Từ sốt, ho đến sốc tim, suy hô hấp nặng
Cúm mùa dễ lây trong trường học, nhà trẻ và môi trường sinh hoạt tập thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ước tính ghi nhận khoảng một tỷ ca cúm mùa, trong đó có 3 - 5 triệu ca nặng.
Đầu tháng 10, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP Hồ Chí Minh) ghi nhận trung bình hơn 2.300 lượt khám hô hấp mỗi ngày. Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, bệnh hô hấp chiếm khoảng 70% tổng lượt khám, với các tác nhân chủ yếu gồm cúm mùa, adenovirus và virus hợp bào hô hấp (RSV).
PGS. Tiến sĩ Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết cúm mùa thường do virus cúm A và B gây ra. Bệnh khởi phát đột ngột với sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, ho khan, đau họng, nghẹt hoặc chảy nước mũi. Trẻ có thể kèm buồn nôn, nôn, tiêu chảy.
Phần lớn người bệnh sốt 3 - 5 ngày rồi hồi phục, trong khi ho có thể kéo dài hơn. Tuy nhiên, một số trường hợp diễn tiến nặng, gây viêm phổi, viêm cơ tim, trụy tim mạch, tổn thương gan, thận và đe dọa tính mạng.
Bệnh viện từng tiếp nhận một trẻ 7 tuổi nguy kịch do cúm A gây phù phổi cấp, viêm cơ tim tối cấp và sốc tim. Một ngày trước nhập viện, trẻ ho khan, sổ mũi, sốt cao liên tục, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt. Sáng hôm sau, trẻ tiếp tục sốt, mệt và khó thở, được gia đình đưa đến Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu rồi chuyển Bệnh viện Nhi đồng 1.
Khi nhập viện, trẻ tím tái, trụy tim mạch, suy hô hấp nặng. Các bác sĩ phải sử dụng ECMO, hệ thống hỗ trợ chức năng tim, phổi ngoài cơ thể, kết hợp lọc máu liên tục, hạ thân nhiệt bảo vệ não và điều trị phản ứng viêm quá mức. Sau gần 12 ngày, trẻ được ngừng ECMO, cai máy thở; chức năng hô hấp, tim mạch và các cơ quan dần hồi phục.
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP Hồ Chí Minh, cúm mùa có thể gây biến chứng nghiêm trọng ngay cả ở trẻ khỏe mạnh. Ngoài viêm phổi, suy hô hấp, trẻ có thể bị viêm não, rối loạn ý thức, hôn mê, viêm cơ tim hoặc bội nhiễm vi khuẩn dẫn đến nhiễm trùng huyết, sốc và suy đa cơ quan.
Một số trẻ sống sót sau biến chứng nặng có thể chịu di chứng về vận động, trí nhớ, nhận thức. Trong khi đó, các triệu chứng ban đầu như sốt, ho, sổ mũi, mệt mỏi dễ bị nhầm với cảm lạnh, khiến phụ huynh chậm nhận ra bệnh chuyển nặng.
Bác sĩ Quang lưu ý, cần đưa trẻ đến viện ngay khi khó thở, thở nhanh, thở gắng sức, đau ngực, tím tái, rối loạn ý thức hoặc có biểu hiện tay chân lạnh, da nổi bông, mạch nhanh, yếu. Phụ huynh không tự dùng thuốc kháng virus, kháng sinh cho trẻ vì nguy cơ tác dụng phụ và kháng thuốc.
Thêm lựa chọn phòng cúm cho trẻ
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, nhiều quốc gia đã đưa chủng ngừa cúm hằng năm vào chiến lược bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Trẻ mắc cúm có thể truyền virus trong gia đình, trường học, làm tăng nguy cơ lây cho người cao tuổi và người có bệnh nền. Phòng cúm cho trẻ vì vậy còn giúp giảm nguy cơ lây nhiễm cho người thân.
Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết trẻ thường xuyên tiếp xúc gần với bạn bè tại trường, nhà trẻ nên dễ mắc bệnh và mang virus về nhà. Việc phòng bệnh cần được duy trì hằng năm.
Bên cạnh vaccine dạng tiêm, ngày 28/10, VNVC triển khai vaccine cúm dạng xịt mũi của AstraZeneca (Anh), dành cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Vaccine được đưa trực tiếp vào niêm mạc mũi, bổ sung lựa chọn cho những trẻ sợ kim tiêm.
Theo bác sĩ Chính, đây là vaccine sống giảm độc lực, phòng ba chủng virus A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria. Vaccine có hơn 20 năm giám sát an toàn, đã triển khai tại 34 quốc gia, vùng lãnh thổ, với hơn 200 triệu liều được phân phối.
Vaccine kích thích đáp ứng miễn dịch tại niêm mạc mũi họng, nơi virus cúm thường xâm nhập; tạo kháng thể qua miễn dịch toàn thân và kích thích miễn dịch tế bào, giúp nhận diện, loại bỏ tế bào nhiễm virus. Theo dữ liệu nghiên cứu được đơn vị giới thiệu, hiệu quả phòng cúm đạt đến 88% đối với các chủng virus tương đồng với chủng trong vaccine.
Các chuyên gia AstraZeneca lưu ý, dù không sử dụng kim tiêm, vaccine dạng xịt vẫn phải được dùng bởi nhân viên y tế hoặc dưới sự giám sát chuyên môn. Trẻ cần được khám sàng lọc, chỉ định phù hợp và tuân thủ quy trình an toàn tiêm chủng.
Theo thông tin từ VNVC, vaccine này được bảo quản ở nhiệt độ âm 20 đến âm 30 độ C. Trước khi sử dụng, sản phẩm được rã đông theo quy trình, sau đó bảo quản ở 2 - 8 độ C trong thời hạn tối đa 15 tuần theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Việc bảo quản đòi hỏi kho lạnh chuyên biệt, hệ thống theo dõi nhiệt độ liên tục và kiểm soát thời hạn sử dụng. Các yêu cầu này phải được duy trì trong quá trình vận chuyển, phân phối và sử dụng để bảo đảm chất lượng vaccine.
Bác sĩ Khanh nhận định, vaccine xịt mũi bổ sung lựa chọn dự phòng, giúp phụ huynh thuận lợi hơn trong việc phòng cúm cho trẻ. “Dù sử dụng hình thức nào, chủ động phòng cúm hằng năm vẫn cần thiết để giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan”, bác sĩ lưu ý.
