nghiên cứu liên ngành các tài liệu chính sử, các bản đồ cổ, kết quả khai quật khảo cổ học, kiến trúc và nghi lễ cung đình... các nhà khoa học trong nước và các chuyên gia quốc tế đã thống nhất “Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong khu trung tâm Cấm Thành là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, là biểu trưng cao nhất cho quyền lực Quốc gia Đại Việt xuyên suốt 4 thế kỷ (thế kỷ XV- XVIII)". Nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên sẽ tạo một điểm nhấn quan trọng nhất để tôn vinh giá trị Di sản và thực hiện mục tiêu của Công ước 1972. Phương án phục dựng theo nguyên tắc xác thực của các văn kiện quốc tế và bộ công cụ do Hội đồng Quốc tế về di tích và di chỉ (gọi tắt là ICOMOS) đề xuất, trên cơ sở khoa học và tính khả thi cao, bảo đảm gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu cho Di sản Thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.
Từ kết quả báo cáo, các đại biểu, chuyên gia và nhà nghiên cứu đã tập trung thảo luận, đánh giá tư liệu mới được bổ sung, trao đổi về các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong thời gian tới.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: Kết quả khai quật 940m² trong năm 2026 cho thấy khu di tích có bề dày lịch sử với nhiều tầng văn hóa, từ thời Đại La, thời Lý, Trần, Lê Sơ đến thời Mạc. Đây là di tích đặc biệt, không chỉ có giá trị lớn đối với lịch sử, khảo cổ học và văn hóa Việt Nam mà còn hiếm có trong hệ thống các khu di tích kinh thành trên thế giới. Các nghiên cứu và hệ thống di vật được phát hiện trong 15 năm qua, là cơ sở quan trọng để định hướng công tác bảo tồn, phục dựng Điện Kính Thiên thời Lê Sơ, trong đó nền điện với các hình rồng là dấu tích tiêu biểu, cung cấp thêm cơ sở khoa học việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
