Lần đầu gặp ông Mỹ - bếp trưởng kiêm chủ nhân của nhà hàng Saigon, tôi ngay lập tức bị thu hút bởi diện mạo rất ấn tượng của ông: mái tóc và chòm râu bạc trắng, cặp kính gọng đỏ nổi bật cùng phong thái từ tốn, đậm chất Nam Bộ. Ngồi trò chuyện cùng ông, nghe những thanh âm xèo xèo từ gian bếp, chứng kiến cách ông khoác chiếc áo blouse trắng tinh tươm, cẩn thận cầm dao hướng dẫn nhân viên sơ chế từng thớ cá, tôi mới thực sự hiểu thế nào là một đời đam mê trọn vẹn với bếp núc.
Nguồn cội và khúc quanh định mệnh
Niềm đam mê ẩm thực của ông Mỹ không phải là sự tình cờ, mà dường như đã ngấm vào máu thịt, được truyền lại từ người bà nội. Những năm tháng xa xưa, gia đình ông từng mở nhà hàng Nam Giang nổi tiếng ở Sài Gòn. Những ngày thơ ấu, hình ảnh các món ăn truyền thống, cách bà nội vo viên mắm cá chiên hay tự tay ủ chao đã in sâu vào tâm trí cậu bé năm nào.
Thế nhưng, con đường đến với chiếc tạp dề bếp trưởng của ông lại là một khúc quanh đầy thú vị. Trưởng thành, ông Mỹ sang Đức du học theo diện trao đổi sinh viên, theo đuổi ngành kỹ thuật in ấn và thiết kế ròng rã 7 năm. Để trang trải cuộc sống nơi xứ người, ông tranh thủ học việc và làm thêm trong các nhà hàng châu Âu. Hết hạn visa, ông trở về Việt Nam và bắt đầu mưu sinh bằng nghề vẽ chép lại các bản thiết kế kiến trúc.
Cơ hội thực sự gõ cửa khi Việt Nam bắt đầu mở cửa kinh tế và xuất hiện khách sạn 5 sao đầu tiên tại Sài Gòn. Nhờ vốn tiếng Đức lưu loát, ông tự tin bước vào vòng phỏng vấn với vị giám đốc người Thụy Sĩ và vị bếp trưởng người Nam Phi. Vượt qua bài kiểm tra năng lực xuất sắc, ông chính thức bước chân vào con đường bếp núc chuyên nghiệp với vị trí trưởng ca.
Từ đây, tài năng của Chef Mỹ thực sự tỏa sáng. Ông cùng một người đồng nghiệp xuất sắc giành giải thưởng ẩm thực tại Singapore, sau đó liên tục được cử đi đào tạo chuyên sâu tại những thị trường khắt khe như Hồng Kông và Mỹ. Định mệnh đưa ông đến với Nam Phi vào năm 1997, khi một nhóm nhà đầu tư người Đức và Thái Lan đang tìm kiếm những đầu bếp châu Á tài năng để đưa sang Cape Town làm cố vấn ẩm thực cho một chuỗi nhà hàng Á châu.
Ông Mỹ là một trong những người Việt đầu tiên đặt chân đến Cape Town thuở ấy. Thời gian trôi qua, những người bạn đồng hành, kẻ đi Anh, người sang Malaysia, chỉ còn lại mình ông kiên trì bám trụ ở mảnh đất châu Phi. Ông hiện là một trong hai người Việt hiếm hoi sở hữu quốc tịch Nam Phi, chính thức gắn bó máu thịt với quê hương thứ hai này.
Từ "đế chế" ẩm thực đến bến đỗ bình yên
Hơn ba thập kỷ gắn bó với nghề tại Nam Phi, đã có thời điểm ông Mỹ gây dựng được một cơ ngơi khổng lồ. Ông quản lý và sở hữu hàng loạt nhà hàng trải dài từ Cape Town, Pretoria đến Johannesburg, tạo công ăn việc làm cho nhiều người dân địa phương. Thế nhưng, đại dịch Covid-19 ập đến như một cơn bão, cuốn trôi nhiều cơ sở kinh doanh tâm huyết. Dẫu vậy, nhà hàng Saigon tại Cape Town vẫn vững vàng vượt qua sóng gió, trở thành bến đỗ cuối cùng và rực rỡ nhất của người đầu bếp kiên cường. Hiện tại, cơ sở này duy trì hơn 30 nhân viên, chủ yếu là người bản địa Nam Phi.
Điều làm nên sức sống mãnh liệt của nhà hàng không nằm ở quy mô, mà nằm ở sự khắt khe đến “cực đoan” của người làm chủ trong việc giữ gìn hương vị nguyên bản. Phục vụ thực khách đa phần là người phương Tây, nhiều nhà hàng chọn cách "lai căng" để dễ bán, nhưng ông kiên quyết không thỏa hiệp. Anh Ibrahim, một nhân viên phụ bếp người Nam Phi gắn bó với quán hơn hai năm, chia sẻ đầy tự hào rằng: “Làm việc dưới sự chỉ dẫn của Chef Mỹ là làm việc với một người cực kỳ chuyên nghiệp.
