Không chỉ đơn thuần là nơi tập hợp bà con dân làng, nhà Rông còn là địa điểm trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống như cồng chiêng, dệt thổ cẩm, các lễ hội lớn của làng,… Thế nhưng, với bà con Xơ Đăng ở thôn Chung Năng, xã Đăk Pek, do nhà Rông cũ bị hư hỏng từ nhiều năm trước, nên nếp nhà Rông đã không còn. Trước thách thức bảo tồn, chính quyền địa phương đã hỗ trợ tiền, cùng với nguồn tiền có được từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, bà con trong thôn đã cùng nhau chung sức làm nhà Rông mới.
Thôn Chung Năng, xã Đăk Pek có 309 hộ dân tham gia quản lý, với hơn 1.000 nhân khẩu. Cộng đồng thôn được giao bảo vệ hơn 420 ha rừng của Công ty Lâm nghiệp Đăk Glei từ năm 2018. Do diện tích lớn, địa hình đặc thù, cộng với số lượng hộ tham gia nhiều nên cộng đồng được chia thành 3 nhóm hộ, chia nhau ra để cùng quản lý, bảo vệ diện tích rừng được giao.
Ông A Thủ, Thôn phó kiêm Trưởng Ban Công tác Mặt trận thôn Chung Năng cho biết, các nhóm hộ sẽ tiến hành phân công công việc cho từng thành viên; trong đó, tập trung vào công tác tuần tra, kiểm soát các diện tích rừng được giao với tần suất từ 2 – 3 lần/tháng. Riêng các tháng mùa khô, nguy cơ cháy rừng cao sẽ được tăng cường số lần đi rừng để làm tường ranh cản lửa ở những điểm có nguy cơ cao xảy ra cháy rừng; đồng thời, phát hiện sớm các điểm cháy để báo cáo kịp thời cho cộng đồng cùng nhau tham gia chữa cháy rừng. Nhờ đó, từ nhiều năm nay, diện tích rừng giao cho cộng đồng thôn Chung Năng không xảy ra cháy rừng, vi phạm luật lâm nghiệp.
Nhờ làm tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng, năm 2025, cộng đồng thôn Chung Năng nhận được hơn 326 triệu đồng từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Nhận được số tiền này, cộng đồng đã sử dụng một phần để chi cho các hộ tham gia tuần tra, kiểm soát rừng; một phần giữ lại làm quỹ chung, phục vụ cho các hoạt động chung của thôn như các lễ hội, làm hệ thống đèn chiếu sáng,…
Đặc biệt nhất, cuối tháng 12/2025, bà con nhân dân thôn Chung Năng được hỗ trợ gần 160 triệu đồng từ vốn chương trình mục tiêu quốc gia để xây dựng nhà Rông mới. Nhờ có nguồn quỹ chung từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, bà con nhân dân trong thôn đã có nguồn kinh phí để phục vụ mua trang thiết bị, một số nguyên vật liệu và thức ăn, nước uống phục vụ cho công tác làm nhà Rông. Đến nay, nhà Rông thôn Chung Năng đang gần hoàn thiện, là nơi diễn ra các hoạt động chung của thôn.
“Trước đây trong thôn cũng có nhà Rông, xong từ khi bị hư hỏng thì không còn nhà Rông nữa. Với cộng đồng bà con Xơ Đăng chúng tôi, nhà Rông từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hoá, gắn với đời sống của cộng đồng. Nhờ nhà nước hỗ trợ cùng nguồn tiền từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, đến nay bà con trong thôn rất vui mừng vì sắp có nhà Rông mới. Đây là nơi sinh hoạt chung, các giá trị truyền thống được gìn giữ và trao truyền qua nhịp chiêng, tiếng cồng, điệu xoang cùng những phong tục, tập quán mang đậm bản sắc riêng”, ông A Thủ nói.
Với cộng đồng thôn Chung Năng, việc cùng nhau xây dựng nhà Rông thể hiện sự đoàn kết, chung sức vì công việc chung. Đến nay, cả thôn đã cùng nhau hiến hơn 700 ngày công để làm nhà Rông, với sự hỗ trợ thức ăn, nước uống từ nguồn chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Những người đàn ông, thanh niên có sức khỏe như anh A Hiệp được giao nhiệm vụ trèo lên mái để lợp tranh. Vắt vẻo trên cao, dưới cái nắng gay gắt, anh liên tục được tiếp nước từ những người ở phía dưới. Còn với các chị em phụ nữ như chị Y Ngọc Chiêu, việc đi bộ lên những sườn đồi để tìm và cắt cỏ tranh về phơi và đan lại thành bó, lợp mái nhà Rông cũng được thực hiện xuyên suốt gần một năm nay. Không ai bảo ai, tất cả đều nỗ lực, cố gắng vì công việc chung, bởi nhà Rông khi hoàn thành sẽ là hiện thân cho tinh thần đoàn kết của bà con nhân dân trong thôn, như việc giữ màu xanh cho những cánh rừng cả cộng đồng được giao quản lý, bảo vệ.
của cộng đồng người Xơ Đăng tại thôn.
Bà Nguyễn Kim Phượng, Phó trưởng Phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường xã Đăk Pek đánh giá, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng mang lại nhiều tác động tích cực đến đời sống, nhận thức của bà con nhân dân trên địa bàn xã. Các cộng đồng dân cư, hộ gia đình, cá nhân nhận quản lý, bảo vệ rừng đã bố trí, sắp xếp thời gian, công việc hợp lý để đi tuần tra, kiểm soát diện tích rừng được giao. Việc này vừa giúp gắn kết cộng đồng dân cư, vừa giúp người dân dần hình thành thói quen tốt trong sắp xếp công việc.
“Điểm đặc biệt là các cộng đồng dân cư nhận quản lý, bảo vệ rừng đều trích lại một phần nguồn tiền chi trả để phục vụ cho việc chung của thôn, chung sức xây dựng nhà Rông văn hóa hay làm đường giao thông nông thôn, giao thông nội đồng. Qua đó, góp phần cùng với các ngành chức năng gìn giữ, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng các thôn, làng dân tộc thiểu số vừa đậm đà bản sắc văn hóa, vừa phát triển theo hướng văn minh, hiện đại”, bà Nguyễn Kim Phượng nêu rõ./.
