'Bài ca Thống Nhất': Di sản hội họa của họa sĩ chiến trường Lê Lam

Họa sĩ Lê Lam – người họa sĩ chiến sĩ, đã dành cả đời mình cho các tác phẩm ký họa chiến trường và các tác phẩm hội họa kháng chiến, ghi lại những khoảnh khắc lịch sử trọng đại của dân tộc.
Chú thích ảnh

Tại triển lãm mỹ thuật "Bài ca Thống Nhất", do Công ty Nghệ thuật Tân Hà Nội phối hợp với Bộ Tư lệnh Hải quân và Tổng Công ty Bảo Việt Nhân Thọ tổ chức chào mừng 50 năm Giải phóng miền Nam - thống nhất đất nước, đang diễn ra tại Công viên Thống Nhất, có trưng bày hình ảnh 19 tác phẩm (trong tổng số 100 tác phẩm tại triển lãm) của cố họa sĩ Lê Lam – người họa sĩ chiến sĩ dành cả đời mình cho các tác phẩm ký họa chiến trường và các tác phẩm hội họa kháng chiến ghi lại những khoảnh khắc lịch sử trọng đại của dân tộc.

Chú thích ảnh

Họa sĩ Lê Lam, tên thật là Vũ Quốc Ái, sinh năm 1931, tại Đông Anh, Hà Nội. Ông tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật khóa Kháng chiến tại Chiến khu Việt Bắc năm 1953, sau đó làm việc tại một số cơ quan báo chí.

Thông tin từ Cục Mỹ thuật Nhiếp ảnh và Triển lãm, năm 1958, ông được Nhà nước cử đi học Trường Đại học Mỹ thuật ở Matxcơva, mang tên Surikov, sau đó chuyển sang Trường Đại học Mỹ thuật Quốc gia Kiev.

Năm 1964 ông về nước và được phân công làm Giảng viên, Chủ nhiệm khoa đồ họa Trường Mỹ thuật Công nghiệp. Sinh thời, ông từng kể rằng, ông có tên trong danh sách họa sĩ tiếp tục sang Liên Xô học tập vào năm 1966, nhưng đã xin ở lại, xung phong vào sáng tác tại chiến trường miền Nam.

Năm đó, ông cùng một số văn nghệ sĩ khác như nhạc sỹ Lưu Hữu Phước, nhạc sĩ Hoàng Hiệp, biên đạo múa Thái Ly… vào chiến trường miền Nam công tác.

Chú thích ảnh

Tại đây, năm 1967, ông đã tìm gặp nhân vật chị Tư Cào - người tay không ngăn xe địch ở Long An lúc bấy giờ, để vẽ ký họa. Sau đó, ông đưa vào bức tranh cổ động hình ảnh chị Tư Cào hiên ngang đứng trước xe tăng địch, dưới gầm trời xám loang lổ khói bom lẫn máy bay trực thăng trùm lên cánh đồng lúa chín vàng sắp gặt. Trên xe, người lính Mỹ giương súng trước mặt chị Tư Cào.

Chú thích ảnh
Tác phẩm "Dừng lại".

Ban đầu họa sĩ đặt tên tranh là “Dân tộc Việt Nam chưa bao giờ chịu khuất phục”, sau đổi tên tranh là “Dừng lại”. Bức tranh đầu tiên ấy sau đó bị quân địch thu giữ như chiến lợi phẩm. Khi họa sỹ Lê Lam về Trung ương Cục đã vẽ lại bức tranh này và gửi ra Bắc. Khi tranh được triển lãm, tác giả đã rất xúc động khi được biết Bác Hồ đã đứng rất lâu trước bức tranh rồi nói: “Cái này mạnh hơn sắt thép đấy. Các chú in ra cho toàn dân và thế giới xem”.

Ngoài tác phẩm sơn dầu "Dừng lại", họa sĩ Lê Lam còn có bức tranh cổ động "Bảo vệ chánh quyền Nhân dân", từng được in 18.000 bản, trưng bày tại Đại hội Đại biểu Quốc dân, diễn ra ngày 8/6/1969.

Tác phẩm "Từng giờ từng phút hướng về miền Bắc"  của họa sĩ Lê Lam cũng từng giành giải Nhì tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1955.

Chú thích ảnh

Nhà nghiên cứu nghệ thuật Bùi Như Hương đánh giá về họa sĩ Lê Lam rất sâu sắc: “Trong suốt sự nghiệp của mình, Lê Lam luôn giữ vững quan điểm rằng nghệ thuật hiện thực không chỉ đơn giản là tái hiện hình ảnh, mà còn phải phản ánh tinh thần và bản sắc dân tộc. Hội họa của ông không chỉ kể lại những câu chuyện về chiến tranh, mà còn làm nổi bật vẻ đẹp con người Việt Nam trong gian khó. Một trong những nét đặc trưng cho văn hóa Việt Nam có thể thấy rõ ràng, xuyên suốt trong sáng tác của Lê Lam chính là chủ đề phụ nữ theo truyền thống “Mẫu hệ” (thờ Mẫu) của dân tộc Việt. Họa sĩ thường xuyên vẽ về phụ nữ, đề cao vẻ đẹp hiền thục, tình mẫu tử cũng như sự hy sinh can trường của người phụ nữ. Từ hình ảnh các nữ thanh niên xung phong, những bà mẹ gửi chồng con ra trận đến những người phụ nữ quả cảm như trong tác phẩm "Dừng lại", "Đội quân Tóc dài", "Má Bến Tre", tất cả đều phản ánh sâu sắc tinh thần bất khuất và lòng dũng cảm.

