Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp người đồng cấp Nga Vladimir Putin tại Trung Quốc, các nhà lãnh đạo châu Âu nhóm họp ở Berlin nhằm thống nhất nguồn tài chính hỗ trợ Ukraine, đồng thời thúc đẩy Washington dành cho châu lục này vai trò trong tiến trình đàm phán hòa bình.
Theo truyền thông Qatar, Hội nghị Liên minh Tự nguyện diễn ra ngày 19/11 tại Berlin, do Thủ tướng Đức Friedrich Merz chủ trì, với sự tham gia của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Andy Burnham và hơn 30 nhà lãnh đạo, trong đó có Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Trọng tâm cuộc họp là xây dựng các cam kết an ninh dài hạn, duy trì viện trợ quân sự và tài chính cho Kiev. Khi mùa đông đến gần và nguy cơ Nga gia tăng các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái, ông Zelensky xác định tăng cường phòng không là ưu tiên cấp bách.
Hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner dự kiến gặp quan chức Ukraine cùng nhóm đàm phán mới của châu Âu tại Berlin. Nhóm này gồm đại diện Pháp, Đức, Anh, Italy, Ba Lan, cùng lãnh đạo Ủy ban và Hội đồng châu Âu.
Washington ủng hộ châu Âu tham gia trong vòng đàm phán tiếp theo, song Moskva chưa chấp thuận. Bế tắc làm dấy lên lo ngại châu Âu có thể phải gánh phần lớn chi phí hỗ trợ Ukraine nhưng không có tiếng nói tương xứng trong những quyết định về tương lai nước này.
Ukraine thiếu 25 tỷ euro cho năm tới
Ngày 18/11, Ủy ban châu Âu đề xuất khoản vay bổ sung 45 tỷ euro cho Ukraine trong năm 2027, gồm 25 tỷ euro viện trợ quân sự và 20 tỷ euro hỗ trợ ngân sách. Trước đó, EU đã giải ngân 1,71 tỷ euro để Kiev mua thiết bị bay không người lái, đạn dược và hệ thống phòng không.
Tuy nhiên, ngay cả khi khoản vay mới được thông qua, Ukraine vẫn đối mặt khoản thiếu hụt tài chính 25 tỷ euro trong năm tới, cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với các đồng minh phương Tây khi xung đột chưa có dấu hiệu kết thúc.
Trước hội nghị, nhiều nước châu Âu công bố các gói hỗ trợ mùa đông và kế hoạch cung cấp thêm máy bay chiến đấu, tên lửa phòng không. Ông Zelensky đề nghị các đối tác chuyển giao tên lửa đánh chặn Patriot và IRIS-T từ kho dự trữ, đồng thời cho biết Ukraine cần bổ sung 40 máy bay F-16.
Đức và Na Uy mỗi nước cam kết đóng góp 300 triệu USD cho chương trình PURL do NATO điều phối, nhằm mua vũ khí Mỹ cung cấp cho Ukraine. Anh, Đan Mạch, Hà Lan, Phần Lan, Bỉ, Pháp, Thụy Điển và một số quốc gia Baltic cũng tái khẳng định hoặc công bố viện trợ mới.
Châu Âu muốn có vị trí tại bàn đàm phán
Nỗ lực thành lập nhóm đàm phán riêng cho thấy châu Âu muốn tham gia trực tiếp vào quá trình định hình tương lai Ukraine, thay vì chỉ cung cấp nguồn lực thực thi các thỏa thuận do Mỹ và Nga đạt được.
Sau 9 tháng gián đoạn, quan chức Mỹ, Ukraine và Nga đã nối lại đàm phán tại Abu Dhabi tuần trước. Sau đó, ông Witkoff và ông Kushner gặp Tổng thống Putin tại Moskva, thông báo châu Âu sẽ tham gia vòng thương lượng tiếp theo, dù Moskva chưa đồng ý.
Bất đồng giữa Washington và các đồng minh cũng bộc lộ tại cuộc họp của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine ở trụ sở NATO hôm 17/11. Elbridge Colby, Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách, cho rằng các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga của Ukraine chưa tạo ra nhiều tác động đối với bước tiến quân sự của Moskva.
Nhận định này vấp phải phản ứng từ Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius, đồng thời nhấn mạnh Nga liên tục tấn công cơ sở hạ tầng điện và sưởi ấm của Ukraine. Anh cũng ủng hộ quyền tự quyết chiến thuật của Kiev, cho rằng các đòn tấn công tầm xa đã làm suy yếu năng lực quân sự Nga.
Sharon Hudson-Dean, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu (CEPA), cho rằng thành công của hội nghị Berlin cần được thể hiện qua những cam kết cụ thể về phòng thủ và ngân sách Ukraine năm 2027, cũng như sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Mỹ và châu Âu.
Bà nhận định châu Âu sẽ phải gánh phần lớn chi phí tài chính và an ninh để thực thi bất kỳ thỏa thuận nào, do đó cần được tham gia trực tiếp vào quá trình ra quyết định.
Bất đồng nội bộ cản trở viện trợ
Dù muốn gia tăng vai trò trong tiến trình hòa bình, châu Âu vẫn chia rẽ về mức độ hỗ trợ Kiev. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cho biết Warsaw chưa có kế hoạch bổ sung ngân sách cho chương trình PURL. Bulgaria, Hungary, Séc và Slovakia cũng phát tín hiệu không tham gia đợt tài trợ tiếp theo của EU.
Hungary tiếp tục phản đối viện trợ quân sự cho Ukraine. Kinga Koranyi, chuyên gia nghiên cứu chính trị Hungary tại Đại học Wroclaw, cho rằng quan điểm đứng ngoài xung đột vẫn phổ biến tại nước này sau nhiều năm vấn đề Ukraine bị chính trị hóa dưới thời cựu Thủ tướng Viktor Orban.
Những bất đồng về viện trợ, cùng áp lực ngân sách ngày càng tăng, đặt ra thách thức đối với nỗ lực xây dựng mặt trận thống nhất của châu Âu. Trong bối cảnh Mỹ và Nga thúc đẩy đối thoại, các nước EU vừa phải bảo đảm Ukraine không bị gạt khỏi tiến trình đàm phán, vừa tìm cách chia sẻ gánh nặng tài chính và an ninh.