Thủ tướng Ireland Micheál Martin cho biết chính phủ nước này sẽ thành lập một cơ quan chuyên trách nhằm đánh giá khả năng thống nhất Ireland với Bắc Ireland, vùng lãnh thổ hiện thuộc Vương quốc Anh. Đây được xem là lần đầu tiên Dublin chính thức tiến hành nghiên cứu và chuẩn bị cho các phương án liên quan đến việc thống nhất hòn đảo.
Trong cuộc phỏng vấn với The Irish Times được đăng tải hôm 30/10, ông Martin cho biết cơ quan mới sẽ nghiên cứu các mô hình chính trị, kinh tế và những thách thức có thể phát sinh từ nhiều kịch bản khác nhau. Các phương án được xem xét bao gồm việc Bắc Ireland tiếp tục là một phần của Vương quốc Anh, hoặc duy trì một mức độ tự chủ nhất định trong trường hợp sáp nhập vào Ireland.
Theo Thủ tướng Martin, mục tiêu của sáng kiến là tạo ra một quá trình thảo luận toàn diện, thay vì mặc định thống nhất Ireland là kết quả tất yếu.
Áp lực trưng cầu dân ý ngày càng gia tăng
Theo Thỏa thuận Thứ Sáu Tốt lành (Good Friday Agreement) năm 1998, văn kiện giúp chấm dứt nhiều thập kỷ xung đột tại Bắc Ireland, chính phủ Anh có nghĩa vụ tổ chức trưng cầu dân ý về thống nhất Ireland, nếu có cơ sở cho thấy đa số cử tri Bắc Ireland ủng hộ phương án này.
Tuy nhiên, ông Martin bày tỏ lo ngại những lời kêu gọi tổ chức trưng cầu dân ý kể từ khi Anh rời Liên minh châu Âu (Brexit) mang nặng tính vận động chính trị một chiều.
"Điều khiến tôi lo ngại về những lời thúc đẩy tổ chức trưng cầu dân ý kể từ Brexit là cách tiếp cận mang tính đảng phái, chỉ tập trung vào một phía", ông Martin nói.
Thủ tướng Ireland cho rằng một số lực lượng đang mô tả việc thống nhất là quá trình đơn giản, không thể tránh khỏi và thời điểm thực hiện đã đến. Theo ông, vấn đề này không nên được nhìn nhận như một chiến thắng của chủ nghĩa dân tộc, mà cần có cách tiếp cận thực chất, lắng nghe quan điểm của tất cả các cộng đồng liên quan.
Theo kênh Al Jazeera, các cuộc thăm dò dư luận gần đây vẫn cho thấy phần lớn người dân Bắc Ireland muốn tiếp tục ở lại Vương quốc Anh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai xu hướng đang thu hẹp kể từ khi Anh bỏ phiếu rời EU cách đây một thập kỷ. Các đảng theo chủ nghĩa dân tộc Ireland, trong đó có Sinn Féin, cũng gia tăng sức ép yêu cầu tổ chức trưng cầu dân ý về tương lai vùng lãnh thổ này.
Chuẩn bị cho kịch bản thống nhất
Đề xuất của ông Martin đánh dấu bước đi mới của chính phủ Ireland trong việc xem xét những hệ quả và điều kiện cần thiết nếu hai miền trên đảo Ireland được thống nhất.
Thủ tướng cho biết ông dự kiến trình những bước triển khai đầu tiên của kế hoạch lên nội các trước khi năm nay kết thúc. Cơ quan chuyên trách sẽ đóng vai trò nghiên cứu, đánh giá các phương án và những vấn đề cần giải quyết, từ thể chế quản trị đến việc dung hòa lợi ích của các cộng đồng có quan điểm chính trị khác nhau.
Động thái này cũng nhận được sự quan tâm từ các đảng trong liên minh cầm quyền tại Ireland. Fine Gael, đối tác liên minh của ông Martin, dự kiến công bố tài liệu được mô tả là bản kế hoạch định hướng cho một hòn đảo Ireland thống nhất tại hội nghị thường niên vào tuần tới.
Vấn đề thống nhất Ireland từ lâu là một trong những chủ đề chính trị nhạy cảm nhất trên hòn đảo. Bắc Ireland có cộng đồng theo chủ nghĩa hợp nhất, chủ yếu muốn duy trì liên kết với Anh, bên cạnh cộng đồng theo chủ nghĩa dân tộc Ireland, ủng hộ việc sáp nhập với Cộng hòa Ireland.
Thỏa thuận Good Friday năm 1998 đã tạo nền tảng cho tiến trình hòa bình bằng cách thiết lập cơ chế chia sẻ quyền lực và xác định nguyên tắc rằng tương lai của Bắc Ireland phải dựa trên sự đồng thuận của người dân tại đây.
Trong bối cảnh Brexit làm thay đổi quan hệ giữa Anh, Ireland và Liên minh châu Âu, câu hỏi về tương lai chính trị của Bắc Ireland ngày càng được chú ý. Tuy nhiên, việc thống nhất không chỉ là vấn đề đường biên giới hay chủ quyền, mà còn đặt ra những thách thức lớn về kinh tế, hệ thống y tế, giáo dục, quản trị và bản sắc cộng đồng.
Việc Dublin bắt đầu nghiên cứu các kịch bản thống nhất cho thấy chính phủ Ireland muốn chuẩn bị cho khả năng này từ sớm, dù chưa đưa ra thời điểm hay cam kết tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý.
