Theo Điều 8 Nghị định số 217/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng, BIM được áp dụng đối với công trình xây dựng mới từ cấp II trở lên, kể từ giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng.
Quy định này đặt ra yêu cầu mới cho cả chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và cơ quan thẩm định. Thay vì chỉ xem bản vẽ, thuyết minh và hồ sơ tính toán, cán bộ chuyên môn cần tiếp nhận mô hình, tìm kiếm thông tin và kiểm tra sự thống nhất giữa các tài liệu.
Tuy nhiên, có mô hình BIM chưa đồng nghĩa với việc có thể sử dụng ngay trong thẩm định. Nếu dữ liệu thiếu, sai phiên bản hoặc không khớp với bản vẽ, quá trình kiểm tra có thể gặp khó khăn, thậm chí dẫn đến nhận xét không chính xác.
Theo ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), việc chuẩn bị dữ liệu BIM cần bắt đầu từ mục đích sử dụng. Các bên phải xác định rõ cần kiểm tra nội dung gì, thông tin nào có thể lấy từ mô hình và tài liệu nào được dùng để đối chiếu.
Mô hình phải phản ánh đúng phương án thiết kế trình thẩm định, thống nhất với bản vẽ, thuyết minh, bảng tính và các tài liệu liên quan. Phạm vi mô hình, thông tin cần cung cấp, phiên bản và trạng thái phát hành cũng phải được xác định rõ.
Chẳng hạn, khi tư vấn thay đổi vị trí hoặc kích thước một cấu kiện trong mô hình, nội dung này cần được cập nhật tương ứng trên bản vẽ và các tài liệu liên quan. Nếu có sai khác, đơn vị lập hồ sơ phải giải trình và xác nhận trước khi bàn giao.
Ông Bùi Văn Dưỡng cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư trong tổ chức tạo lập, kiểm soát và cung cấp dữ liệu. BIM có thể hỗ trợ kiểm tra vị trí, hình khối, kích thước, tổ chức không gian và sự phối hợp giữa các hệ thống kỹ thuật. Tuy nhiên, đánh giá an toàn kết cấu vẫn phải dựa trên hồ sơ tính toán và căn cứ chuyên môn tương ứng. Việc sử dụng BIM không làm thay đổi trách nhiệm của chủ đầu tư và tư vấn đối với chất lượng hồ sơ thiết kế.
Từ kinh nghiệm triển khai dự án, ông Phạm Ngọc Bảy, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển BIM TP. Hồ Chí Minh cho rằng, cần chuẩn hóa hồ sơ BIM ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì đợi đến khi trình thẩm định mới kiểm tra và bổ sung.
Một dự án đường sắt đô thị được sử dụng làm ví dụ có tuyến dài 32,7 km, gồm 24 nhà ga và một depot rộng khoảng 33 ha. Nhóm triển khai xây dựng ma trận nhu cầu thông tin gồm 123 dòng, gắn mã phân loại Uniclass 2015 với thông tin cần có của từng nhóm cấu kiện. Theo phương án được giới thiệu, mỗi nhà ga được tổ chức thành bảy mô hình, mỗi tệp không quá 500 MB.
Cách làm này giúp phân chia dữ liệu rõ ràng, tránh tình trạng mô hình quá lớn, khó quản lý hoặc thiếu thông tin cần thiết. Quan trọng hơn, các bên biết ngay từ đầu mỗi bộ phận công trình cần cung cấp những dữ liệu gì.
Thực tế, một mô hình có thể hiển thị đầy đủ hình dạng công trình nhưng vẫn thiếu thông tin về vật liệu, kích thước hoặc các thuộc tính cần thiết. Vì vậy, chỉ quan sát hình ảnh trên màn hình chưa đủ để đánh giá chất lượng hồ sơ.
Theo ông Dương Tất Thắng, Giám đốc Công ty CP Công nghệ TBT Việt Nam, cán bộ thẩm định cần có khả năng đọc và kiểm tra dữ liệu, phát hiện thông tin còn thiếu và đối chiếu với hồ sơ chuyên môn. Việc đào tạo, bố trí nhân lực và đầu tư công cụ phải xuất phát từ những công việc cụ thể này.
Cán bộ thẩm định không nhất thiết phải biết dựng mô hình chuyên nghiệp, nhưng cần mở được tệp IFC - là một định dạng tệp tin dành cho việc lưu trữ và truyền tải dữ liệu BIM, tìm đúng cấu kiện, kiểm tra thông tin và nhận biết những điểm chưa thống nhất.Ví dụ, khi mô hình thiếu thông tin về một cấu kiện, cán bộ cần chỉ rõ vị trí, nội dung còn thiếu và yêu cầu bổ sung. Khi phần mềm phát hiện xung đột giữa hệ thống điện, nước và kết cấu, người kiểm tra phải xem xét nguyên nhân, xác định mức độ ảnh hưởng và yêu cầu đơn vị tư vấn giải trình nếu cần.
Việc quản lý phiên bản cũng rất quan trọng. Khi tư vấn gửi lại hồ sơ sau chỉnh sửa, cơ quan thẩm định phải xác định được đâu là mô hình mới, nội dung nào đã thay đổi và những nhận xét trước đó đã được xử lý hay chưa.
Có thể chia năng lực BIM thành bốn nhóm: tạo lập mô hình; điều phối và kiểm soát; quản trị thông tin, dự án; thẩm định và kiểm tra độc lập. Mỗi nhóm đảm nhận công việc khác nhau, tránh tình trạng một người vừa dựng mô hình, vừa quản lý dữ liệu, vừa kiểm tra và đưa ra quyết định chuyên môn.
Cùng với nguồn nhân lực, cơ quan chuyên môn cần có công cụ phù hợp để tiếp nhận và kiểm tra dữ liệu. Các nhóm công cụ chính gồm phần mềm tạo lập mô hình, phần mềm phối hợp và kiểm tra, cùng môi trường dữ liệu chung (CDE) để quản lý hồ sơ.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc sử dụng định dạng mở IFC giúp giảm phụ thuộc vào phần mềm mà từng đơn vị tư vấn đang sử dụng. Vì vậy, cần ưu tiên đầu tư công cụ đọc và kiểm tra IFC, máy tính đủ khả năng xử lý mô hình, kho lưu trữ dữ liệu và chức năng theo dõi lịch sử chỉnh sửa...
Những công cụ này giúp các bên làm việc trên cùng nguồn dữ liệu. Khi tư vấn điều chỉnh mô hình, cán bộ có thể theo dõi phiên bản, xác định nội dung thay đổi và kiểm tra việc xử lý các vấn đề đã được yêu cầu trước đó.
Tuy nhiên, phần mềm chỉ hỗ trợ phát hiện và tổng hợp thông tin. Kết quả kiểm tra tự động không phải kết luận cuối cùng. Cán bộ thẩm định vẫn phải xem xét dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn, hồ sơ thiết kế và các căn cứ chuyên môn.
Theo các chuyên gia, để BIM phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ ba yếu tố: dữ liệu được chuẩn hóa, cán bộ đủ năng lực khai thác và công cụ phù hợp với nhiệm vụ. Việc đào tạo nên gắn với hồ sơ thực tế, giúp cán bộ biết đọc mô hình, tìm thông tin thiếu, kiểm tra sai khác và lập nhận xét có căn cứ.
Khi dữ liệu được quản lý thống nhất, có thể kiểm tra và truy xuất nguồn gốc, BIM sẽ giúp cơ quan chuyên môn giảm thời gian tìm kiếm thông tin, phát hiện sớm sai khác và nâng cao chất lượng thẩm định xây dựng.
