Theo thông báo ngày 7/11 của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lực lượng này có nhiệm vụ ngăn Iran sử dụng các tuyến đường bộ để vận chuyển vũ khí hiện đại và những vật liệu phục vụ hoạt động quân sự.
Cùng ngày, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) công bố kế hoạch xây dựng các tổ hợp ngầm có khả năng duy trì hoạt động sản xuất tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) ngay cả khi bị tấn công. Thông tin này được đưa ra sau khi xuất hiện những hình ảnh vệ tinh cho thấy hoạt động xây dựng gần các căn cứ tên lửa của Iran. Trước đó, Tehran nhiều lần khẳng định các cuộc không kích của Mỹ không thể phá hủy những cơ sở ngầm của nước này.
Mục tiêu của lực lượng đặc nhiệm
Theo ông Michael Mulroy, cựu Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông, Lực lượng Đặc nhiệm Iron Gate sẽ xác định các tuyến đường vận chuyển vũ khí vào Iran, tìm cách ngăn chặn hoạt động này, đồng thời theo dõi các tuyến vận chuyển năng lượng của Tehran.
Như vậy, phạm vi phong tỏa của Mỹ không còn giới hạn ở các cảng biển mà được mở rộng sang biên giới trên bộ và khu vực biển Caspi. Theo thông tin được công bố, lực lượng mới có khoảng 20 nhân sự, gồm quân nhân và nhân viên dân sự.
Iran có chung đường biên giới với 7 quốc gia, gồm Afghanistan, Armenia, Azerbaijan, Iraq, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Turkmenistan.
Đặt trụ sở tại thành phố Tampa, bang Florida, lực lượng đặc nhiệm sẽ phối hợp với các cơ quan khác của Chính phủ Mỹ để ngăn chặn việc vận chuyển vũ khí hiện đại, công nghệ lưỡng dụng, hàng hóa thuộc diện trừng phạt và các nguồn thu bất hợp pháp qua biên giới trên bộ của Iran cũng như khu vực biển Caspi.
Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, cho biết lực lượng mới sẽ góp phần củng cố hiệu quả của chiến dịch phong tỏa hàng hải mà Mỹ đang triển khai đối với Iran.
Theo ông Mulroy, nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định đẩy mạnh chiến dịch quân sự, một loạt mục tiêu liên quan đến kinh tế và cơ sở hạ tầng của Iran có thể trở thành đối tượng bị tấn công.
Ông nhận định khác với Chiến dịch Cơn thịnh nộ Dữ dội trước đây, chủ yếu nhắm vào các mục tiêu quân sự, những mục tiêu mới có thể nằm trong kế hoạch rộng hơn nhằm hạn chế cả năng lực quân sự lẫn khả năng tự bảo đảm nguồn tài chính của chính quyền Iran.
Theo chuyên gia này, Iron Gate chủ yếu đóng vai trò điều phối, tìm cách mở rộng sức ép kinh tế của Mỹ bằng việc kiểm soát các tuyến vận chuyển trên bộ, sau khi Washington đã triển khai phần lớn các biện pháp kiểm soát đối với hoạt động vận tải đường biển.
Phản ứng của Iran trước thông báo của CENTCOM
IRGC đã bác bỏ kế hoạch của quân đội Mỹ, cho rằng đây chỉ là động thái mang tính tuyên truyền.
Hãng thông tấn Fars dẫn lời người phát ngôn IRGC, ông Sardar Mohebi, khẳng định biện pháp này không thể giúp Mỹ đạt mục tiêu gây sức ép kinh tế nghiêm trọng, khiến nền kinh tế Iran suy yếu và sụp đổ.
Ông Mohebi cũng nhắc lại việc Washington từng dự báo Iran sẽ rơi vào khủng hoảng kinh tế trong vòng hai tuần, nhưng thực tế đã không diễn ra như vậy.
Trong thông báo thành lập Iron Gate, CENTCOM không đề cập cụ thể đến những đối tác cung ứng thiết bị quân sự cho Iran. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng lực lượng mới có thể được sử dụng để kiểm soát các mạng lưới vận chuyển hàng hóa và vật tư phục vụ hoạt động quân sự của Tehran.
Theo ông Mahjoob Zweiri, Giáo sư lịch sử đương đại và chính trị học tại Đại học Qatar, việc Iran duy trì các nguồn cung thiết bị quân sự từ bên ngoài là vấn đề được Mỹ quan tâm.
