Hoạt động này giúp duy trì xuất khẩu dầu mỏ của UAE, đồng thời góp phần vào nỗ lực phá vỡ sự kiểm soát của Iran đối với tuyến đường hàng hải chiến lược này.
Adnoc trở thành đầu mối vận chuyển dầu qua Hormuz
Theo Tạp chí Phố Wall (WSJ), Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (Adnoc) đã trở thành nhân tố chủ chốt trong hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz. Công ty liên tục mở rộng đội tàu chở dầu và chấp nhận đối mặt với các cuộc tấn công từ phía Iran để duy trì dòng chảy dầu thô trên tuyến đường mà nhiều đơn vị vận tải khác e ngại.
Chiến dịch được triển khai với sự bảo vệ của quân đội Mỹ trước các tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran. Tuy nhiên, rủi ro đối với tàu và thủy thủ đoàn ngày càng gia tăng. Tối 17/11, một tàu do Adnoc vận hành bị tấn công, khiến 11 thủy thủ bị thương và một người mất tích. Theo những người am hiểu hoạt động của công ty, hơn 20 tàu của Adnoc đã trở thành mục tiêu tấn công kể từ tháng 4.
Vai trò ngày càng lớn của UAE xuất phát từ nỗ lực bảo vệ hoạt động xuất khẩu dầu mỏ, vốn là huyết mạch kinh tế của quốc gia này. Khi đội tàu được mở rộng và tích lũy thêm kinh nghiệm, UAE đã phát triển hoạt động vận tải thành dịch vụ phục vụ các bên khác, trở thành một mắt xích quan trọng trong thương mại dầu mỏ tại vịnh Ba Tư. Adnoc còn thu mua dầu thô của Iraq với giá ưu đãi để bán lại cho khách hàng bên ngoài eo biển Hormuz.
Rory Johnston, người sáng lập công ty nghiên cứu thị trường dầu mỏ Commodity Context, nhận định UAE là quốc gia vùng Vịnh thể hiện quyết tâm và mức độ sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao nhất trong thời gian xảy ra xung đột.
Được thành lập năm 1971, Adnoc ban đầu có nhiệm vụ quản lý tài nguyên dầu mỏ của Abu Dhabi, sau đó phát triển thành nhà cung cấp dầu lớn trên thị trường toàn cầu. Năm 2025, UAE khai thác khoảng 3,4 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Sáu công ty thuộc tập đoàn Adnoc đang niêm yết trên thị trường chứng khoán đạt tổng doanh thu hơn 51 tỷ USD. Công ty thành lập bộ phận kinh doanh dầu thô vào năm 2020.
Cuộc chiến đã thúc đẩy Adnoc đẩy nhanh kế hoạch tăng cường kiểm soát các hoạt động khai thác, kinh doanh và vận chuyển dầu mỏ. Mùa xuân năm nay, UAE rời Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau nhiều năm bất đồng về hạn ngạch khai thác. Quốc gia này cũng đi đầu trong việc thiết lập hệ thống vận chuyển thoi trong thời chiến, sử dụng đội tàu riêng kết hợp với tàu thuê ngoài để đưa dầu qua eo biển Hormuz, giúp các nhà vận hành khác tránh hành trình nguy hiểm.
Theo những người am hiểu hoạt động này, các tàu thường tiếp nhận dầu thô của UAE hoặc Iraq bên trong vịnh Ba Tư, sau đó di chuyển qua eo biển vào ban đêm theo từng đoàn, dưới sự phối hợp với giới chức quân sự và an ninh Mỹ và UAE. Sau khi vượt qua eo biển, hàng hóa được chuyển sang các tàu khác để đưa đến thị trường tiêu thụ, trong khi tàu của Adnoc quay trở lại tiếp nhận lô hàng tiếp theo.
Rủi ro gia tăng, UAE vẫn duy trì dòng chảy dầu mỏ
Mô hình vận chuyển này giúp giải quyết những trở ngại về bảo hiểm và mức độ chấp nhận rủi ro của các chủ tàu tư nhân, vốn từng khiến hoạt động lưu thông qua eo biển gần như tê liệt sau một số cuộc tấn công của Iran. Bất chấp các vụ tấn công ngày càng thường xuyên, dầu thô đã được vận chuyển đều đặn trở lại, góp phần đưa tổng lượng xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh trong những tuần gần đây nhỉnh hơn mức trước chiến tranh.
Theo dữ liệu của đơn vị theo dõi tàu biển Huax, hơn 70% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz trong tháng 8 được chuyển tải ngoài khơi, tại các khu vực gần UAE và Oman, nơi hệ thống vận chuyển thoi của Adnoc hoạt động.
Trong tháng 8, Iran gia tăng nỗ lực ngăn chặn các chuyến hàng qua eo biển nhằm giành lại lợi thế gây sức ép đối với Mỹ và các nước vùng Vịnh. Tính đến ngày 7/8, Adnoc cho biết 15 tàu của công ty đã bị tấn công, khiến một thủy thủ thiệt mạng và 20 người bị thương. Iran đưa các tàu có liên quan đến Adnoc vào danh sách đen, cáo buộc vi phạm quy định quá cảnh. Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cảnh báo nhiều tàu bị tấn công trong khu vực đã không báo cáo sự việc.
