Đầu tư cho đạo đức là đầu tư cho năng lực cạnh tranh
Theo nhiều chuyên gia trong ngành, lợi nhuận là mục tiêu chính đáng của doanh nghiệp nhưng lợi nhuận bền vững phải được tạo ra bằng giá trị thực. Đây không chỉ là trách nhiệm của từng doanh nghiệp mà còn là điều kiện để hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Trao đổi với phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc ngày 13/10, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, đạo đức kinh doanh là giá trị cốt lõi, có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển của doanh nghiệp.
Một nền kinh tế phát triển bền vững không chỉ cần những doanh nghiệp có quy mô lớn, doanh thu cao hay tốc độ tăng trưởng ấn tượng mà còn cần những doanh nghiệp được xây dựng trên nền tảng chính trực, trách nhiệm và niềm tin xã hội.
Thực tế, doanh nghiệp có thể thu được lợi ích trước mắt từ việc cắt giảm chất lượng, quảng cáo “thổi phồng”. Tuy nhiên, những lựa chọn này tiềm ẩn giá lớn hơn nhiều so với khoản lợi ích trước mắt, đó là uy tín thương hiệu suy giảm, khách hàng quay lưng, chi phí khắc phục gia tăng và cơ hội phát triển dài hạn bị thu hẹp.
“Ngược lại, doanh nghiệp kiên trì bảo đảm chất lượng, minh bạch nguồn gốc, thực hiện đúng cam kết và tôn trọng quyền lợi khách hàng có thể phải đầu tư nhiều hơn trong ngắn hạn nhưng sẽ tạo dựng được tài sản vô hình đặc biệt quý giá là niềm tin. Chính niềm tin giúp doanh nghiệp giữ chân khách hàng, thu hút nhân lực, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh”, chuyên gia Nguyễn Quang Huy chia sẻ.
GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội (Hanoisme) chia sẻ: “Doanh nghiệp cần lợi nhuận để tồn tại nhưng lợi nhuận phải được tạo ra bằng giá trị thực chứ không bằng việc chuyển thiệt hại sang người tiêu dùng. Tuân thủ pháp luật là yêu cầu tối thiểu; đạo đức còn đòi hỏi doanh nghiệp tự giác làm đúng ngay cả khi chưa có người kiểm tra”.
Theo ông Mạc Quốc Anh, khách hàng quay lại ủng hộ sản phẩm vì chất lượng và sự trung thực; đối tác hợp tác lâu dài vì cam kết được thực hiện. Ngược lại, hành vi gian dối có thể làm suy giảm uy tín, khiến khách hàng rời bỏ thương hiệu. Vì vậy, đầu tư cho đạo đức cũng chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh.
Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh, quy mô có thể nhỏ nhưng chuẩn mực không được thấp. Khó khăn về vốn, đơn hàng hay chi phí không thể trở thành lý do để đánh đổi sức khỏe khách hàng. Tiết kiệm phải đến từ cải tiến quản trị, giảm lãng phí, chứ không phải từ việc cắt giảm chất lượng hoặc che giấu thông tin.
Trách nhiệm xã hội cũng cần được nhìn nhận từ chính hoạt động kinh doanh hằng ngày. Theo ông Mạc Quốc Anh, doanh nghiệp không thể bán sản phẩm gây hại rồi dùng những đóng góp cộng đồng để bù đắp hình ảnh. Trách nhiệm phải bắt đầu ngay trong sản phẩm và cách kinh doanh. Thước đo của doanh nhân không chỉ là kiếm được bao nhiêu tiền, mà còn là kiếm tiền như thế nào và để lại giá trị gì.
Đồng tình quan điểm này, ông Nguyễn Quang Huy nhận định, hàng giả, hàng nhái, thực phẩm không bảo đảm an toàn và những hành vi gian dối trong kinh doanh không đơn thuần là vấn đề vi phạm quy định. Những hành vi ấy còn làm tổn hại sức khỏe cộng đồng, xói mòn niềm tin thị trường, gây bất lợi cho những doanh nghiệp làm ăn chân chính và ảnh hưởng đến hình ảnh hàng hóa Việt Nam.
