Đồng rial của Iran đang trải qua một trong những giai đoạn mất giá nghiêm trọng nhất khi liên tiếp xác lập những mức thấp chưa từng có so với đồng USD. Hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ cho biết ngày 28/9, tỷ giá bán USD trên thị trường tự do tại Iran đã tăng lên mức cao kỷ lục, đạt 2,4 triệu rial đổi 1 USD. Chưa đầy 24 giờ sau, kỷ lục mới lại xuất hiện. Ngày 29/9, theo hãng thông tấn AP của Mỹ, các nhà giao dịch tại Tehran đã đổi hơn 2,5 triệu rial lấy 1 USD, đưa đồng tiền Iran xuống mức thấp kỷ lục mới. Mức này thấp hơn đáng kể so với kỷ lục 2,2 triệu rial/USD được thiết lập ngày 2/9, cao hơn gấp đôi so với mức khoảng 1 triệu rial/USD của một năm trước. AP cho biết đồng rial đã liên tục xác lập các mức thấp mới kể từ khi chiến sự bắt đầu vào tháng 2. Tốc độ giảm giá chỉ trong riêng tháng 9 cho thấy sức ép đối với đồng nội tệ Iran đang gia tăng mạnh.
Nguyên nhân trực tiếp đáng chú ý nhất trong sự lao dốc hiện nay của đồng rial nằm ở nguồn ngoại tệ, khi sức ép đối với hoạt động xuất khẩu dầu đang làm suy yếu một trong những nguồn thu ngoại tệ quan trọng nhất của Iran. Tháng 8/2026, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati thừa nhận nước này đang phải đối mặt với những hạn chế nghiêm trọng đối với xuất khẩu dầu và cho biết nguồn thu từ dầu bán ra nước ngoài đã "giảm xuống bằng 0". Sau đó vào ngày 19/9, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper, tuyên bố Mỹ tiếp tục duy trì một cuộc phong tỏa nghiêm ngặt đối với xuất khẩu dầu Iran và khẳng định Iran "không thể xuất khẩu một thùng dầu nào". Đối với dầu đang trên đường giao hàng, phát biểu với kênh Fox News ngày 27/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Iran hiện chỉ còn khoảng 15 triệu thùng. Ông Bessent dự báo Iran sẽ hoàn tất những chuyến dầu còn lại tới Trung Quốc trong vòng hai tuần và sau khi số dầu này được giao hết cho Trung Quốc, Tehran sẽ “không còn gì để trao đổi lấy bất cứ thứ gì”.
Bên cạnh đó, vấn đề đối với đồng rial không chỉ nằm ở việc Iran bán được bao nhiêu dầu, mà còn ở khả năng tiếp cận và đưa nguồn thu ngoại tệ từ hoạt động thương mại trở lại nền kinh tế. Hãng thông tấn WANA có trụ sở tại Tehran ngày 25/9 dẫn nội dung cuộc phỏng vấn của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian với kênh Fox News cho biết nước này đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận chính nguồn tiền của mình. Trả lời câu hỏi về nguồn tài chính dành cho các lực lượng mà Tehran gọi là "các nhóm kháng chiến" trong khu vực, ông Pezeshkian nói: "Một trong những vấn đề mà chúng tôi đang phải đối mặt là tiền của chúng tôi đang bị phong tỏa tại Trung Quốc". Theo Tổng thống Iran, Tehran thậm chí gặp khó khăn trong việc rút số tiền thu được từ hàng hóa đã xuất khẩu sang một quốc gia khác, chưa nói tới việc sử dụng nguồn tiền đó để thanh toán cho một bên thứ ba ở nơi khác trên thế giới.
Từ hai điểm trên, có thể thấy một cơ chế gây sức ép khá rõ đối với tỷ giá đồng rial đang hình thành, đó là nguồn cung ngoại tệ suy giảm hoặc khó tiếp cận trong khi nhu cầu ngoại tệ của nền kinh tế không biến mất. Iran vẫn cần ngoại tệ để nhập khẩu hàng hóa, nguyên liệu, thiết bị, thuốc men và nhiều mặt hàng thiết yếu. Khi nguồn cung USD trở nên hạn chế hơn nhưng nhu cầu vẫn cao, giá USD tính bằng rial chịu áp lực tăng. Hãng tin Reuters của Anh cho biết việc xuất khẩu dầu suy giảm đang làm cạn dần một trong những nguồn thu ngoại tệ chủ yếu của Iran. Trong khi đó, các nhà phân tích cảnh báo điều này có thể buộc Tehran phải tìm những phương thức khác để tài trợ chi tiêu, trong đó việc gia tăng cung tiền có nguy cơ tiếp tục thúc đẩy lạm phát.
