Nghiên cứu, công bố trên tạp chí Cell Reports, được thực hiện thông qua một thí nghiệm quy mô lớn, trong đó khoảng 10 triệu tế bào nấm men thuộc gần 100 chủng khác nhau được “ghép đôi” trong cùng một môi trường để theo dõi hành vi lựa chọn. Kết quả cho thấy nấm men không ghép đôi ngẫu nhiên mà có xu hướng “kén chọn”, tránh một số đối tác và ưu tiên những đối tượng có khả năng tạo ra thế hệ con có “độ thích nghi” cao hơn - chỉ số phản ánh năng lực sinh trưởng và sinh sản.
Theo nhóm nghiên cứu do Giáo sư Yitzhak Pilpel dẫn đầu, trong môi trường thuận lợi với nguồn dinh dưỡng dồi dào, nấm men ưu tiên chọn bạn đời giúp tạo ra thế hệ con khỏe mạnh hơn. Ngược lại, trong điều kiện khắc nghiệt, yếu tố quan trọng lại là khoảng cách di truyền giữa hai cá thể: sự khác biệt di truyền càng lớn có thể mang lại lợi thế cho thế hệ con, nhưng chỉ đến một ngưỡng tối ưu, sau đó hiệu quả giảm dần.
Để theo dõi chính xác quá trình này, các nhà khoa học đã gắn “mã vạch di truyền” cho từng chủng nấm men, qua đó xác định được cặp “bố mẹ” của từng tế bào con và tần suất ghép đôi. Kết quả cho thấy các cá thể “bố mẹ” càng khỏe mạnh thì con cái sinh ra càng có xu hướng thích nghi tốt, đặc biệt trong điều kiện môi trường thuận lợi.
Theo các nhà khoa học, phát hiện này góp phần làm sáng tỏ một câu hỏi cơ bản của tiến hóa: liệu khả năng lựa chọn bạn đời có phải là yếu tố cốt lõi của sinh sản hữu tính hay chỉ là đặc tính phát triển sau này. Việc quan sát được hiện tượng này ở sinh vật đơn bào như nấm men cho thấy đây có thể là cơ chế cổ xưa và mang tính nền tảng.
Ngoài ra, nghiên cứu cũng mở ra hướng ứng dụng trong di truyền học định lượng - lĩnh vực nghiên cứu sự di truyền của các đặc tính phức tạp - và có thể góp phần giúp hiểu rõ hơn về hành vi lựa chọn bạn đời ở con người trong tương lai.
