Quảng Ninh là một trong 6 địa phương được Quốc hội lựa chọn thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công và nhóm dễ bị tổn thương theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc (Thông tấn xã Việt Nam) đã có cuộc trao đổi với đồng chí Phạm Công Đông, Viện trưởng VKSND khu vực 4, TP Quảng Ninh về việc triển khai Nghị quyết 205.
Xin đồng chí khái quát những kết quả nổi bật của VKSND khu vực 4, TP Quảng Ninh sau hơn 10 tháng triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội?
Triển khai Nghị quyết số 205 không chỉ là nhiệm vụ mới, mà còn là bước chuyển quan trọng trong thực hiện chức năng của VKSND: Từ việc chủ yếu kiểm sát hoạt động tư pháp sang chủ động phát hiện, xác minh và trực tiếp khởi kiện để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công khi đủ điều kiện theo quy định pháp luật.
Trên tinh thần đó, VKSND khu vực 4, TP Quảng Ninh đã chủ động kiện toàn tổ chức, tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng, từng bước hình thành mạng lưới tiếp nhận, trao đổi thông tin từ cơ sở. Đơn vị đã ban hành công văn gửi 12 UBND cấp xã để trao đổi, phân công cán bộ đầu mối phối hợp thực hiện Nghị quyết 205; đồng thời ký quy chế phối hợp với cơ quan Thuế và Bảo hiểm xã hội để chủ động cung cấp, trao đổi, phân loại thông tin vi phạm, nhất là các hành vi chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, nợ đọng thuế, lấn chiếm tài sản công và xâm phạm môi trường...
Nhờ chủ động nắm tình hình và mở rộng các kênh tiếp nhận thông tin, đến nay, đơn vị đã tiếp nhận 61 vụ việc, chủ yếu là từ cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội và do Kiểm sát viên phát hiện. Sau khi xác minh, đơn vị đã ban hành 47 yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm. Đến nay, 45 vụ việc đã có văn bản đồng ý thực hiện yêu cầu của Viện kiểm sát; trong đó, 26 vụ việc đã khắc phục xong, 19 vụ việc đang tiếp tục thực hiện. Đối với 2 vụ việc liên quan đến nợ thuế, do các đối tượng không đến làm việc và không còn sinh sống trên địa bàn, đơn vị đang tiếp tục xác minh để có hướng xử lý...
Những kết quả trên đã tạo ra chuyển biến cụ thể trong thực tiễn. Đơn vị đã góp phần xử lý tình trạng lấn chiếm đối với khoảng 163.083 m2 diện tích đất công, vỉa hè và mặt biển bị chiếm dụng trái phép; đồng thời thu hồi hơn 1 tỷ đồng tiền nợ bảo hiểm xã hội và thuế, góp phần bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân, cũng như không gian sinh hoạt và giao lưu văn hóa của cộng đồng dân cư...
Đến nay, vụ việc nào có tính chất phức tạp, nhưng đã được đơn vị giải quyết triệt để theo Nghị quyết 205, thưa ông?
Vụ việc phức tạp, tiêu biểu nhất của đơn vị đến thời điểm hiện nay là vụ án dân sự công ích yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường biển, liên quan đến ông Phan Văn Bình tại khu vực biển Cái Dược, thôn Hà Tràng Đông, xã Đông Ngũ.
Qua công tác nắm tình hình và phối hợp với các cơ quan chức năng, VKSND khu vực 4 xác định ông Bình sử dụng hơn 8,6 ha mặt nước biển để nuôi hàu khi chưa được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp phép; sử dụng phao xốp không bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật về vật liệu làm phao nổi trong nuôi trồng thủy sản, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường biển. Vụ việc không chỉ liên quan đến hành vi sử dụng mặt nước biển khi chưa được cấp phép, mà còn đặt ra yêu cầu bảo vệ tài nguyên, môi trường, bảo đảm trật tự quản lý nhà nước và sử dụng không gian biển đúng quy định pháp luật.
Kiểm sát viên VKSND khu vực 4, TP Quảng Ninh phối hợp với các cơ quan chức năng xác minh vi phạm tại xã Đông Ngũ.
Trong quá trình giải quyết, đơn vị đã tiến hành xác minh, thu thập tài liệu, kiểm tra hiện trạng và yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm; kiến nghị UBND xã Đông Ngũ xem xét khởi kiện để bảo vệ lợi ích công. Tuy nhiên, sau thời hạn theo quy định, vụ việc chưa được xử lý và hành vi vi phạm chưa được khắc phục đầy đủ. Trên cơ sở đó, ngày 27/7/2026, VKSND khu vực 4 đã ban hành Quyết định khởi kiện số 01/QĐ-VKS, chủ động khởi kiện vụ án ra Tòa án nhân dân khu vực 4 - Quảng Ninh theo thẩm quyền, nhằm bảo vệ lợi ích công và bảo đảm việc chấp hành pháp luật.
