Đây không chỉ là hoạt động chuyên môn y tế đơn thuần, mà là quá trình xây dựng nền tảng quản lý sức khỏe toàn dân trên phạm vi quốc gia, gắn với chuyển đổi số và cải cách phương thức cung ứng dịch vụ y tế.
Đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe quốc gia
Trên cơ sở các chủ trương của Đảng, Chính phủ, Bộ Y tế đã xác định việc khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân là nhiệm vụ mang tính chiến lược, gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng dân số và giảm gánh nặng bệnh tật trong dài hạn.
Theo đó, hệ thống văn bản hướng dẫn chuyên môn, quy trình tổ chức và tiêu chuẩn kỹ thuật đang được hoàn thiện theo hướng thống nhất trên toàn quốc. Việc tổ chức khám không chỉ dừng ở quy mô chiến dịch, mà từng bước trở thành hoạt động thường xuyên trong hệ thống y tế cơ sở.
Các địa phương được yêu cầu xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời bảo đảm nguyên tắc đồng bộ dữ liệu, thống nhất quy trình và liên thông kết quả khám giữa các tuyến. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải bảo đảm điều kiện về nhân lực, trang thiết bị và quy trình chuyên môn theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh và phòng bệnh.
Một yêu cầu xuyên suốt là kết quả khám sức khỏe phải được chuẩn hóa, số hóa và tích hợp vào hồ sơ sức khỏe điện tử, làm cơ sở hình thành cơ sở dữ liệu y tế thống nhất phục vụ quản lý dân cư và hoạch định chính sách y tế.
Chuyển đổi số được xác định là trụ cột trong triển khai chương trình khám sức khỏe toàn dân. Theo định hướng của Bộ Y tế, dữ liệu khám sức khỏe sẽ được liên thông với hệ thống giám định bảo hiểm y tế, cơ sở dữ liệu chuyên ngành y tế và tích hợp trên ứng dụng định danh điện tử VNeID.
Việc số hóa dữ liệu không chỉ giúp quản lý thông tin sức khỏe cá nhân một cách liên tục mà còn tạo nền tảng quan trọng cho phân tích, dự báo và hoạch định chính sách y tế. Dữ liệu được tích hợp đầy đủ, hệ thống y tế có thể nhận diện sớm xu hướng bệnh tật, phân nhóm nguy cơ và triển khai can thiệp kịp thời ngay từ tuyến cơ sở.
Gắn khám sức khỏe với chăm sóc liên tục theo vòng đời
Thực tiễn triển khai tại các địa phương cho thấy, hiệu quả của chương trình phụ thuộc lớn vào khả năng huy động tổng thể hệ thống chính trị và mạng lưới y tế cơ sở.
Tại Hà Tĩnh, Sở Y tế đã ban hành quyết định phân công địa bàn phụ trách khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân; đồng thời thành lập 9 tổ công tác để chỉ đạo, hướng dẫn và hỗ trợ triển khai trên toàn tỉnh.
Theo kế hoạch, hơn 1,3 triệu người dân trên địa bàn tỉnh được khám sức khỏe và khám sàng lọc. Các bệnh viện và trung tâm y tế được giao phụ trách từng địa bàn cụ thể, chủ động xây dựng kế hoạch, bố trí nhân lực và trang thiết bị để bảo đảm tiến độ. Các tổ công tác có nhiệm vụ theo dõi, đôn đốc và tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện.
Đợt cao điểm diễn ra trong hai ngày 27 và 28/6 với sự tham gia của các bệnh viện, trung tâm y tế, trạm y tế cùng hàng trăm y, bác sĩ và nhân viên y tế trên toàn tỉnh. Các cơ sở y tế đồng loạt tổ chức khám sức khỏe tổng quát, đo huyết áp, kiểm tra các chỉ số sức khỏe cơ bản, khám sàng lọc một số bệnh lý phổ biến, tư vấn chăm sóc sức khỏe và hướng dẫn điều trị khi cần thiết cho người dân.
Mô hình này cho thấy xu hướng chuyển từ tổ chức theo đơn vị y tế sang tổ chức theo địa bàn dân cư, qua đó nâng cao tính chủ động và trách nhiệm trong triển khai nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe toàn dân. Bên cạnh đó thực hiện định hướng quan trọng của chương trình là chuyển từ khám sức khỏe theo đợt sang quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời. Điều này đòi hỏi mỗi người dân phải có hồ sơ sức khỏe điện tử thống nhất, được cập nhật thường xuyên qua các lần khám, điều trị và sàng lọc.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, chương trình khám sức khỏe toàn dân đã bước đầu cho thấy hiệu quả của mô hình triển khai đồng bộ. Sau một tháng thực hiện, hơn 108.000 người dân đã được khám sức khỏe, với xu hướng tăng nhanh theo từng tuần.
Sự khác biệt về tiến độ giữa các địa phương trong cùng một thành phố cho thấy rõ vai trò của năng lực tổ chức, mức độ huy động hệ thống chính trị cơ sở và sự sẵn sàng của hạ tầng y tế. Những địa phương làm tốt thường có đặc điểm chung là chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức khám tập trung và phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng.
Ngược lại, những địa bàn có tiến độ thấp phản ánh những hạn chế về nhân lực, công tác tổ chức hoặc mức độ tham gia của người dân, từ đó đặt ra yêu cầu tăng cường điều phối và hỗ trợ kỹ thuật từ tuyến trên.
Một trong những yếu tố quyết định thành công của chương trình là vai trò của chính quyền cơ sở trong việc tổ chức thực hiện. Từ lập danh sách, bố trí địa điểm, tuyên truyền vận động đến điều phối lịch khám, chính quyền cấp xã, phường giữ vai trò quan trọng bảo đảm tính bao phủ của chương trình.
Bên cạnh đó, sự tham gia chủ động của người dân cũng là yếu tố quan trọng. Khi người dân hiểu rõ quyền lợi và ý nghĩa của việc khám sức khỏe định kỳ, mức độ tham gia sẽ tăng lên, góp phần nâng cao hiệu quả chung của chương trình.
Việc gắn khám sức khỏe với các hoạt động y tế thường xuyên như tiêm chủng, khám bệnh bảo hiểm y tế, quản lý bệnh mạn tính cũng giúp mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ, giảm chi phí tổ chức và tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Tổng thể quá trình triển khai cho thấy một xu hướng rõ ràng: hệ thống y tế Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình điều trị sang mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động. Trong đó, khám sức khỏe định kỳ toàn dân là bước đi nền tảng để hình thành hệ thống quản lý sức khỏe liên tục, dựa trên dữ liệu và gắn với công nghệ số.
Đây là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược, góp phần định hình mô hình y tế mới: hiện đại hơn, chủ động hơn và bền vững hơn, trong đó người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là trung tâm của toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe.
