Theo đài RT, Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SVR) cho rằng, Liên minh châu Âu (EU) đang tìm cách chuyển các tài sản chủ quyền của Nga bị phong tỏa tại Euroclear sang một cơ chế siêu quốc gia mới, để sử dụng cho Ukraine.
Trong thông cáo ngày 22/9, Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SVR) cho biết, EU đang nghiên cứu một phương án mới, nhằm đưa các tài sản chủ quyền của Nga bị phong tỏa ra khỏi phạm vi tài phán của Bỉ và chuyển sang một cơ cấu siêu quốc gia,
Theo SVR, mục đích của kế hoạch này là tạo điều kiện để EU sử dụng số tài sản của Nga nhằm hỗ trợ Ukraine. Cơ quan này cáo buộc các nhà lãnh đạo EU đang có “lợi ích sống còn” trong việc chiếm đoạt tài sản Nga, do lo ngại khó có thể tiếp tục tài trợ cho Ukraine trong dài hạn nếu không sử dụng nguồn tiền này.
Khoảng 300 tỷ USD tài sản chủ quyền của Nga đã bị các nước phương Tây phong tỏa sau khi xung đột tại Ukraine leo thang năm 2022. Phần lớn số tài sản này nằm tại châu Âu, trong đó khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga hiện bị phong tỏa trong EU. Euroclear, tổ chức lưu ký chứng khoán đặt tại Bỉ, đang nắm giữ phần lớn số tài sản này.
SVR cho rằng EU đang “vội vàng” thúc đẩy phương án này trước các cuộc bầu cử tại một số nước thành viên vào năm 2027, do những chính phủ tương lai có thể ít sẵn sàng hơn trong việc tiếp tục hỗ trợ tài chính cho Ukraine.
Từ sử dụng lợi nhuận đến tranh luận về tài sản gốc
Cho đến nay, EU chưa tịch thu số tài sản chủ quyền của Nga bị phong tỏa. Thay vào đó, khối này đã thiết lập cơ chế sử dụng các khoản lợi nhuận phát sinh từ việc phong tỏa tài sản để hỗ trợ Ukraine.
EU cho biết các khoản lợi nhuận bất thường này không phải là tài sản chủ quyền của Nga và đã được sử dụng để hỗ trợ Ukraine. Tính đến tháng 8/2026, EU đã nhận khoảng 8 tỷ euro lợi nhuận phát sinh từ các tài sản bị phong tỏa.
Năm 2024, EU và các nước G7 cũng xây dựng cơ chế sử dụng nguồn thu từ các tài sản Nga bị phong tỏa để hỗ trợ Ukraine hoàn trả các khoản vay. EU khi đó cho biết khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga đang bị phong tỏa trong khối.
Đến tháng 12/2025, Hội đồng châu Âu quyết định duy trì việc phong tỏa các tài sản này trong thời gian dài hơn và đồng thời thúc đẩy phương án xây dựng “khoản vay bồi thường” dựa trên tiền mặt gắn với các tài sản Nga bị phong tỏa. EU cũng thống nhất khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraine trong giai đoạn 2026-2027, với nguyên tắc Ukraine chỉ phải hoàn trả khi nhận được khoản bồi thường từ Nga.
Như vậy, vấn đề đang được tranh luận không chỉ là việc tiếp tục phong tỏa tài sản Nga, mà còn là liệu EU có thể tiến xa hơn và sử dụng giá trị của chính các tài sản chủ quyền này để tài trợ cho Ukraine hay không.
Bỉ lo ngại rủi ro pháp lý và tài chính
Theo SVR, các chuyên gia tại Brussels đang thảo luận phương án thành lập một cơ cấu siêu quốc gia mới có thể tiếp nhận quyền kiểm soát tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga sau khi chúng được chuyển khỏi phạm vi tài phán của Bỉ.
Bỉ từ lâu đã thận trọng với đề xuất tịch thu trực tiếp tài sản Nga. Chính phủ nước này lo ngại việc làm đó có thể kéo theo các vụ kiện và biện pháp trả đũa tài chính đối với Bỉ. Euroclear cũng từng cảnh báo về những rủi ro pháp lý nếu tài sản bị tịch thu.
Việc phần lớn tài sản Nga tập trung tại Euroclear khiến Bỉ trở thành một mắt xích đặc biệt quan trọng trong tranh luận này. Chính phủ Bỉ vì thế đã nhiều lần yêu cầu các nước EU khác chia sẻ rủi ro nếu khối tiến hành các bước đi vượt quá việc phong tỏa tài sản.
SVR cũng dẫn một diễn biến pháp lý gần đây tại Bỉ để cho rằng vấn đề tài sản Nga đang ngày càng phức tạp. Theo cơ quan này, tòa án hành chính cấp cao của Bỉ tuần trước đã bác quyết định của chính phủ liên quan đến việc không giải phóng tài sản của BCS Bank của Nga. Tòa cho rằng nhà chức trách Bỉ đã xử lý vụ việc không phù hợp và cho phép ngân hàng này đề nghị xem xét lại.
Vụ việc có thể tạo tiền lệ đối với các tổ chức khác có yêu cầu tương tự, dù đây là tranh chấp liên quan đến tài sản của một ngân hàng Nga chứ không phải tài sản chủ quyền của Ngân hàng Trung ương Nga.
Moskva cảnh báo về hệ quả đối với hệ thống tài chính
Nga từ lâu phản đối bất kỳ động thái nào nhằm tịch thu tài sản chủ quyền của nước này, coi đó là hành động “đánh cắp” và cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả.
Moskva từng cảnh báo các biện pháp trả đũa có thể bao gồm việc nhắm tới tài sản của các nước phương Tây đang được giữ tại Nga.
SVR cũng cho rằng việc tịch thu tài sản chủ quyền của Nga có thể làm suy giảm niềm tin của các nhà đầu tư nước ngoài vào các định chế tài chính châu Âu, trong đó có các nhà đầu tư lớn từ Trung Quốc, Ấn Độ, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Singapore.
Về phía EU, lập trường chính thức hiện nay vẫn là các tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga phải tiếp tục bị phong tỏa cho đến khi Nga chấm dứt chiến dịch quân sự tại Ukraine và bồi thường thiệt hại cho nước này, phù hợp với luật pháp EU và các quy định liên quan.
Trong khi đó, EU vẫn tiếp tục sử dụng các nguồn thu phát sinh từ tài sản bị phong tỏa để hỗ trợ Ukraine. Ngày 5/8/2026, Ủy ban châu Âu thông báo chuyển thêm 1,4 tỷ euro từ các khoản lợi nhuận này cho Ukraine, nâng tổng số lợi nhuận phát sinh từ khi tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga bị phong tỏa lên khoảng 8 tỷ euro.
Tranh luận vì thế đang tập trung vào ranh giới giữa phong tỏa tài sản, sử dụng lợi nhuận phát sinh và tịch thu tài sản gốc. EU đã có cơ chế cho hai bước đầu, nhưng việc chuyển sang tịch thu hoặc sử dụng trực tiếp tài sản chủ quyền của Nga vẫn đặt ra những câu hỏi lớn về cơ sở pháp lý, trách nhiệm tài chính và nguy cơ trả đũa.
