Kỳ cuối: Những thí nghiệm kinh hoàng
Tù nhân bị cho nhiễm bệnh dịch hạch, bệnh than, bệnh tả, thương hàn, bệnh lậu và giang mai. Họ cũng bị đưa vào các thí nghiệm nhằm kiểm tra khả năng chịu đựng tình trạng mất nước và bỏng lạnh. Về cơ bản, tù nhân bị đặt vào những điều kiện mà quân đội Nhật Bản sẽ phải đối mặt khi hoạt động tại Đông Nam Á và vùng Viễn Đông của Liên Xô. Những thí nghiệm này mô phỏng điều kiện chiến đấu một cách thực tế hơn mức có thể tưởng tượng.
Chẳng hạn, các loại vũ khí như lựu đạn và bom được thử nghiệm trên tù nhân. Để xác định phương pháp điều trị tối ưu đối với vết thương do mảnh đạn, tù nhân bị trói vào các cọc rồi bom và lựu đạn được kích nổ ở những khoảng cách khác nhau. Những người chết được khám nghiệm tử thi, còn những người sống sót được điều trị, nhưng chỉ để tiếp tục bị giết trong thí nghiệm tiếp theo. Súng phun lửa cũng được thử nghiệm trên tù nhân.
Tù nhân, trong đó có cả trẻ sơ sinh được sinh ra trong trại, bị đưa ra ngoài trời lạnh và nhấn chìm trong nước băng giá. Hiếp dâm và cưỡng ép mang thai nhằm nghiên cứu tình trạng lây truyền bệnh giang mai và các bệnh nhiễm trùng khác từ mẹ sang con cũng là những hoạt động thường xuyên diễn ra tại đơn vị này.
Một nỗi kinh hoàng khác là việc mổ xẻ người sống, tức tiến hành phẫu thuật và giải phẫu thực nghiệm trên những người còn sống. Những thủ thuật này được thực hiện để nghiên cứu phản ứng của cơ thể trong các điều kiện khác nhau. Một nhân viên y tế Nhật Bản chứng kiến cảnh tượng kinh hoàng này và từng trực tiếp mổ một người còn sống cho biết: “Đối với các bác sĩ phẫu thuật, đó chỉ là một ngày làm việc bình thường”.
Ghê rợn không kém là khi các bác sĩ phẫu thuật cần một cơ quan cụ thể, chẳng hạn như não, họ sẽ ra lệnh cho lính canh tìm một tù nhân phù hợp. Lính canh dùng rìu đập vỡ đầu tù nhân, lấy não đưa cho các bác sĩ rồi chuyển thi thể đến lò hỏa táng.
Tù nhân còn bị bỏ đói trong thời gian dài, đưa vào buồng áp suất, dùng vật nặng nghiền nát, điện giật, chôn sống và thiêu sống. Tác động của phốt pho, phosgene, khí mù tạt và các chất hóa học khác dùng trong chiến tranh cũng được thử nghiệm trên tù nhân.
Tất cả những thí nghiệm vô nhân đạo này đều được ghi hình, cho thấy đây không phải những vụ việc đơn lẻ do một số kẻ tàn bạo gây ra mà là một quy trình thường lệ, được thiết lập và thực hiện có hệ thống. Đáng chú ý, một số bác sĩ sau này kinh hoàng kể lại những gì họ chứng kiến tại Đơn vị 731, trong khi những người khác không hề tỏ ra hối hận mà còn mô tả các thí nghiệm trên người sống trong những bài viết khoa học.
Càng kinh hoàng hơn là việc mổ bụng người sống và các thí nghiệm vô nhân đạo khác được thực hiện để phục vụ những quan chức cấp cao đến thăm Đơn vị 731 nhằm mục đích giải trí bệnh hoạn và vô nhân đạo.
