Suốt nhiều thập kỷ, lý do khiến nhân loại nghiêng hẳn về một phía vẫn là một ẩn số lớn trong quá trình tiến hóa. Giờ đây, một nghiên cứu mới chỉ ra rằng câu trả lời nằm ở hai bước ngoặt định hình nên con người: đi thẳng bằng hai chân và sự mở rộng đáng kể của kích thước não bộ.
Nghiên cứu do các chuyên gia tại Đại học Oxford và Đại học Reading (Anh) thực hiện, vừa được công bố trên tạp chí PLOS Biology. Nhóm đã thu thập dữ liệu của 2.025 cá thể thuộc 41 loài khỉ và vượn. Bằng cách sử dụng mô hình thống kê phức tạp để kiểm tra các giả thuyết hiện có về sự tiến hóa của tay thuận (như sử dụng công cụ, chế độ ăn, môi trường sống, khối lượng cơ thể và cấu trúc xã hội), các nhà khoa học nhận thấy loài người vốn nằm ngoài mọi quy luật chung của các loài linh trưởng khác.
Tuy nhiên, khi họ đưa thêm hai yếu tố vào mô hình là kích thước não bộ và tỷ lệ chiều dài cánh tay so với chân (dấu hiệu giải phẫu chuẩn xác của việc đi bằng hai chân), sự ngoại lệ đó lập tức biến mất. Nói cách khác, khi tính đến yếu tố đi thẳng và não bộ lớn, con người không còn là một sự bất thường của tiến hóa.
Nhóm nghiên cứu cũng ước tính được xu hướng thuận tay của các tổ tiên loài người đã tuyệt chủng. Một bức tranh rõ ràng đã hiện ra: các tông người sơ khai như Ardipithecus và Australopithecus có lẽ chỉ hơi nghiêng về tay phải, tương tự như các loài vượn lớn hiện đại. Nhưng khi chi Người (Homo) xuất hiện, từ Homo ergaster, Homo erectus đến người Neanderthal, khuynh hướng này ngày càng mạnh mẽ và đạt đến mức độ cực đoan ở người hiện đại (Homo sapiens).
Đáng chú ý, loài người "hobbit" não nhỏ Homo floresiensis ở Indonesia lại cho thấy xu hướng thuận tay yếu hơn hẳn. Điều này hoàn toàn trùng khớp với việc họ có não bộ nhỏ gọn và cơ thể thích nghi với sự kết hợp giữa đi thẳng và leo trèo, thay vì đi bằng hai chân hoàn toàn.
Những phát hiện này vẽ ra một câu chuyện gồm hai giai đoạn. Việc đi thẳng xuất hiện trước, giải phóng đôi tay khỏi nhiệm vụ di chuyển để tập trung cho các thao tác thủ công phức tạp. Khi não bộ ngày càng lớn hơn và tự tổ chức lại, sự thiên vị tay phải trở nên vững chắc và hình thành một đặc điểm gần như phổ quát như ngày nay.
Tiến sĩ Thomas A. Püschel, Phó giáo sư về Nhân chủng học Tiến hóa tại Đại học Oxford, chia sẻ: "Đây là nghiên cứu đầu tiên kiểm tra một số giả thuyết chính về sự thuận tay ở người trong một khuôn khổ duy nhất. Kết quả của chúng tôi cho thấy nó có lẽ gắn liền với một số đặc điểm then chốt tạo nên con người chúng ta, đặc biệt là việc đi thẳng và sự tiến hóa của bộ não lớn hơn. Bằng cách quan sát trên nhiều loài linh trưởng, chúng ta có thể bắt đầu hiểu được khía cạnh nào của sự thuận tay là cổ xưa và được chia sẻ, khía cạnh nào là duy nhất ở con người".
Dù đã giải đáp được phần lớn câu hỏi, nghiên cứu vẫn để ngỏ một số hướng đi mới cho tương lai. Các nhà khoa học sẽ tiếp tục tìm hiểu vai trò của văn hóa trong việc duy trì sự thuận tay phải, lý do tại sao sự thuận tay trái vẫn còn tồn tại, và liệu thói quen ưu tiên một chi ở các động vật khác như vẹt hay chuột túi có chung một nguồn gốc tiến hóa sâu xa nào đó trong thế giới tự nhiên hay không.