Trước những vấn đề đó, quan điểm của Viện kiểm sát là kiên quyết bảo vệ lợi ích công, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm và khôi phục trật tự quản lý Nhà nước; đánh giá đầy đủ các tình tiết thực tế để việc giải quyết vụ án bảo đảm khách quan, có căn cứ pháp luật và phù hợp với điều kiện phát triển của địa phương. Việc xem xét hoàn cảnh kinh tế của người dân không đồng nghĩa với việc chấp nhận hành vi sử dụng mặt nước trái phép, cũng không làm thay đổi nghĩa vụ chấp hành pháp luật.
Tại phiên tòa sơ thẩm ngày 21/10/2026, Hội đồng xét xử đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Viện kiểm sát, buộc ông Bình chấm dứt hành vi nuôi hàu trái phép, tháo dỡ công trình và vật liệu phục vụ việc nuôi hàu, trả lại diện tích mặt biển đang lấn chiếm cho UBND xã Đông Ngũ, chấm dứt hành vi gây nguy cơ ô nhiễm môi trường biển.
Ý nghĩa của vụ án không chỉ nằm ở kết quả xét xử mà còn ở thông điệp pháp lý và xã hội được đặt ra: Phát triển kinh tế biển phải gắn với kỷ cương pháp luật, bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững tài nguyên; quyền, lợi ích của người dân cần được quan tâm nhưng phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Đây cũng là tinh thần phù hợp với định hướng phát triển kinh tế biển bền vững mà Đảng và Nhà nước đặt ra.
VKSND khu vực 4, TP Quảng Ninh tích cực tuyên truyền, phổ biến pháp luật, đặc biệt là Nghị quyết 205 của Quốc hội cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Trong thời gian tới, đơn vị sẽ triển khai những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả thực hiện Nghị quyết 205, thưa ông?
Trong thời gian tới, đơn vị xác định cần tiếp tục phát huy những kết quả bước đầu, chuyển mạnh từ việc thiết lập cơ chế triển khai sang nâng cao chất lượng phát hiện, xác minh, khởi kiện và theo dõi việc khắc phục vi phạm. Mục tiêu không phải là chạy theo số lượng vụ việc, mà là phát hiện đúng, xử lý đúng pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích công được bảo vệ thực chất.
Cụ thể, đơn vị tiếp tục kiện toàn tổ chức, nâng cao trách nhiệm của từng cá nhân và phát huy hiệu quả mạng lưới phối hợp tại cơ sở; tiếp tục duy trì, củng cố đầu mối phối hợp tại 12 UBND cấp xã và các cơ quan hữu quan, phát huy hiệu quả các quy chế phối hợp đã ký kết, nhất là với cơ quan Thuế và Bảo hiểm xã hội, những Hội, nhóm tại địa phương.
Đồng thời, nâng cao chất lượng phát hiện, xác minh và lựa chọn vụ việc để khởi kiện; tập trung rà soát những lĩnh vực có nguy cơ xâm phạm lợi ích công, nhất là đất đai, tài nguyên, môi trường, tài sản công, nợ thuế, chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương.
Mặt khác, đơn vị nâng cao hiệu quả phối hợp và theo dõi đến cùng việc khắc phục vi phạm. Đơn vị sẽ thường xuyên trao đổi thông tin với chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn; kịp thời làm rõ trách nhiệm xử lý đối với từng vụ việc, nhất là những trường hợp đã có yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm nhưng chưa được thực hiện đầy đủ, qua đó bảo đảm lợi ích công được bảo vệ bền vững.
Bên cạnh đó, đơn vị tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và rút kinh nghiệm từ thực tiễn. Từ vụ án dân sự công ích đã được đưa ra xét xử, đơn vị sẽ tổ chức nghiên cứu, rút kinh nghiệm về kỹ năng xác minh, thu thập chứng cứ, xác định chủ thể khởi kiện, xây dựng yêu cầu khởi kiện và tham gia phiên tòa; tăng cường trao đổi nghiệp vụ với VKSND cấp trên, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và thống nhất cách hiểu, cách áp dụng pháp luật, đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực công tác mới.
Ngoài ra, đơn vị sẽ đổi mới công tác tuyên truyền, gắn với ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Trên cơ sở các cuộc tuyên truyền trực tiếp, hoạt động phổ biến qua mạng xã hội và việc niêm yết công khai thông tin tại các cơ quan, trung tâm hành chính công trên địa bàn, đơn vị sẽ tiếp tục đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, bảo đảm thông tin về Nghị quyết 205 đến gần hơn với người dân.
Đơn vị xác định hiệu quả thực hiện Nghị quyết 205 phải được đánh giá bằng kết quả bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong thực tế. Mỗi vụ việc cần được theo dõi xuyên suốt từ khi tiếp nhận thông tin đến khi chấm dứt vi phạm, khắc phục hậu quả và thi hành bản án, quyết định của Tòa án. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, bảo vệ lợi ích công và phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ cơ sở.
Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!
