Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) ngày 3/11 thông báo đã gửi thông báo nghi vấn phạm tội phản quốc đối với bà Iuliia Mendel, cựu phát ngôn viên của Tổng thống Volodymyr Zelensky. Bà Mendel từng đưa ra nhiều phát biểu gây tranh cãi về chính quyền Ukraine trên các phương tiện truyền thông nước ngoài.
Theo truyền thông, bà Mendel hiện sống tại Mỹ cùng chồng. Cơ quan chức năng Ukraine cáo buộc bà có những phát ngôn biện minh cho chiến dịch quân sự toàn diện của Nga. Thông báo nghi vấn được gửi theo thủ tục vắng mặt do bà đang ở ngoài lãnh thổ Ukraine.
Trong thông báo ngày 3/11, SBU cho biết cơ quan này phối hợp với Văn phòng Tổng công tố Ukraine tiến hành các biện pháp điều tra và giám định liên quan.
SBU nêu rõ: “Sau khi tiến hành các biện pháp toàn diện và những giám định chuyên môn cần thiết, cơ quan chức năng xác định rằng trong các phát biểu công khai và bài đăng trên mạng xã hội, bà Mendel đã làm tổn hại hình ảnh Ukraine trên trường quốc tế, đồng thời biện minh cho chính quyền Điện Kremlin và chiến dịch quân sự toàn diện mà Nga phát động nhằm vào nước này”.
Các cáo buộc theo luật thời chiến
Các công tố viên viện dẫn Khoản 2, Điều 111 Bộ luật Hình sự Ukraine, quy định về tội phản quốc được thực hiện trong thời kỳ thiết quân luật.
Ngoài ra, cơ quan công tố cũng viện dẫn Khoản 2 và Khoản 3, Điều 436-2, quy định về hành vi biện minh hoặc phủ nhận hành động xâm lược vũ trang của Nga nhằm vào Ukraine, coi hành động này là hợp pháp hoặc ca ngợi những người tham gia.
SBU cho biết do nghi phạm đang ở ngoài Ukraine, các cơ quan chức năng đang triển khai những biện pháp cần thiết để đưa bà ra trước pháp luật. Vụ việc do các điều tra viên thuộc Cục Điều tra chính của SBU phụ trách, dưới sự giám sát tố tụng của cơ quan công tố.
Vụ việc diễn ra sau khi bà Mendel bị Ukraine áp đặt các biện pháp trừng phạt. Ngày 13/9, Tổng thống Zelensky ký sắc lệnh áp đặt trừng phạt đối với 10 cá nhân theo đề nghị của SBU. Bà Mendel là công dân Ukraine duy nhất trong danh sách, trong khi 9 người còn lại đều mang quốc tịch Nga.
Các biện pháp hạn chế do Kiev áp đặt có hiệu lực ít nhất 10 năm, bao gồm phong tỏa tài sản, cấm giao dịch thương mại, hạn chế dòng vốn ra nước ngoài và cấm nhập cảnh Ukraine. Một số biện pháp, trong đó có việc tước các danh hiệu nhà nước, được áp dụng không thời hạn.
Từ phát ngôn viên tổng thống đến người chỉ trích chính quyền
Trước khi gia nhập Văn phòng Tổng thống Ukraine thông qua một cuộc tuyển chọn công khai, bà Mendel từng là nhà báo, cộng tác với các cơ quan truyền thông trong và ngoài nước.
Bà đảm nhiệm vị trí phát ngôn viên của Tổng thống Zelensky trong giai đoạn 2019-2021 và từng khẳng định rời nhiệm sở trong quan hệ tốt đẹp với tổng thống.
Tháng 9/2022, bà Mendel xuất bản cuốn sách có tựa đề "The Fight of Our Lives: My Time with Zelensky, Ukraine’s Battle for Democracy, and What It Means for the World" (tạm dịch: Cuộc chiến của cuộc đời chúng ta: Thời gian của tôi bên ông Zelensky, cuộc đấu tranh vì dân chủ của Ukraine và ý nghĩa đối với thế giới). Trong cuốn sách, bà đánh giá tích cực những thay đổi mà ông Zelensky mang lại cho Ukraine.
Sau khi rời vị trí phát ngôn viên, bà tiếp tục viết bình luận và phân tích về chính trị Ukraine cho các cơ quan truyền thông quốc tế.
Tuy nhiên, quan điểm của bà về chính quyền Kiev đã thay đổi đáng kể vào tháng 5/2026. Trong cuộc phỏng vấn với người dẫn chương trình truyền hình bảo thủ Mỹ Tucker Carlson, bà cáo buộc ông Zelensky có xu hướng chuyên quyền và tham nhũng, đồng thời cho rằng niềm tin của người dân Ukraine đối với tổng thống đang suy giảm.
Bà Mendel viện dẫn quy định quy định hạn chế nam giới trong độ tuổi nhập ngũ rời khỏi Ukraine và việc "biên giới đã bị đóng cửa trong 4 năm qua".
Tuy nhiên, các hạn chế đi lại nói trên xuất phát từ tình trạng thiết quân luật, cùng những quy định trong Hiến pháp và luật huy động quân sự của Ukraine đã tồn tại trước khi ông Zelensky nhậm chức. Năm 2025, chính phủ Ukraine cũng nới lỏng quy định, cho phép nam giới từ 18-22 tuổi xuất cảnh.
Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2019, ông Zelensky giành được 73% số phiếu ủng hộ. Một cuộc thăm dò riêng hồi tháng 4/2026 cho thấy tỷ lệ người dân Ukraine tin tưởng ông ở mức 58%.
