Thưa ông, với vai trò là một mắt xích trong hành trình đi tìm tên cho các liệt sĩ trong chiến dịch 500 ngày đêm, xin ông cho biết Viện Pháp y Quốc gia đã triển khai nhiệm vụ giám định ADN hài cốt liệt sĩ ra sao và kết quả đạt được đến nay như thế nào?
Xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ vô cùng ý nghĩa và đặc biệt quan trọng. Nhiệm vụ vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nhân văn sâu sắc. Đằng sau mỗi mẫu hài cốt và mỗi kết quả giám định ADN là sự chờ đợi thông tin người thân của các gia đình sau nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ.
Trong chiến dịch 500 ngày đêm, Viện Pháp y Quốc gia là một trong những đơn vị được giao nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm việc tiếp nhận, bảo quản và giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Ngay từ đầu chiến dịch, Viện đã chủ động chuẩn bị toàn diện về nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị cũng như hoàn thiện các quy trình chuyên môn. Đồng thời, Viện tổ chức hướng dẫn, tập huấn cho cán bộ địa phương về quy trình lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu hài cốt liệt sĩ theo đúng quy định.
Về kết quả, tính đến nay, Viện Pháp y Quốc gia đã tiếp nhận 16.636 mẫu hài cốt liệt sĩ được gửi về từ các địa phương theo địa bàn phân công trong chiến dịch. Bên cạnh đó, Viện cũng đang tiếp tục lưu giữ và xử lý 8.515 mẫu hài cốt liệt sĩ từ giai đoạn trước.
Đây là một khối lượng công việc rất lớn. Tuy nhiên, với tinh thần trách nhiệm cao nhất, tập thể lãnh đạo và cán bộ chuyên môn của Viện luôn xác định đây không đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn thông thường, mà là trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước, trước các anh hùng liệt sĩ và trước hàng nghìn gia đình đang mòn mỏi mong chờ tin tức của thân nhân.
Để có được kết quả chính xác, quy trình từ khâu lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển đến tổ chức giám định đã được triển khai như thế nào, thưa ông?
Đối với công tác giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, yếu tố quyết định chất lượng kết quả không đơn thuần chỉ nằm ở các thao tác trong phòng xét nghiệm. Yếu tố quyết định chất lượng kết quả phải bắt đầu ngay từ khâu lấy mẫu. Hài cốt liệt sĩ thông thường đã nằm dưới lòng đất qua nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, khiến lượng ADN bị phân hủy rất nghiêm trọng.
Do đó, nếu ngay từ đầu không triển khai đúng kỹ thuật, dẫn đến việc mẫu bị nhiễm chéo hoặc tạp nhiễm, đồng thời không được bảo quản đúng quy trình thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các khâu phân tích sau này.
Chúng tôi xác định đây là một quy trình kiểm soát xuyên suốt, gồm nhiều khâu chặt chẽ: từ lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển, tiếp nhận, xử lý, phân tích tách chiết ADN, đến kiểm soát chất lượng, đối sánh và đưa ra kết luận cuối cùng. Tất cả các công đoạn này đều được giám sát nghiêm ngặt để đạt độ chính xác cao nhất.
Viện Pháp y Quốc gia đã chủ động phối hợp hướng dẫn, tập huấn cho cán bộ địa phương nhằm xây dựng quy trình chuẩn ngay từ ban đầu, giúp thu thập những mẫu đạt chất lượng tốt nhất. Khi mẫu được gửi về Viện, chúng tôi sẽ tiến hành kiểm tra, tiếp nhận, phân loại và xử lý sơ bộ theo đúng quy định chuyên môn.
Đặc biệt, Viện chú trọng kiểm soát nguy cơ lây nhiễm và nhiễm chéo giữa các mẫu để bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc từng mẫu trong suốt toàn bộ quá trình. Một kết quả giám định ADN không chỉ đơn thuần đúng về mặt chuyên môn, kỹ thuật mà còn phải bảo đảm độ tin cậy, tính khách quan và có thể kiểm tra, đối chiếu. Đối với những trường hợp mẫu hài cốt bị suy thoái ADN ở mức độ nặng, Viện sẽ áp dụng các phương pháp chuyên sâu phù hợp với từng loại mẫu nhằm thu được lượng ADN tối đa, phục vụ cho các công đoạn phân tích tiếp theo.