Nguy cơ an ninh không chỉ giới hạn tại eo biển Hormuz. Một lãnh đạo cấp cao của Adnoc cho biết tàu của công ty còn bị tấn công gần bờ biển UAE. Giới chức Adnoc coi đây là cảnh báo từ phía Iran rằng tàu của công ty có thể trở thành mục tiêu ngay cả trước khi đi qua eo biển. Trên toàn Trung Đông, Tổ chức Hàng hải Quốc tế ghi nhận 138 vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền, khiến 25 thủy thủ thiệt mạng trong giai đoạn từ ngày 1/3 đến 17/11.
Dù đối mặt với những rủi ro trên, UAE đã nhanh chóng khôi phục hoạt động xuất khẩu dầu. Theo Huax, lượng dầu thô và condensate (khí ngưng tụ) liên quan đến UAE vận chuyển qua eo biển Hormuz giảm từ khoảng 2 triệu thùng/ngày trước chiến tranh xuống còn 11.300 thùng/ngày trong tháng 3. Ba tháng sau, con số này phục hồi lên 2,1 triệu thùng/ngày, đưa UAE trở thành quốc gia có lượng dầu vận chuyển lớn nhất qua eo biển. Tổng lượng xuất khẩu dầu thô của UAE, bao gồm cả dầu vận chuyển qua đường ống xuyên sa mạc, đạt khoảng 3,74 triệu thùng/ngày trong tháng 10, cao hơn mức gần 3 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.
Các thỏa thuận vận chuyển với UAE cũng giúp Iraq duy trì nguồn thu dầu mỏ. Do các cảng xuất khẩu nằm sâu bên trong Vịnh Ba Tư, Iraq gặp khó khăn khi đưa dầu qua eo biển Hormuz. Để duy trì xuất khẩu, Baghdad đưa ra mức chiết khấu lớn đối với những bên mua sẵn sàng đến nhận dầu trực tiếp tại các cảng và tự chịu rủi ro vận chuyển. Theo các quan chức Iraq am hiểu hoạt động thương mại với Adnoc, mức chiết khấu đã vượt 25 USD/thùng.
Dữ liệu Huax cho thấy Adnoc tiếp nhận khoảng 20 triệu thùng dầu thô của Iraq trong tháng 8 và thêm 14 triệu thùng tính đến giữa tháng 9. Một phần được đưa vào xử lý tại tổ hợp lọc dầu Ruwais của UAE, giúp giải phóng thêm dầu thô của nước này để xuất khẩu; phần còn lại được bán cho khách hàng quốc tế, trong đó có các nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc.
Mở rộng đội tàu
Việc sở hữu đội tàu giúp các công ty dầu khí quốc gia chủ động hơn trong đưa dầu ra thị trường toàn cầu, giảm phụ thuộc vào các đơn vị vận tải thương mại khi tuyến hàng hải đối mặt với nhiều rủi ro. Arsenio Longo, nhà sáng lập Huax, cho rằng Adnoc có lợi thế nhờ kết hợp đội tàu riêng, khả năng tiếp cận dầu thô Iraq, năng lực lọc dầu tại Ruwais và cơ sở hạ tầng xuất khẩu nằm ngoài eo biển Hormuz.
Hoạt động mở rộng đội tàu cũng mang lại lợi nhuận đáng kể cho Adnoc. Trong 9 tháng đầu năm, lợi nhuận ròng từ hoạt động vận tải biển toàn cầu của công ty tăng lên 1,42 tỷ USD, so với 122 triệu USD cùng kỳ năm trước, nhờ đội tàu mở rộng và giá thuê tàu tăng cao. Tháng 8, bộ phận vận tải biển của Adnoc công bố thương vụ trị giá 1,3 tỷ USD để mua thêm 11 tàu, trong đó có sáu siêu tàu chở dầu, nâng tổng số tàu chở dầu thô cỡ rất lớn (VLCC) của công ty lên 14 chiếc.
Theo những người nắm rõ các cuộc thảo luận, đại diện Adnoc đã trao đổi với giới chức Mỹ về khả năng được cấp phép mua hoặc thuê lại các tàu chở dầu từng bị trừng phạt vì vận chuyển dầu bất hợp pháp. Hiện chưa có thông tin về việc cấp phép. Trước đó, Bloomberg cũng đưa tin về khả năng thực hiện thương vụ này. Tháng trước, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết chính quyền đang phối hợp với các nhà đầu tư để mua lại và tân trang những tàu chở dầu từng bị trừng phạt, phục vụ hoạt động vận chuyển dầu hợp pháp.
Bên cạnh vận tải biển, UAE hiện có đường ống dẫn dầu công suất 1,8 triệu thùng/ngày chạy xuyên sa mạc, giúp tránh eo biển Hormuz, đồng thời đang xây dựng đường ống thứ hai, dự kiến hoạt động từ năm 2027. Tuy nhiên, các tuyến thay thế vẫn có những hạn chế, khiến việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz tiếp tục giữ vai trò thiết yếu đối với dòng chảy dầu mỏ từ vùng Vịnh.
Adi Imsirovic, chuyên gia lâu năm trong lĩnh vực kinh doanh dầu mỏ, ví các chuyến tàu của Adnoc như những con thỏ chạy ngang qua kẻ săn mồi: phần lớn có thể vượt qua an toàn nhưng vẫn có những trường hợp bị bắt. Theo ông, chiến lược này dường như đang phát huy hiệu quả, song những vụ việc xảy ra cho thấy hoạt động vận chuyển luôn phải trả một cái giá nhất định, dù không phải lúc nào cũng nhìn thấy được.