Theo Tân Hoa xã, động thái hiếm hoi này diễn ra trong bối cảnh cộng đồng quốc tế ngày càng lo ngại về các vụ tấn công của những người định cư Israel nhắm vào người Palestine tại Bờ Tây.
Người dân Israel sẽ đi bỏ phiếu vào ngày 27/10, trong cuộc tổng tuyển cử đầu tiên kể từ khi xung đột Israel – Hamas bùng phát ngày 7/10/2023. Khi cuộc bầu cử đang đến gần, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lại phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ quốc tế yêu cầu trách nhiệm giải trình. Ông đồng thời phải xoay xở trước những ràng buộc chính trị phức tạp trong nước.
Các vụ bắt giữ ngày 19/10 được coi là động thái hiếm thấy, khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu đây chỉ là bước đi tạm thời dưới áp lực ngoại giao hay không.
Vụ tấn công các nhà ngoại giao tạo áp lực
Theo các phương tiện truyền thông, một nhóm người đeo mặt nạ, tay cầm thanh kim loại, đã tấn công các nhà ngoại giao châu Âu tại Bờ Tây ngày 17/10. Nhóm nhà ngoại giao châu Âu khi đó đến Bờ Tây để đánh giá tình hình trong bối cảnh các vụ tấn công của người định cư Israel nhắm vào người Palestine thu hoạch ô liu ngày càng gia tăng. Có 4 người đã thiệt mạng và hơn 100 người Palestine khác bị thương kể từ khi mùa thu hoạch ô liu bắt đầu vào đầu tháng này.
Mặc dù cảnh sát chưa xác định được danh tính các nghi phạm, nhưng truyền thông địa phương cho biết đó là những người định cư Israel. Văn phòng của Thủ tướng Netanyahu đã phản hồi về vụ việc bằng cách nhấn mạnh rằng chuyến thăm của các nhà ngoại giao châu Âu không được phối hợp với quân đội Israel, đồng thời đặt câu hỏi về diễn biến của sự việc. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) lên án vụ tấn công, yêu cầu làm rõ trách nhiệm và kêu gọi chấm dứt việc mở rộng các khu định cư.
Một quan chức Israel đánh giá với trang tin Ynet rằng phản ứng từ phía EU có phần kiềm chế do Israel sắp bước vào cuộc bầu cử, bởi EU muốn tránh bị cáo buộc can thiệp.
Các đồng minh phương Tây cũng đang gia tăng áp lực ngoại giao và kinh tế lên Israel. Một liên minh gồm 12 quốc gia gần đây đã công bố các biện pháp hạn chế thương mại phối hợp, nhắm vào các khu định cư của Israel tại Bờ Tây. Anh đã áp đặt lệnh cấm nhập khẩu chính thức đối với hàng hóa có nguồn gốc từ các khu định cư này, trong khi Hà Lan cũng thực thi lệnh cấm thương mại đối với sản phẩm từ đây.
Những động thái này đánh dấu bước chuyển từ các tuyên bố mang tính biểu tượng sang biện pháp hạn chế thương mại có tính ràng buộc. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu các biện pháp này có thực sự tạo ra áp lực đáng kể lên Israel hay không.
Trong một bức thư cảnh báo chung, 61 nhà kinh tế học Israel cảnh báo rằng tình trạng bạo lực không được kiểm soát cùng với việc mở rộng các khu định cư đang đặt ra rủi ro kinh tế nghiêm trọng cho Israel. Họ cảnh nhận định rằng điều này có thể dẫn đến các biện pháp hạn chế trên quy mô rộng hơn, cũng như việc doanh nghiệp rút vốn khỏi các lĩnh vực ngân hàng và công nghệ của Israel.
Tương tự, các chuyên gia từ Viện Dân chủ Israel quan ngại rằng tình trạng bạo lực từ những người định cư nếu không được giải quyết sẽ làm suy yếu vị thế quốc tế của Israel. Họ cũng lưu ý đến những căng thẳng ngày càng tăng trong các hoạt động mua sắm quốc phòng, thị trường xuất khẩu và trao đổi học thuật. Theo dữ liệu khảo sát từ Viện Dân chủ Israel, gần 2/3 người Israel gốc Do Thái cho rằng hành vi bạo lực nhắm vào người Palestine gây tổn hại đến tính chính danh quốc tế của Israel.