Việc ứng dụng các công nghệ mới trong quá trình giám định đã được triển khai như thế nào và Viện đã đầu tư cho các công nghệ này ra sao, thưa ông?
Giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ khó hơn rất nhiều so với các mẫu sinh phẩm thông thường. Do nằm dưới lòng đất thời gian dài, ADN trong hài cốt bị phân hủy, thoái hóa và đứt gãy rất nghiêm trọng, lượng ADN thu được thường ở mức rất thấp. Nếu chỉ sử dụng các phương pháp phân tích thông thường hay quy trình trước đây, chúng ta rất khó thu thập đủ thông tin di truyền đối với các trường hợp khó, đồng thời công suất giám định cũng không đạt như mong muốn.
Thời gian qua, Viện Pháp y Quốc gia đã từng bước nghiên cứu, tiếp cận và ứng dụng các kỹ thuật phân tích hiện đại. Trong đó nổi bật là phương pháp giải trình tự gen thế hệ mới (NGS SNP). Đây là hướng công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với việc phân tích mẫu ADN bị suy thoái, cho phép khai thác sâu các thông tin di truyền mà những phương pháp truyền thống khó tiếp cận.
Tuy nhiên, công nghệ hiện đại vẫn phải song hành cùng yếu tố con người và quy trình giám định chuẩn hóa. Việc đầu tư của Viện không chỉ dừng lại ở máy móc, thiết bị mà còn bao gồm xây dựng hệ thống phòng xét nghiệm đạt chuẩn, kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt, trang bị hóa chất sinh phẩm và phần mềm phân tích, quản lý dữ liệu chuyên dụng.
Bên cạnh đó, Viện đặc biệt chú trọng đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân lực. Mục tiêu cuối cùng là lựa chọn công nghệ phù hợp nhất với từng loại mẫu, đặc biệt là mẫu phân hủy, suy thoái nặng, nhằm tối ưu hóa lượng ADN thu được, tạo nền tảng vững chắc cho các công đoạn phân tích tiếp theo.
Mỗi kết quả giám định chính xác là một niềm an ủi đối với các gia đình, thắp lên niềm tin trong hành trình tri ân. Xin ông chia sẻ về ý nghĩa của nhiệm vụ đặc biệt này cũng như quyết tâm của đơn vị trong thời gian qua?
Đây có lẽ là khía cạnh thể hiện rõ nhất ý nghĩa sâu sắc của công việc mà chúng tôi đang thực hiện. Đối với những người làm công tác giám định ADN, mẫu xương có thể chỉ là một mẫu sinh phẩm được xử lý theo đúng quy trình khoa học. Nhưng đối với từng gia đình, đó lại là người cha, người anh, người con mà họ đã mòn mỏi chờ đợi suốt hàng chục năm qua để biết chính xác người thân của mình đang ở đâu.
Vì vậy, chúng tôi luôn xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, đòi hỏi trách nhiệm, độ chính xác và sự tận tâm ở mức cao nhất.
Thời gian qua, tập thể Viện Pháp y Quốc gia đã huy động tối đa nguồn lực, áp dụng các kỹ thuật hiện đại và phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để triển khai nhiệm vụ với tinh thần khẩn trương, tăng tốc, bảo đảm chất lượng và hiệu quả tối ưu.
Bởi lẽ, mỗi một kết quả chính xác không chỉ dừng lại ở việc trả lại tên cho một liệt sĩ, mà còn giúp một gia đình khép lại chặng đường dài tìm kiếm, đưa người thân trở về với quê hương, gia đình. Đó vừa là trách nhiệm nghề nghiệp, vừa là tình cảm và sự tri ân sâu sắc của chúng tôi đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.
Xin cảm ơn ông!