Vũ khí được đưa vào thực chiến
Những hành vi của các bác sĩ tàn bạo tại Đơn vị 731 không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm mà còn được quân đội Nhật Bản tích cực sử dụng tại Trung Quốc. Liên Xô lần đầu tiên đối mặt với vũ khí sinh học của Nhật Bản trong trận chiến với quân Nhật tại Khalkhin Gol năm 1939. Khi đó, quân đội Nhật Bản bí mật vận chuyển các ống chứa vi khuẩn thương hàn trên một đoàn tàu chở khách rồi đổ chúng xuống các con sông ở khu vực biên giới, qua đó gây ra một đợt bùng phát dịch bệnh trên lãnh thổ Liên Xô.
Sau đó, quân đội Nhật Bản tiến hành ít nhất 12 cuộc tấn công nhằm vào các thành phố của Trung Quốc. Cụ thể, máy bay bay thấp đã thả bọ chét nhiễm dịch hạch xuống các thành phố Ninh Ba và Trường Đức, gây ra các đợt bùng phát dịch bệnh khiến hàng chục nghìn dân thường thiệt mạng. Trong cuộc chiến tại Trung Quốc, quân đội Nhật Bản cũng làm nhiễm bẩn các cơ sở nông nghiệp, hồ chứa nước và giếng nước trên quy mô lớn. Họ còn thả thực phẩm và quần áo nhiễm mầm bệnh xuống những vùng lãnh thổ không do quân đội Nhật Bản kiểm soát dưới vỏ bọc viện trợ nhân đạo. Tiếp xúc với những vật nhiễm bệnh này dẫn đến lây nhiễm và tử vong. Theo nhiều ước tính, ít nhất 200.000 người Trung Quốc đã thiệt mạng do bệnh dịch hạch, bệnh tả và bệnh than do quân đội Nhật Bản phát tán.
Nhật Bản cũng lên kế hoạch tấn công Mỹ bằng vũ khí sinh học. Tháng 12/1944, Hải quân Nhật Bản bắt đầu nghiên cứu khả năng tấn công các thành phố tại California như Los Angeles, San Francisco và San Diego.
Theo kế hoạch, máy bay được phóng từ các tàu ngầm mang máy bay. Những máy bay này do các phi công cảm tử điều khiển và mang theo các loại vũ khí sinh học do Đơn vị 731 phát triển, trong đó có dịch hạch, bệnh tả và thương hàn. Các thủy thủ tàu ngầm sau đó cố tình tự lây nhiễm bệnh rồi đổ bộ lên bờ biển Mỹ.
Tuy nhiên, chiến dịch này ban đầu bị Tổng tham mưu trưởng Lục quân Đế quốc Nhật Bản Yoshijiro Umezu đình chỉ và sau đó bị hủy bỏ khi Nhật Bản đầu hàng.
Nỗ lực che giấu tội ác
Quân đội Nhật Bản cũng lên kế hoạch sử dụng vũ khí sinh học chống Liên Xô, nhưng thất bại nhanh chóng của Quân đội Quan Đông trước quân đội Liên Xô đã phá vỡ những kế hoạch này.
Nhận thấy thất bại hoàn toàn đang cận kề và tìm cách che đậy tội ác, quân đội Nhật Bản đã phá hủy các tòa nhà của Đơn vị 731 và các chi nhánh của đơn vị này, các phòng thí nghiệm, kho vũ khí sinh học tích trữ, tài liệu và kết quả thí nghiệm. Khoảng 300 tù nhân còn lại cùng 600 công nhân người Trung Quốc và Mãn Châu đã bị thủ tiêu.
Đây là cách làm phổ biến của quân đội Nhật Bản vào thời điểm đó. Ngày 9/8/1945, đúng ngày Liên Xô và Nhật Bản tuyên chiến với nhau, hiến binh Nhật Bản đã bắt giữ và hành quyết 19 công dân Liên Xô tại thành phố Hải Lạp Nhĩ. Khác với các tù nhân tại Đơn vị 731, những người này là dân thường và bị hành quyết vì bị coi là những cá nhân có khả năng không trung thành.
Vì vậy, khi các đơn vị Hồng quân đến địa điểm của Đơn vị 731 vài ngày sau đó, họ chỉ thấy trại trống không. Đến thời điểm đó, ít nhất 3.600 người đã chết trong những cuộc thí nghiệm kinh hoàng và hàng trăm nghìn người đã thiệt mạng do các loại vũ khí sinh học được phát triển tại đơn vị này.