Nhân viên luôn phải tuân thủ nghiêm ngặt công thức gốc: không được tự ý bớt nguyên liệu hay thay đổi cách nêm nếm. Ẩm thực Việt Nam vốn phức tạp với các loại nước dùng ninh kỳ công, nước mắm đậm đà và đủ loại rau thơm tươi sống. Nhờ sự dẫn dắt của ông Mỹ, những nhân viên bản địa như chúng tôi không chỉ học được kỹ thuật mà còn nảy sinh tình yêu với chính nền văn hóa ẩm thực xa lạ này”.
Sự kiên định ấy đã mang lại kết quả ngọt ngào. Không ít thực khách da trắng, những người vốn quen với khẩu vị Nam Phi thiên về đồ nướng và gia vị đậm, đã đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi lần đầu nếm thử ẩm thực Việt Nam. Bà Anna, một thực khách Nam Phi, cho biết: “Tôi bị chinh phục hoàn toàn bởi sự tinh tế của bát phở nóng nghi ngút khói, thơm mùi các gia vị và những chiếc nem rán vàng ươm với lớp vỏ giòn rụm”.
Không chỉ là một điểm đến ẩm thực yêu thích của người dân Nam Phi, nhà hàng của ông Mỹ giống như một "góc quê nhà" thu nhỏ - một "trạm dừng chân tinh thần" vô giá đối với cộng đồng người Việt ít ỏi đang sinh sống tại đây, hay những người đi công tác xa quê. Ở đó, người ta không chỉ đến để thưởng thức một bữa no, mà còn để được nghe tiếng mẹ đẻ thân thương, được cảm nhận hơi ấm đồng bào giữa mảnh đất xa xôi cách quê hương tới hơn mười ngàn cây số.
Hậu phương vững chắc và những vị khách tri kỷ
Để có được một Chef Mỹ thăng hoa trong gian bếp, không thể không nhắc đến sự hy sinh thầm lặng của người vợ hiền - bà Kim Anh. Xuất thân là một bác sĩ trong gia đình trí thức có truyền thống y khoa, bà đã gác lại sự nghiệp ở Việt Nam để sang Nam Phi ủng hộ chồng.
Những ngày đầu khởi nghiệp gian khó, hai vợ chồng từng phải nương náu trong một căn phòng chật chội như nhà kho. Không nề hà vất vả, suốt 3 năm đầu tiên tại nơi đất khách quê người, bà Kim Anh kiên nhẫn ra nhà hàng, dạy từng vị khách cách dùng đũa sao cho khéo, cách thưởng thức sao cho trọn vẹn cái ngon của món Việt. Và cứ thế "mưa dầm thấm lâu", những thực khách Nam Phi – những người trước đây vốn chỉ biết tới Việt Nam qua cuộc chiến tranh giành độc lập – đã dần hiểu và đem lòng yêu mến nền văn hóa ẩm thực phong phú của quê hương vị bếp trưởng.
Quán ăn nhỏ đã trở thành "địa điểm yêu thích" của nhiều thế hệ. Có những gia đình Nam Phi gắn bó với quán đến ba đời – từ thời ông bà, cha mẹ đến con cháu. Có những vị khách ăn phở của quán từ lúc còn trẻ trung đến khi phải chống gậy, và có cả những người coi nhà hàng như một chốn thân thuộc để tổ chức các bữa tiệc nhân những dịp đặc biệt. Từ khách hàng, họ đã trở thành những người tri kỷ, những bạn đồng hành cùng năm tháng với người đàn ông Việt Nam hiền hậu.
Giờ đây, dù đã lớn tuổi và có những nhân viên theo học nghề gần 20 năm, ông Mỹ vẫn hàng ngày trực tiếp đứng bếp. Ông tự tay kiểm tra từng nồi nước dùng, nếm từng giọt nước sốt. Bếp trưởng tâm sự thật lòng: "Người bản địa có thể giỏi kỹ thuật, có thể ra nước ngoài làm bếp trưởng với mức lương cao ngất ngưởng, nhưng cái hồn văn hóa Việt, cái cách người Việt nghĩ về món ăn, họ không thể hiểu hết được. Nếu mình không trực tiếp làm, không tự tay giám sát, món ăn sẽ mất đi linh hồn".
Chia tay tôi trong căn bếp ngập tràn mùi thơm của hành tỏi và nước dùng, trong ánh mắt rực sáng đam mê của ông vẫn thoảng chút trầm ngâm. Nỗi trăn trở lớn nhất của người đầu bếp lúc này là tìm được một người thực sự yêu nghề, một người mang dòng máu Việt hiểu được văn hóa quê hương để kế nghiệp và giữ lửa cho nhà hàng. Tôi rời đi mà vẫn cứ quẩn quanh mãi với tâm nguyện da diết của vị bếp trưởng, thầm mong ước mơ của ông sớm thành hiện thực, để những hương vị quê nhà sẽ mãi tỏa hương, kiêu hãnh cắm rễ thật sâu nơi tận cùng châu lục.