Xây dựng văn hóa từ người đứng đầu đến toàn doanh nghiệp
Bên cạnh việc khẳng định vai trò của đạo đức kinh doanh, các chuyên gia cho rằng, xây dựng văn hóa doanh nghiệp cần bắt đầu từ trách nhiệm của người đứng đầu; đồng thời được thể hiện nhất quán trong cách quản trị, ứng xử với người lao động, khách hàng và cộng đồng.
Theo GS.TS Mạc Quốc Anh, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về chất lượng văn hóa của tổ chức. “Văn hóa doanh nghiệp được thể hiện rõ nhất trong những quyết định khó khăn: Giữ cam kết khi lợi nhuận bị thu hẹp; minh bạch khi xảy ra sai sót; bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động khi doanh nghiệp gặp khó khăn. Uy tín của người lãnh đạo bắt đầu từ sự nhất quán giữa lời nói và hành động”, ông Mạc Quốc Anh chia sẻ.
Cùng với đó, mỗi người lao động cần được tôn trọng, lắng nghe, có cơ hội học hỏi và được ghi nhận công bằng. Đây là nền tảng để người lao động gắn bó, phát huy năng lực và đóng góp sáng kiến cho tổ chức. Văn hóa doanh nghiệp vì vậy không thể chỉ được thể hiện qua những tuyên bố hay khẩu hiệu, mà cần hiện diện trong các quyết định quản trị và cách ứng xử hằng ngày.
Ở góc độ nhân sự, ông Nguyễn Quốc Tư, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Intracom cho rằng, những khó khăn trong quản lý nhân sự Gen Z có thể bắt nguồn từ phương pháp quản lý cũ. Thế hệ này đề cao tính tự chủ, đòi hỏi nhà quản lý trao quyền, giao nhiệm vụ, giám sát và phản hồi kịp thời, thay vì chỉ kiểm soát thời gian làm việc. Nhân sự trẻ cũng quan tâm đến sự ghi nhận và cơ hội học hỏi. Sự tin tưởng, điều kiện phát triển và phản hồi đúng lúc giúp tăng mức độ gắn bó của người lao động với doanh nghiệp.
Cùng quan điểm, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, lãnh đạo cần thấu hiểu mong muốn của người trẻ, tạo điều kiện để họ phát huy năng lực. Khi công việc gắn với cơ hội phát triển cá nhân, văn hóa doanh nghiệp sẽ hiện diện trong quản trị hằng ngày.
Để văn hóa kinh doanh chính trực trở thành nền tảng phổ biến, trách nhiệm không chỉ thuộc về doanh nghiệp. Theo ông Mạc Quốc Anh, cơ quan quản lý cần kiểm tra có trọng tâm, dựa trên rủi ro, nhất là đối với các sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe.
Việc xử lý cần đúng người, đúng hành vi, truy đến nguồn sản xuất và đường dây phân phối; đồng thời làm rõ trách nhiệm của những người bao che, tiếp tay; cần phân biệt sai sót thủ tục với hành vi cố ý gian lận, bảo đảm mức xử lý tương xứng với tính chất và hậu quả vi phạm.
Đại diện Hanoisme cho rằng, song song với xử lý vi phạm là giảm chi phí tuân thủ cho những doanh nghiệp làm đúng thông qua hướng dẫn rõ ràng, công khai tiêu chí kiểm tra và phối hợp giữa các cơ quan để tránh chồng chéo. Trên môi trường số, cần yêu cầu nền tảng xác thực người bán, lưu giữ thông tin giao dịch, phối hợp xử lý hàng vi phạm; người quảng cáo phải kiểm chứng căn cứ cho nội dung mình giới thiệu. Mỗi doanh nghiệp cần coi chất lượng sản phẩm, sự trung thực và trách nhiệm với khách hàng là nguyên tắc quản trị xuyên suốt, từ lựa chọn nguyên liệu, sản xuất, phân phối đến hậu mãi.