Một sức ép khác nằm ngay bên trong nền kinh tế Iran, đó là lạm phát cao đang liên tục làm suy giảm sức mua của đồng rial. Anadolu ngày 28/9 dẫn số liệu chính thức cho thấy lạm phát hằng năm của Iran đã lên mức 61,4%, trong khi giá thực phẩm tăng 128,1% so với cùng kỳ năm trước. Khi giá cả trong nước tăng với tốc độ cao, việc nắm giữ tiền tiết kiệm bằng rial trở nên kém hấp dẫn hơn, đặc biệt trong bối cảnh người dân kỳ vọng đồng tiền có thể tiếp tục mất giá.
Nguy hiểm hơn, lạm phát và mất giá có thể tạo thành một vòng xoáy tự củng cố. Đồng rial giảm giá khiến hàng hóa nhập khẩu tính bằng nội tệ trở nên đắt hơn; giá nguyên liệu và các đầu vào nhập khẩu tăng có thể tiếp tục được chuyển vào giá hàng hóa trong nước; lạm phát cao lại thúc đẩy những người có khả năng tài chính tìm cách bảo toàn sức mua bằng USD, vàng hoặc các tài sản khác; nhu cầu đối với những tài sản này tăng lại gây thêm sức ép lên rial. Euronews ngày 2/9 ghi nhận đồng rial đã mất khoảng 60% giá trị so với USD kể từ đầu năm Iran vào tháng 3, trong khi sự mất giá của đồng tiền làm tăng chi phí hàng nhập khẩu, nguyên liệu và đầu vào năng lượng. Những người Iran giữ tiền tiết kiệm bằng rial cũng chứng kiến sức mua suy giảm mạnh, khiến vàng và ngoại tệ mạnh trở thành những kênh lưu giữ giá trị quan trọng đối với những người có khả năng tiếp cận.
Những áp lực trên hiện đã truyền từ thị trường ngoại hối sang đời sống của người dân Iran. Reuters ngày 29/9 ghi nhận nhiều người Iran đang gặp khó khăn trong việc chi trả tiền thuê nhà, thuốc men và các nhu yếu phẩm; doanh nghiệp tư nhân cắt giảm việc làm, trong khi thị trường phi chính thức ngày càng phổ biến và đắt đỏ hơn. Reuters dẫn trường hợp một chủ cửa hàng tạp hóa tại Tehran cho biết những mặt hàng khách hàng trước đây mua năm hoặc mười đơn vị thì nay chỉ mua được hai. Điều này cho thấy sự mất giá của đồng rial không còn chỉ là một chỉ báo tài chính mà đang trực tiếp chuyển hóa thành suy giảm sức mua và mức sống.
Nhìn tổng thể, việc đồng rial liên tục phá đáy không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của nhiều sức ép đang cộng hưởng. Phong tỏa và trừng phạt làm suy giảm nguồn thu ngoại tệ từ dầu mỏ; khó khăn trong tiếp cận các khoản tiền ở nước ngoài hạn chế khả năng đưa ngoại tệ trở lại nền kinh tế; lạm phát cao làm xói mòn sức mua; trong khi chiến sự kéo dài và triển vọng kinh tế bất định làm gia tăng nhu cầu bảo toàn tài sản bằng ngoại tệ mạnh và vàng. Các yếu tố này tác động qua lại, tạo thành vòng xoáy, trong đó thiếu ngoại tệ gây sức ép lên tỷ giá, rial mất giá làm tăng chi phí nhập khẩu, giá cả tăng tiếp tục bào mòn niềm tin vào đồng nội tệ và lại làm gia tăng nhu cầu đối với USD. Chừng nào xuất khẩu dầu của Iran chưa phục hồi đáng kể, khả năng tiếp cận nguồn ngoại tệ vẫn bị hạn chế và lạm phát chưa được kiềm chế, đồng rial sẽ tiếp tục là một trong những điểm dễ tổn thương nhất của nền kinh tế Iran và đồng thời là nơi phản ánh rõ nhất tác động của cuộc đối đầu kinh tế đang diễn ra song song với chiến sự.
