Ủy ban châu Âu (EC) dự kiến công bố các báo cáo thường niên được chờ đợi từ lâu, đánh giá mức độ tiến triển của các quốc gia đang có nguyện vọng gia nhập Liên minh châu Âu (EU).
Gói mở rộng EU, dự kiến được công bố ngày 4/11, được cho là sẽ bao gồm các lộ trình gia nhập dành cho những ứng cử viên có tiến triển tốt nhất, trong đó có Ukraine.
Đối với Kiev, báo cáo lần này có ý nghĩa quan trọng. EC dự kiến lần đầu tiên đưa ra mốc thời gian dự kiến kết thúc đàm phán gia nhập EU của Ukraine, trong bối cảnh nỗ lực cải cách của nước này chững lại trong một năm qua, còn Moldova tiếp tục đạt tiến triển nhanh chóng.
Trong khi Brussels chuẩn bị đánh giá những gì Kiev đã thực hiện và xác định các nhiệm vụ còn lại, dưới đây là những vấn đề đáng chú ý, theo tờ Kyiv Independent.
Lộ trình gia nhập
Trong bài phát biểu thường niên về tình hình EU, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen cam kết cơ quan này sẽ xây dựng các “lộ trình” cho 4 quốc gia được xem là những ứng cử viên đi đầu trong tiến trình gia nhập.
Theo đó, Ukraine, Moldova, Montenegro và Albania dự kiến đều có lộ trình riêng, trong đó nêu rõ những cải cách cần thực hiện, thời gian dự kiến hoàn thành và đặc biệt là thời điểm mà EC dự báo mỗi nước sẽ đáp ứng đầy đủ các điều kiện về mặt kỹ thuật để gia nhập EU.
Trong số 4 quốc gia đi đầu, Ukraine được dự báo có mốc hoàn tất muộn nhất do vẫn còn nhiều việc phải làm. Tuy nhiên, đây sẽ là điều khó được Kiev chấp nhận, bởi Tổng thống Volodymyr Zelensky từng kiên quyết cho rằng Moldova, quốc gia được đánh giá cao về cải cách, không nên được phép đi trước Ukraine.
EU đã gắn kết về mặt chính trị tiến trình gia nhập của Ukraine và Moldova, theo đó hai nước cùng mở các cụm đàm phán mở rộng. Tuy nhiên, Chisinau đang đạt tiến triển nhanh hơn trong các nỗ lực cải cách.
Tiến độ cải cách
Báo cáo về Ukraine sẽ đánh giá toàn diện các tiêu chí mà nước này phải đáp ứng để gia nhập EU, bao gồm 33 chương, đồng thời xem xét mức độ tiến triển của Kiev kể từ báo cáo năm ngoái.
EC nhiều khả năng sẽ ghi nhận những cải cách mà Ukraine đã thực hiện trong năm qua, qua đó giúp nước này giải ngân hơn 8 tỷ euro (8,9 tỷ USD) tiền hỗ trợ tài chính có điều kiện. Kiev cũng đã thành công trong việc mở 4 trong tổng số 6 cụm đàm phán gia nhập.
Tuy nhiên, tiến trình cải cách đã chậm lại trong phần lớn năm 2026, chủ yếu do Quốc hội Ukraine trì hoãn hoặc không thông qua các dự luật quan trọng.
Vấn đề này dự kiến được đề cập trong báo cáo, cả trong lộ trình dành cho Ukraine lẫn các khoản hỗ trợ tài chính trị giá hàng tỷ euro mà Kiev được phân bổ với điều kiện phải hoàn thành cải cách theo thời hạn nhất định.
EC cũng có thể đề cập đến lực lượng chuyên trách mới do Cao ủy EU phụ trách mở rộng Marta Kos và Thủ tướng Ukraine Serhii Koretskyi đồng chủ trì, tập trung vào các cải cách về pháp quyền.
Sau khi Ukraine mở được hai cụm đàm phán còn lại, dự kiến vào tháng 12, yêu cầu tiếp theo sẽ là đáp ứng một loạt tiêu chí trung gian liên quan đến pháp quyền và chống tham nhũng.
Lực lượng chuyên trách Kos-Koretskyi tổ chức họp trực tuyến hai lần mỗi tuần và đặt mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ trong vòng 4 tháng tới. Thành phần tham gia gồm đại diện Bộ Hội nhập châu Âu của Ukraine, Quốc hội nước này và các chuyên gia kỹ thuật của EC.
Các nhà ngoại giao châu Âu xác nhận với báo Kyiv Independent rằng Moldova đã trải qua quy trình tương tự và do đó sẵn sàng được thông qua các tiêu chí trung gian nói trên. Điều này đồng nghĩa với việc Moldova đang đi trước Ukraine đáng kể trong tiến trình cải cách.
Một quan chức EU có hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực mở rộng cho biết, tốc độ cải cách của Moldova gần như chưa từng có tiền lệ trong lịch sử khối, đồng thời chỉ nhớ đến trường hợp Hungary năm 2002 có mức độ quyết tâm tương tự.
Những vấn đề cần xem xét kỹ
Bên cạnh tiến trình hội nhập tổng thể của Ukraine, báo cáo của EC có thể đề cập đến những vấn đề cụ thể hơn trong tình hình hiện nay của nước này, chẳng hạn như tự do báo chí.
Trong bảng xếp hạng tự do báo chí của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF), Ukraine có vị trí tương đối tốt, cao hơn Mỹ và một số quốc gia thành viên EU. Tuy nhiên, dù có môi trường truyền thông độc lập sôi động, các nhà báo điều tra những vụ tham nhũng liên quan đến quan chức cấp cao hoặc các cáo buộc sai phạm trong quân đội Ukraine cho biết họ phải đối mặt với sức ép.
Một vấn đề khác là quy trình lựa chọn Tổng công tố viên Ukraine, lĩnh vực mà EU mong muốn Kiev có những thay đổi. Tại Ukraine, Tổng công tố viên do Tổng thống bổ nhiệm và cần được Quốc hội phê chuẩn. EU muốn quy trình lựa chọn vị trí này dựa nhiều hơn vào năng lực, chẳng hạn thông qua việc lấy ý kiến của các chuyên gia quốc tế. Vấn đề này trở thành tâm điểm chú ý hồi tháng 9, khi người tiền nhiệm của vị trí trên, ông Ruslan Kravchenko, rời sang Áo sau khi bị cách chức trong bối cảnh một cuộc điều tra tham nhũng.
Và cuối cùng, nông nghiệp vẫn là vấn đề lớn chưa có lời giải trong tiến trình gia nhập EU của Ukraine. Kiev đã bắt đầu triển khai một số cải cách trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, Brussels và các thủ đô EU hiện vẫn đang xem xét cách thức đưa ngành nông nghiệp khổng lồ, có cơ cấu rất khác biệt của Ukraine vào một thị trường EU vốn có tính cạnh tranh thấp và trong đó các cộng đồng nông thôn phụ thuộc nhiều vào trợ cấp.
Kết quả của quá trình xem xét này có thể làm thay đổi những yêu cầu cải cách mà Ukraine phải thực hiện cũng như thời hạn hoàn thành.
Báo cáo của EC không phải là văn bản có tính ràng buộc, mà chỉ phản ánh tình hình tiến trình gia nhập EU của Ukraine tại thời điểm công bố. Vì vậy, các nước thành viên EU vẫn có thể thay đổi lập trường về vấn đề nông nghiệp Ukraine hoặc đưa ra những yêu cầu bổ sung nếu thấy cần thiết.