Trong khi đó, ông Rami Khouri, chuyên gia chính sách công tại Đại học Mỹ ở Beirut và nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Trung tâm Arab ở Washington, cho rằng Mỹ vẫn chưa tìm được cách tiếp cận thực sự hiệu quả đối với Iran. Theo ông, những biện pháp được Washington triển khai thời gian qua phần lớn mang tính tình thế và chưa đem lại kết quả đáng kể.
Mỹ có thể thực sự cắt đứt các tuyến tiếp tế của Iran?
Ông Khouri cho rằng việc Mỹ phong tỏa toàn bộ các tuyến cung ứng của Iran gần như là nhiệm vụ bất khả thi, bởi nước này có lịch sử giao thương lâu đời và mạng lưới quan hệ kinh tế rộng khắp.
Theo chuyên gia này, trong hàng nghìn năm, Iran đã xây dựng quan hệ với các thương nhân, đối tác và đồng minh ở nhiều nơi, đặc biệt là tại châu Á. Vì vậy, Mỹ khó có thể kiểm soát toàn bộ những tuyến giao thương này.
Washington có thể áp đặt lệnh phong tỏa hoặc các biện pháp trừng phạt đối với Iran, nhưng không thể chi phối hoạt động của tất cả các quốc gia và đối tác có quan hệ với Tehran - từ Nga, Trung Quốc đến Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và nhiều quốc gia khác.
Ông Khouri cho biết nhiều cá nhân và tổ chức trong khu vực vẫn duy trì quan hệ với Iran, từ những mối quan hệ hợp tác chặt chẽ đến các hoạt động thương mại thông thường.
Đáng chú ý, nhiều vật liệu dùng trong các hệ thống vũ khí của Iran được mua từ nước ngoài, thậm chí có nguồn gốc từ Mỹ và châu Âu, sau đó được trung chuyển qua các công ty tại châu Á trước khi đến Iran.
Theo ông, mạng lưới cung ứng qua nhiều khâu trung gian như vậy khiến việc kiểm soát toàn bộ nguồn tiếp tế cho Iran trở nên đặc biệt khó khăn.
Biển Caspi – điểm nghẽn trong chiến lược gây sức ép của Mỹ
Ông Joe Kent, cựu trợ lý của Tổng thống Trump và từng giữ chức vụ cấp cao trong lĩnh vực chống khủng bố của Mỹ, cho rằng việc thành lập lực lượng đặc nhiệm mới có thể cản trở các nỗ lực ngoại giao đang diễn ra. Ông Kent đã từ chức hồi tháng 3 để phản đối cuộc chiến của Mỹ nhằm vào Iran.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Kent cho rằng CENTCOM đang triển khai biện pháp có nguy cơ đẩy căng thẳng leo thang, trong khi Phó Tổng thống Mỹ tìm cách đàm phán với Tehran.
Ông gọi đây là cách thức hoạch định chính sách thông qua các kế hoạch tác chiến (CONOP), trong đó quân đội có thể tác động đến định hướng của Nhà Trắng mà không trực tiếp bất tuân Tổng thống, bằng cách triển khai những hoạt động có nguy cơ khiến xung đột tiếp tục leo thang hoặc kéo dài.
Theo báo The Wall Street Journal, Tư lệnh CENTCOM Brad Cooper nằm trong số những quan chức, cùng với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, đang thúc đẩy Tổng thống Trump nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Tuy nhiên, ông Zweiri cho rằng lực lượng đặc nhiệm mới có thể chỉ mang tính biểu tượng, bởi Mỹ hiện không có sự hiện diện quân sự tại biển Caspi.
Theo chuyên gia này, Mỹ không có khả năng tiếp cận trực tiếp khu vực biển Caspi nếu không có sự hợp tác của các quốc gia ven biển như Azerbaijan, Armenia hoặc những nước khác. Tuy nhiên, các nước này khó có thể tham gia vì không muốn làm gia tăng căng thẳng với Nga.
Ông Zweiri nhận định việc triển khai kế hoạch trên trên thực tế sẽ đòi hỏi Mỹ đưa quân đến khu vực, nhưng khả năng này khó xảy ra.
Chuyên gia này cũng cho rằng biển Caspi chỉ đóng góp khoảng 11% vào nền kinh tế Iran, do đó hoạt động của lực lượng đặc nhiệm tại đây khó gây tác động tiêu cực đáng kể đối với Tehran. Truyền thông Qatar cho biết chưa thể xác minh độc lập con số này.
Trong khi đó, theo Trung tâm Soufan có trụ sở tại New York, hoạt động thương mại qua biển Caspi chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng hoạt động thương mại hàng hải của Iran.
