Theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ hôm 27/9, kết quả sơ bộ của cuộc trừng cầu dân ý ở Thụy Sĩ tổ chức cùng ngày cho thấy 69,12% cử tri đã bỏ phiếu phản đối sáng kiến “Bảo vệ nền trung lập của Thụy Sĩ”, trong khi 30,88% ủng hộ. Tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu đạt 46,07% trong lúc quá trình kiểm phiếu vẫn tiếp tục. Để được thông qua, sáng kiến phải giành được đa số phiếu của cử tri trên toàn quốc và đa số các bang của Thụy Sĩ.
Điều đáng chú ý là cuộc bỏ phiếu không nhằm quyết định Thụy Sĩ có tiếp tục trung lập hay không, mà tập trung vào cách thức thực thi nguyên tắc này. Kênh TVP World của Ba Lan ngày 27/9 cho biết chính sách trung lập của Thụy Sĩ đã được quốc tế công nhận kể từ khi các cuộc chiến tranh Napoleon kết thúc năm 1815, nhưng cách thức chính phủ thực hiện chính sách đó không được quy định cụ thể.
Cuộc trưng cầu dân ý lần này là về việc có nên đưa một phiên bản được định nghĩa chặt chẽ về chính sách trung lập vào Hiến pháp hay không. Tuy nhiên, ngoài đảng Nhân dân Thụy Sĩ (SVP) cánh hữu, phần lớn các đảng phái và Chính phủ Thụy Sĩ đều phản đối đề xuất.
Vì sao NATO trở thành một phần của lá phiếu trung lập?
NATO là một trong những điểm đáng chú ý nhất của cuộc tranh luận bởi sáng kiến có thể tác động trực tiếp tới hợp tác quốc phòng của Thụy Sĩ trong thời bình. Theo TVP World ngày 27/9, những người vận động cho sáng kiến “Bảo vệ nền trung lập của Thụy Sĩ” muốn Hiến pháp quy định rằng Thụy Sĩ không được gia nhập hoặc hợp tác với bất kỳ liên minh quân sự hay quốc phòng nào, trừ khi nước này bị tấn công. Điều đó đồng nghĩa phạm vi hợp tác hiện nay với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có thể bị thu hẹp đáng kể nếu sáng kiến được thông qua. Chính phủ Thụy Sĩ coi đây là một trong những điểm bất lợi của đề xuất. Ngoại trưởng Ignazio Cassis cho rằng đề xuất này sẽ gây tổn hại đến an ninh quốc gia và khiến Thụy Sĩ không thể tiến hành huấn luyện chung với NATO.
Vì vậy, kết quả sơ bộ của cuộc bỏ phiếu cũng mang một hàm ý đáng chú ý đối với quan hệ giữa Thụy Sĩ và NATO. Việc đa số cử tri phản đối sáng kiến không đồng nghĩa với việc Thụy Sĩ từ bỏ chính sách trung lập hay lựa chọn gia nhập NATO. Điều mà lá phiếu thể hiện trực tiếp hơn là cử tri không ủng hộ việc đưa vào Hiến pháp những ràng buộc có thể hạn chế mạnh hơn khả năng hợp tác với các liên minh quân sự trong thời bình.
Liên bang Nga ở phía bên kia cuộc tranh luận
Nếu NATO đặt ra câu hỏi về giới hạn hợp tác quân sự của một quốc gia trung lập, thì Liên bang Nga lại đặt ra câu hỏi khác, đó là một nước trung lập có nên áp đặt trừng phạt đối với một bên tham chiến hay không? Theo TVP World ngày 27/9, SVP cho rằng lập trường truyền thống của Thụy Sĩ đã bị xói mòn sau khi Bern áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Liên bang Nga sau khi nước này triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm vào Ukraine.
Vì thế, những người ủng hộ sáng kiến “Bảo vệ nền trung lập của Thụy Sĩ” muốn hạn chế khả năng Thụy Sĩ tham gia các biện pháp trừng phạt. Chiến dịch vận động đã tài trợ cho các áp phích trên khắp cả nước kêu gọi người dân bỏ phiếu với khẩu hiệu "Không chiến tranh, có trung lập", cùng hình ảnh những chú chim bồ câu trắng tượng trưng cho hòa bình trước cuộc bỏ phiếu.
Christoph Blocher, doanh nhân tỷ phú và là người ủng hộ SVP, cũng đặt vấn đề Liên bang Nga vào trung tâm cuộc tranh luận. Tỷ phú Blocher cho rằng “Thụy Sĩ đã không xảy ra chiến tranh trong 200 năm bởi nước này duy trì trạng thái trung lập vĩnh viễn và có lực lượng vũ trang". Theo doanh nhân này, những năm gần đây, nguyên tắc trung lập ngày càng ít được tuân thủ và Liên bang Nga hiện coi Thụy Sĩ là một bên trong cuộc xung đột vì Bern tham gia các biện pháp trừng phạt.
Tuy nhiên, quan điểm của một bộ phận cử tri lại khác. Giáo sư Chính trị châu Âu Fabio Wasserfallen tại Đại học Bern, nhận định cử tri Thụy Sĩ coi trọng trung lập nhưng đồng thời tán thành cách chính phủ đang thực thi chính sách này. Giáo sư Wasserfallen cho biết nhìn chung cử tri cũng ủng hộ các biện pháp trừng phạt Liên bang Nga liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine và không muốn điều đó thay đổi.
Tựu chung, kết quả sơ bộ của cuộc trưng cầu dân ý ngày 27/9 ở Thụy Sĩ cho thấy cử tri nước này không bác bỏ truyền thống trung lập, mà bác bỏ đề xuất áp dụng một cách diễn giải chặt chẽ hơn đối với nguyên tắc này. Trong vấn đề NATO, lá phiếu không đóng cánh cửa hợp tác quốc phòng thời bình; trong vấn đề Liên bang Nga, nó không tạo ra một ràng buộc hiến định buộc Bern chỉ được tham gia những biện pháp trừng phạt do Liên hợp quốc thông qua. Nói cách khác, thông điệp đáng chú ý từ cuộc bỏ phiếu là đa số cử tri muốn duy trì trung lập nhưng không muốn biến trung lập thành một khuôn khổ quá cứng, làm giảm dư địa lựa chọn của Thụy Sĩ trước những vấn đề an ninh và đối ngoại.