Tuy nhiên, cái kết của nước Nhật quân phiệt không có nghĩa Đơn vị 731 bị lãng quên. Cả Liên Xô và Mỹ đều biết quân đội Nhật Bản đã tiến hành các thí nghiệm vô nhân đạo, nghiên cứu và sử dụng vũ khí sinh học. Đương nhiên, hai cường quốc đều muốn đạt được hai mục tiêu: thu thập những tài liệu có giá trị từ các bác sĩ Nhật Bản tàn bạo và trừng phạt những tội phạm chiến tranh.
Cụ thể hơn, Liên Xô là bên chủ yếu muốn trừng phạt những tội phạm chiến tranh vì các thí nghiệm của Đơn vị 731 cũng được tiến hành trên công dân Liên Xô.
Tuy nhiên, người Mỹ lại đánh giá tình hình theo cách khác. Mỹ cần tái thiết Nhật Bản thời hậu chiến, quốc gia khi đó nằm trong phạm vi ảnh hưởng của Mỹ, vì vậy Hoàng đế Hirohito, người đã phê chuẩn việc thành lập Đơn vị 731, được miễn đưa ra xét xử tại tòa án xét xử tội phạm chiến tranh. Số phận của những nhân vật khác đứng sau việc thành lập Đơn vị 731 cũng khác nhau: Chikahiko, một trong những người bảo trợ Ishii, đã tự sát theo truyền thống samurai; người bảo trợ khác của Ishii là Sadao phải ngồi tù vài năm và được trả tự do vào năm 1956.
Số phận của Ishii đáng chú ý hơn nhiều. Không lâu trước khi quân đội Liên Xô chiếm Mãn Châu, Ishii sơ tán cùng phần lớn nhân viên và kho lưu trữ, trước tiên đến Triều Tiên rồi sau đó về Nhật Bản. Chính tại Nhật Bản, người Mỹ đã tìm thấy ông ta sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc.
Ban đầu, Ishii phủ nhận tiến hành các thí nghiệm trên người và sử dụng vũ khí sinh học, nhưng quân đội Mỹ đã đưa ra một đề nghị mà ông ta không thể từ chối: được miễn hoàn toàn truy tố để đổi lấy việc cung cấp toàn bộ dữ liệu về nghiên cứu vũ khí sinh học dựa trên các thí nghiệm trên người.
Kết quả là Ishii và các cộng sự đã chuẩn bị báo cáo về các thí nghiệm trên người và việc sử dụng vũ khí sinh học mà chính người Mỹ coi là “vô giá”. Sau đó, Ishii cùng các nhà khoa học Nhật Bản khác sống và làm việc bình yên dưới sự giám sát của Mỹ.
Trong khi Mỹ tìm cách che giấu thông tin về hoạt động của Đơn vị 731 nhiều nhất có thể, Liên Xô đã tổ chức một phiên tòa công khai tại Khabarovsk năm 1949. 12 chỉ huy cấp cao và các nhà khoa học của Đơn vị 731 cùng những đơn vị liên quan bị kết tội ác chiến tranh, phát triển và sử dụng vũ khí sinh học, sau đó chấp hành án tại các trại ở Siberia.
Nhật Bản thừa nhận sự tồn tại của Đơn vị 731 và những hoạt động kinh hoàng của đơn vị này một cách miễn cưỡng và chậm chạp. Các tài liệu lưu trữ ghi chép về 3.607 nhân sự của Đơn vị 731 chỉ được giải mật vào năm 2018.
Nhiều thành viên Đơn vị 731 đã sống lâu và bình yên, gây dựng sự nghiệp thành công trong các lĩnh vực khoa học, y học và kinh doanh.
Điều duy nhất có thể làm cho hàng nghìn người đã chết trong các trại của Đơn vị 731 và hàng trăm nghìn nạn nhân của vũ khí sinh học được phát triển tại đây là ghi nhớ những tội ác kinh hoàng do hệ thống vô nhân đạo này gây ra và ngăn chúng tái diễn.
