Theo truyền thông Anh, Cơ quan Phát triển Jerusalem (JDA) cuối tháng 9 thông báo ý định trao hợp đồng tư vấn cho ROPES, doanh nghiệp có trụ sở tại vùng Nam Tyrol của Italy, mà không tổ chức đấu thầu công khai. Động thái diễn ra sau khoảng bốn năm dự án gần như đình trệ, chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử Israel dự kiến ngày 27/10.
Tuy nhiên, Stephan Obexer, giám đốc điều hành ROPES, cho biết công ty đã từ chối công việc do có cam kết khác tại Ấn Độ. Ông không trả lời các câu hỏi về việc liệu những quan ngại pháp lý liên quan đến địa điểm xây dựng tại Đông Jerusalem có ảnh hưởng đến quyết định hay không.
Dù nhiều doanh nghiệp nước ngoài rút lui, giới chức Israel khẳng định dự án vẫn được triển khai theo kế hoạch.
Dự án gây tranh cãi về quyền kiểm soát Jerusalem
Được chính phủ Israel phê duyệt năm 2019 và Tòa án Tối cao nước này giữ nguyên vào năm 2022, tuyến cáp treo dự kiến kết nối Tây Jerusalem với một tổ hợp du lịch rộng 16.000 m² do tổ chức định cư Elad thúc đẩy tại Đông Jerusalem.
Elad là tổ chức định cư cánh hữu hoạt động nhằm củng cố sự hiện diện của Israel tại các khu vực có người Palestine sinh sống. Tổ chức này bị các nhóm nhân quyền cáo buộc tiếp quản bất động sản của người Palestine, khiến các gia đình phải rời nhà và đưa cư dân Do Thái đến sinh sống.
Theo tổ chức phi chính phủ Israel Emek Shaveh, dự án có nguy cơ trở thành công cụ củng cố ảnh hưởng của các nhóm định cư tại khu vực lịch sử của Jerusalem.
“Dự án này đe dọa các cộng đồng Palestine và cảnh quan có giá trị lịch sử lâu đời ở khu vực trung tâm cổ kính của Jerusalem”, Emek Shaveh nhận định, đồng thời cho rằng kế hoạch có thể góp phần đẩy người Palestine khỏi khu vực lưu vực lịch sử và làm thay đổi diện mạo văn hóa thành phố.
Hàng trăm người có thể chịu ảnh hưởng
Tuyến cáp treo dự kiến đi qua khu Wadi Hilweh, thuộc Silwan, khu dân cư Palestine nằm dưới chân Thành cổ Jerusalem. Các tổ chức nhân quyền cảnh báo khoảng 54 ngôi nhà tại đây có thể bị ảnh hưởng trực tiếp do việc thu hồi đất hoặc quyền sử dụng không gian phía trên bất động sản. Nhiều hộ gia đình khác trong khu vực cũng có thể chịu tác động gián tiếp.
Giới chức Israel đã ban hành 17 thông báo thu hồi đất tương đương khoảng 8.700 m² dọc tuyến dự kiến xây dựng các trụ đỡ cáp treo.
Sari Kronish, kiến trúc sư kiêm giám đốc bộ phận Đông Jerusalem của tổ chức Bimkom, cho biết khoảng 450 người đang sống trong các tòa nhà nằm ngay bên dưới tuyến đường được đề xuất.
“Các cabin cáp treo có thể đi qua phía trên mái nhà chỉ khoảng 4 m, đồng thời ở sát cửa sổ các căn hộ, xâm phạm quyền riêng tư của cư dân và hạn chế khả năng phát triển nhà ở trong tương lai”, bà cảnh báo. Theo bà Kronish, quá trình thu hồi đất và nhà để xây dựng trụ đỡ đã bắt đầu, khiến người dân rơi vào tình trạng bất an kéo dài.
Alon Arad, nhà khảo cổ học kiêm giám đốc điều hành tổ chức Emek Shaveh, cho rằng dự án đi ngược nguyên tắc bảo tồn cảnh quan lịch sử quanh Thành cổ Jerusalem, nơi các công trình quy mô lớn và hạ tầng hiện đại cần được hạn chế. Ông cũng chỉ trích việc Cơ quan Thiên nhiên và Công viên Israel tham gia vào dự án.
Tuyến cáp treo bắt đầu tại Tây Jerusalem và kết thúc ở khu phức hợp do Elad quản lý. Tổ chức định cư này có thể hưởng lợi từ dự án được ước tính tiêu tốn khoảng nửa tỷ shekel tương đương khoảng 161,65 triệu USD.
Doanh nghiệp quốc tế lần lượt rút lui
Theo báo Haaretz của Israel, ít nhất bốn công ty nước ngoài, gồm ba doanh nghiệp Pháp và một doanh nghiệp Thụy Sĩ, từng bày tỏ quan tâm đến dự án, nhưng một số đã rút lui do tính nhạy cảm chính trị.
Năm 2015, chính phủ Pháp từng đề nghị một doanh nghiệp nước này không tham gia. Công ty Pháp CNA rút khỏi kế hoạch chưa đầy một năm trước, tiếp đó là Histec Engineering của Thụy Sĩ. Việc Công ty ROPES từ chối hợp đồng tư vấn mới nhất tiếp tục cho thấy những khó khăn trong việc thu hút đối tác quốc tế.
Tuy nhiên, trả lời báo Haaretz, người phát ngôn JDA khẳng định dự án vẫn được triển khai theo đúng tiến độ sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các đơn kiến nghị phản đối khoảng một năm rưỡi trước. Hồ sơ mời thầu dự kiến được công bố trong những tháng tới, sau khi hoàn tất quá trình chuẩn bị.
Tranh cãi diễn ra trong bối cảnh các tổ chức nhân quyền cảnh báo tình trạng tiếp quản bất động sản của người Palestine và phá dỡ nhà không có giấy phép xây dựng tại Đông Jerusalem đang gia tăng. Khu Núi Ôliu, nơi có nhiều địa điểm linh thiêng của Kitô giáo, cũng trở thành mục tiêu mở rộng ảnh hưởng của các nhóm định cư.
Kể từ khi chiến sự Gaza bùng phát tháng 10/2023, hoạt động thu hồi đất và mở rộng khu định cư tại Bờ Tây bị chiếm đóng tiếp tục gia tăng. Bạo lực của người định cư Israel cũng leo thang trong mùa thu hoạch ôliu năm nay, với các vụ tấn công nhằm vào dân làng Palestine, nhà ngoại giao châu Âu và người lao động thu hoạch ôliu.
Các nhóm phản đối cảnh báo dự án cáp treo không chỉ đe dọa quyền sử dụng đất, đời sống và sự riêng tư của cư dân, mà còn có thể làm thay đổi cảnh quan lịch sử tại Đông Jerusalem, khu vực nằm ở trung tâm tranh chấp về lãnh thổ và quyền kiểm soát giữa Israel và Palestine.