Bài toán bầu cử của ông Netanyahu
Toan tính chính trị vẫn là trọng tâm trong cách tiếp cận của chính phủ Israel. Liên minh cầm quyền của ông Netanyahu phụ thuộc nhiều vào các đối tác thuộc cánh cực hữu, trong đó có Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich. Cả hai nhân vật này đều là những người ủng hộ mạnh mẽ việc mở rộng các khu định cư.
Do đó, ông Netanyahu đang phải thực hiện bước đi cân bằng đầy nhạy cảm. Một mặt, ông chủ trương tránh làm mất lòng các cử tri cánh hữu vốn ủng hộ chính sách mở rộng tại Bờ Tây. Mặt khác, nếu không giải quyết được các vụ tấn công nhắm vào công dân nước ngoài, ông có nguy cơ làm rạn nứt quan hệ với các đồng minh phương Tây.
Căng thẳng chính trị đã bắt đầu nhen nhóm trong nội bộ. Bộ trưởng Ben-Gvir cáo buộc Thủ tướng Netanyahu cam kết với các chính phủ châu Âu sẽ loại trừ ông khỏi liên minh cầm quyền tiếp theo.
Dù thông tin này có xác thực hay không, nó cũng cho thấy những mâu thuẫn đang tồn tại trong liên minh. Việc duy trì đảng Likud như một khối lớn nhất sẽ là bước khởi đầu quan trọng để ông Netanyahu đặt nền móng cho bất kỳ thỏa thuận nào sau bầu cử.
Tuy chưa được kiểm chứng nhung tuyên bố này vẫn cho thấy bất đồng tồn tại trong nội bộ liên minh. Khi các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cuộc đua giành đa số 61 ghế tại Quốc hội sẽ diễn ra sít sao, việc duy trì vị thế đảng lớn nhất của Likud sẽ là lợi thế quan trọng để Thủ tướng Benjamin Netanyahu bước vào các cuộc thương lượng thành lập liên minh sau bầu cử.
Tình trạng bạo lực do người định cư gây ra tại Bờ Tây đã gia tăng mạnh mẽ kể từ cuộc tấn công do Hamas thực hiện vào ngày 7/10/2023. Phó Điều phối viên đặc biệt của Liên hợp quốc (LHQ) về tiến trình hòa bình Trung Đông Ramiz Alakbarov vào tháng 8 nhấn mạnh tình hình xấu đi ở Bờ Tây không phải là diễn biến đột ngột, mà là hệ quả của nhiều thập kỷ xung đột chưa được giải quyết.
Theo ông, tình trạng này đang làm nghiêm trọng thêm hành động chiếm đóng trái phép, đẩy Chính quyền Palestine tới "bên bờ sụp đổ" và làm suy yếu triển vọng thành lập một Nhà nước Palestine độc lập, có chủ quyền và có khả năng tồn tại.
Quan chức LHQ nhận định bạo lực liên quan tới người định cư Israel đang “ở mức chưa từng có”. Kể từ đầu năm, LHQ đã ghi nhận hơn 1.430 vụ việc liên quan người định cư Israel gây thương vong, phá hoại tài sản hoặc cả hai, tác động đến khoảng 260 cộng đồng Palestine.
Các đại diện LHQ bày tỏ quan ngại sâu sắc trước đà mở rộng khu định cư, khi từ đầu năm nay giới chức quy hoạch Israel đã xúc tiến hoặc phê chuẩn khoảng 12.360 đơn vị nhà ở tại Bờ Tây, trong đó có 7.200 đơn vị tại Khu C và 5.160 đơn vị ở Đông Jerusalem.
Tổng Thư ký LHQ António Guterres khẳng định các khu định cư Israel “không có giá trị pháp lý” và là “sự vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế”.
