Giám sát để thúc đẩy thực thi và kiến tạo phát triển

Tập trung giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài Chính của Quốc hội Phạm Thúy Chinh, quan điểm đổi mới quan trọng nhất là cần chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện, đó là các chính sách đã tạo ra được kết quả gì, nguồn lực quốc gia đã được sử dụng hiệu quả ra sao, những điểm nghẽn nào đang cản trở tăng trưởng và những cơ chế nào cần được tiếp tục hoàn thiện để giải phóng các nguồn lực phát triển?

"Giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển. Đây cũng chính là yêu cầu của một nền quản trị quốc gia hiện đại, nơi hoạt động giám sát trở thành một phần rất quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển", bà Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài Chính cho rằng, cần tập trung giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng. Thực tế cho thấy, nhiều hạn chế của nền kinh tế hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện, những bất cập từ sự chồng chéo của pháp luật, việc phân cấp, phân quyền chưa đi đôi với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Vì vậy, hoạt động giám sát cần hướng vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng mọi nguồn lực phát triển, đặc biệt là ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài sản công. "Chỉ khi nguồn lực được khơi thông và sử dụng đúng nơi, đúng lúc thì các chủ trương phát triển mới thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng. Đối với các dự án quan trọng quốc gia, điều quan trọng không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn mà là đồng vốn đó có tạo ra tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế hay không", bà Phạm Thúy Chinh lưu ý.

Bên cạnh đó, trong mô hình phát triển mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân đang trở thành những động lực quan trọng của tăng trưởng. Vì vậy, hoạt động giám sát cần tập trung đánh giá hiệu quả thực hiện các chủ trương chính sách về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, phát triển thị trường vốn, thị trường tài chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Đồng thời, giám sát việc triển khai các cơ chế đặc thù, mô hình thí điểm và các chính sách nhằm thúc đẩy những ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Ở đây, giám sát không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần tạo lập môi trường thuận lợi để các động lực tăng trưởng mới phát triển.

Bà Phạm Thúy Chinh chỉ rõ, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới không chỉ đòi hỏi những quyết sách đúng, những giải pháp điều hành quyết liệt mà còn đòi hỏi một cơ chế giám sát đủ mạnh để bảo đảm các chủ trương, chính sách của Đảng và các Nghị quyết của Quốc hội được tổ chức thực hiện hiệu quả. Trong bối cảnh đó, đổi mới hoạt động giám sát không chỉ nhằm bảo đảm kiểm soát quyền lực mà đồng thời phải góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để các chủ trương đúng được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn. Khi giám sát thực sự hướng vào hiệu quả chính sách, hiệu quả sử dụng nguồn lực thì Quốc hội sẽ không chỉ đồng hành với Chính phủ trong tháo gỡ khó khăn mà còn tạo thêm động lực cho cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đó cũng là đóng góp thiết thực của hoạt động giám sát đối với mục tiêu tăng trưởng 2 con số mà Đại hội Đảng XIV đã xác định.

Đổi mới phương pháp giám sát trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng

Thời gian qua, nhiều chính sách đã được ban hành tương đối đầy đủ, nhiều chương trình, đề án đã được bố trí nguồn lực đáng kể và nhiều chỉ tiêu hành chính được hoàn thành theo kế hoạch. Tuy nhiên, mức độ thụ hưởng của người dân và hiệu quả cuối cùng của chính sách ở một số lĩnh vực vẫn chưa được như kỳ vọng. Đây chính là khoảng cách giữa chính sách được thực hiện và chính sách tạo ra kết quả.

Nhìn nhận những hạn chế này trong thực tiễn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ cho rằng, để hoạt động giám sát thực sự có chuyển biến thì phải thay đổi từ tư duy cho đến phương thức giám sát; cần tập trung, quyết liệt chuyển mạnh từ giám sát đầu vào sang giám sát đầu ra và kết quả cuối cùng của chính sách. Vấn đề quan trọng là sau giám sát thấy được chính sách đã tạo ra sự thay đổi gì trong cuộc sống của người dân.

Đồng thời, cần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giám sát trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng. Nếu như trước đây giám sát chủ yếu dựa trên việc đi kiểm tra và nghiên cứu báo cáo giám sát của cơ sở, của địa phương thì giờ đây phải tăng cường đối chiếu dữ liệu, khảo sát tại thực địa, tham vấn chuyên gia, lắng nghe ý kiến người dân và đặc biệt là ứng dụng công nghệ để sớm phát hiện ra những vấn đề phát sinh. "Nếu làm được điều này, chúng ta sẽ phân tích vấn đề kịp thời; hoạt động giám sát sẽ khách quan, chính xác hơn và có khả năng cảnh báo chính sách sớm hơn", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhấn mạnh.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Trần Thị Nhị Hà nhận định, đã đến lúc hoạt động giám sát cần chuyển mạnh từ tư duy theo dõi quy trình sang đánh giá kết quả, từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu. Giám sát không chỉ dừng ở việc theo dõi tiến độ xử lý từng kiến nghị mà phải đánh giá kết quả thực hiện trách nhiệm của từng chủ thể.

Theo bà Trần Thị Nhị Hà, muốn làm được điều đó, phương thức giám sát phải được đổi mới trên nền tảng dữ liệu số. Đây không phải đơn thuần là câu chuyện ứng dụng công nghệ mà là sự đổi mới trong tư duy quản trị. Chuyển đổi số không chỉ giúp làm nhanh hơn những việc đang làm mà đang giúp chúng ta làm những việc trước đây chưa thể làm được.

"Quốc hội khóa XVI cần tập trung nâng cao chất lượng phân loại và xử lý kiến nghị ngay từ khi tiếp nhận. Với những kiến nghị liên quan nhiều ngành, nhiều cấp cần phải xác định rõ cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm. Đổi mới cách thức trả lời kiến nghị cử tri; mỗi văn bản trả lời không chỉ đúng quy trình mà phải chỉ rõ giải pháp, lộ trình thực hiện và kết quả cam kết. Những kiến nghị đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội giám sát cần có cơ chế theo dõi đến cùng", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề xuất.

Khi dữ liệu được kết nối, công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ và trách nhiệm được thực thi đến cùng, hoạt động giám sát sẽ ngày càng thực chất, hiệu quả hơn; không chỉ giải quyết tốt hơn những vấn đề hôm nay mà còn góp phần dự báo hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật. Đó cũng là hướng đi tất yếu để xây dựng một nền quản trị hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm, xứng đáng với niềm tin mà nhân dân đã và đang gửi gắm vào Quốc hội.