Theo các chuyên gia, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn nếu biết tận dụng lợi thế và xây dựng hệ sinh thái phát triển phù hợp.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN tại Trung Quốc, Tiến sĩ Võ Đức Thắng (Thang Vo) - Trợ lý Giáo sư tại Đại học Khoa học và Công nghệ quốc gia Đài Loan (Taiwan Tech), đồng thời là Chủ tịch Mạng lưới Đổi mới Sáng tạo và Trí thức Việt Nam tại Đài Loan (VIN Taiwan) - cho rằng điều đáng học hỏi nhất từ Đài Loan không chỉ là công nghệ mà còn là cách xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn hoàn chỉnh.
Hiện nay, Đài Loan giữ vai trò đặc biệt trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Không chỉ dẫn đầu về sản xuất chip, vùng lãnh thổ này còn có ảnh hưởng sâu rộng từ thiết kế vi mạch, chế tạo bán dẫn, đóng gói, kiểm thử đến sản xuất máy chủ và các hệ thống phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Riêng Tập đoàn Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan (TSMC) đang nắm khoảng 70% thị phần gia công bán dẫn toàn cầu.
Theo TS. Võ Đức Thắng, người đóng vai trò cầu nối quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác giáo dục và công nghệ cao giữa Việt Nam và Đài Loan, thành công của Đài Loan đến từ sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Trong đó, chính phủ đóng vai trò hoạch định chiến lược và đầu tư cho nghiên cứu nền tảng; các viện nghiên cứu hỗ trợ chuyển giao công nghệ; các trường đại học đào tạo nhân lực sát nhu cầu thực tế; còn doanh nghiệp lớn dẫn dắt chuỗi cung ứng, kết nối với mạng lưới doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyên sâu về vật liệu, thiết bị và linh kiện.
Từ mô hình này, ông cho rằng Việt Nam cần kiên trì đầu tư dài hạn, lựa chọn một số phân khúc có lợi thế để tập trung nguồn lực, đồng thời xây dựng cơ chế hợp tác thực chất giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Đánh giá về lợi thế của Việt Nam, TS. Võ Đức Thắng cho rằng nước ta đã có định hướng chính sách rõ ràng với Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, trong đó đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành bán dẫn vào năm 2030. Ngoài ra, Việt Nam còn sở hữu lực lượng lao động trẻ, có nền tảng tốt về toán học, vật lý, điện – điện tử, công nghệ thông tin và tự động hóa. Sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế cũng tạo điều kiện để Việt Nam từng bước tham gia vào các khâu thiết kế, đóng gói, kiểm thử và sản xuất linh kiện liên quan đến bán dẫn.
Tuy nhiên, chuyên gia này cũng chỉ ra 4 "điểm nghẽn" lớn cần sớm tháo gỡ.
Đầu tiên là chất lượng nguồn nhân lực. Việt Nam không chỉ thiếu kỹ sư về số lượng mà còn thiếu các chuyên gia có kinh nghiệm thực tế trong thiết kế chip, vật liệu, thiết bị, công nghệ quy trình và quản lý nhà máy.
Thứ hai là khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp. Nhiều chương trình đại học vẫn thiếu phòng thí nghiệm hiện đại, phần mềm thiết kế chuyên dụng và đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm làm việc trong ngành.
Thứ ba là công nghiệp hỗ trợ còn yếu. Một nhà máy bán dẫn cần hàng trăm doanh nghiệp cung cấp hóa chất siêu tinh khiết, khí công nghiệp, vật liệu, linh kiện chính xác, thiết bị, phần mềm và dịch vụ kỹ thuật, trong khi năng lực này của Việt Nam còn rất hạn chế.
Cuối cùng là yêu cầu về hạ tầng và môi trường đầu tư dài hạn, bao gồm nguồn điện ổn định, nước siêu sạch, logistics, bảo vệ sở hữu trí tuệ và thủ tục đầu tư minh bạch.
Theo TS. Võ Đức Thắng, trong giai đoạn hiện nay, Việt Nam nên ưu tiên các lĩnh vực phù hợp với năng lực như thiết kế vi mạch, đóng gói - kiểm thử, thiết bị và vật liệu phụ trợ trước khi tiến tới những công đoạn có hàm lượng công nghệ và vốn đầu tư cao hơn. Ông đánh giá cộng đồng trí thức Việt Nam tại Đài Loan có thể đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa hai bên. Không chỉ chuyển giao tri thức, đội ngũ này còn có thể kết nối trường đại học với doanh nghiệp, hỗ trợ đào tạo nhân lực, thúc đẩy các dự án nghiên cứu chung, giới thiệu đối tác công nghệ và tư vấn chính sách phát triển ngành bán dẫn cho Việt Nam.
Hiện VIN Taiwan có hơn 100 thành viên chính thức và kết nối khoảng 4.000 nhà khoa học, kỹ sư, doanh nhân, nghiên cứu sinh và sinh viên Việt Nam đang học tập, làm việc tại Đài Loan. Trong thời gian tới, mạng lưới này sẽ tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, kết nối đào tạo nhân lực và hỗ trợ các dự án chuyển giao công nghệ giữa Việt Nam và Đài Loan, góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