Chú thích ảnh
Tác phẩm "Mùa Xuân hy vọng".

Những đóng góp nổi bật của Lê Lam không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm đồ sộ mà còn ở giá trị tinh thần và lịch sử mà chúng mang lại. Ông sở hữu khối lượng tác phẩm lớn nhờ phong cách làm việc cần mẫn, khả năng ký họa nhanh và tinh thần luôn sẵn sàng dấn thân vào thực địa trong suốt những năm tháng kháng chiến.

Ông đã để lại hàng ngàn bức ký họa chiến trường, tranh cổ động và tranh khắc gỗ phục vụ cho công cuộc tuyên truyền cách mạng. Những tác phẩm như "Bảo vệ chánh quyền Nhân dân" không chỉ là tác phẩm nghệ thuật, mà còn là tài liệu lịch sử vô giá, ghi lại những khoảnh khắc trọng đại của dân tộc.

Chú thích ảnh

Di sản mà Lê Lam để lại không chỉ là những bức tranh, mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước và khát vọng tự do. Nghệ thuật của ông là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, là lời nhắc nhở về những hy sinh to lớn của thế hệ cha ông. Tác phẩm "Mùa Xuân bất diệt" của ông không chỉ tôn vinh những giá trị trường tồn ấy, mà còn như một lời nhắc nhở rằng tinh thần cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam sẽ mãi mãi tươi mới, như mùa xuân bất diệt trong lòng mỗi con người”.

Chú thích ảnh

Họa sĩ Lê Lam cũng giành nhiều giải thưởng hội họa trong nước và quốc tế khác như Giải Khuyến khích châu Á – Thái Bình Dương NoMa (năm 1955), Huy chương Đồng- triển lãm Đồ họa và minh họa sách quốc tế ở Tiệp khắc (năm 1976), giải Nhất tranh cổ động Thập kỷ văn hóa UNESCO (1988-1998)… Năm 2016, họa sĩ Lê Lam vinh dự được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật cho hai tác phẩm "Bảo vệ chánh quyền Nhân dân" và "Má Bến Tre".

Họa sĩ Nguyễn Thu Thủy

Dành cho bạn

Rija Praong tái hiện nét đẹp tín ngưỡng của người Chăm giữa lòng Hà Nội

Rija Praong tái hiện nét đẹp tín ngưỡng của người Chăm giữa lòng Hà Nội

Ngày 15/11, tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Hà Nội), đồng bào Chăm Bà-la-môn tỉnh Khánh Hòa tái hiện Lễ hội Rija Praong với các nghi thức tín ngưỡng, tiếng trống Ginăng, kèn Saranai và những điệu múa truyền thống, góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa Chăm đến đông đảo người xem.

Xiếc tre Việt Nam tỏa sáng tại Liên hoan Nghệ thuật châu Á+

Xiếc tre Việt Nam tỏa sáng tại Liên hoan Nghệ thuật châu Á+

Trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật châu Á+ (Asia+ Festival) lần thứ 4 và Liên hoan Văn hóa và Nghệ thuật Khu vực Vịnh Lớn Quảng Đông - Hong Kong - Macau lần thứ 6, tối 14/11, vở diễn xiếc tre đặc sắc “Teh Dar” của Việt Nam đã có đêm diễn ra mắt đầy ấn tượng tại Hội trường Tuen Mun Town Hall, Tân Giới, Khu hành chính đặc biệt Hong Kong (Trung Quốc).

Lan tỏa văn hóa Việt, thắt chặt tình hữu nghị đặc biệt Việt - Lào

Lan tỏa văn hóa Việt, thắt chặt tình hữu nghị đặc biệt Việt - Lào

Theo phóng viên TTXVN tại Lào, hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, sáng 15/11, tại khu vực Quảng trường Patuxay ở thủ đô Viêng Chăn, Đại sứ quán Việt Nam tại Lào đã phối hợp với Câu lạc bộ Di sản Áo dài Việt Nam tại Lào tổ chức trình diễn trang phục truyền thống dân tộc, chủ đề “Áo dài bộ hành tại Patuxay” nhằm tăng cường khối đại đoàn kết, quảng bá vẻ đẹp áo dài Việt Nam và thắt chặt tình hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào.

Tổ chức chuỗi các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

Tổ chức chuỗi các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hòa chung không khí Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) được tổ chức lần đầu tiên trên phạm vi cả nước, đồng thời kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 - 24/11/2026), thành phố Cần Thơ đã và đang tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Lễ hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo thành phố Cần Thơ năm 2026, với 13 hoạt động chính diễn ra từ ngày 13/11-30/11, trên địa bàn thành phố Cần Thơ.