Theo các dữ liệu dịch tễ học, virus Varicella-Zoster - tác nhân gây bệnh zona tồn tại tiềm ẩn ở hơn 90% người trưởng thành. Ước tính, cứ 3 người thì có một người sẽ mắc zona trong suốt cuộc đời. Nguy cơ này tăng rõ rệt ở những người có hệ miễn dịch suy giảm, người cao tuổi và đặc biệt là bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính.
Các nghiên cứu cho thấy, người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ mắc zona cao hơn khoảng 34%, trong khi con số này ở bệnh nhân đái tháo đường và bệnh thận mạn lần lượt là khoảng 38% và 29% so với dân số chung. Báo cáo chuyên sâu cũng chỉ ra rằng tình trạng viêm mạn tính và suy giảm miễn dịch ở các nhóm bệnh này tạo điều kiện thuận lợi cho virus tái hoạt động.
Chia sẻ từ thực tiễn lâm sàng, TS.BS Trần Hòa, Trưởng đơn vị Can thiệp nội tim mạch, Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh cho biết: “Chúng tôi từng gặp bệnh nhân 56 tuổi có tiền sử đái tháo đường và tăng huyết áp nhập viện vì nhồi máu cơ tim. Sau can thiệp, bệnh nhân vẫn xuất hiện cơn đau ngực kéo dài. Khi thăm khám kỹ, các bác sĩ phát hiện thêm dấu hiệu của zona. Trường hợp này cho thấy ở người có bệnh mạn tính, các nhiễm trùng như zona có thể diễn tiến nặng và phức tạp hơn”.
Không chỉ gây tổn thương da, zona còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Trong đó, đau dây thần kinh sau zona (PHN) là biến chứng phổ biến, với cơn đau có thể kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người bệnh.
Giáo sư Tony Cunningham, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu virus tại Viện Nghiên cứu y học Westmead (Australia) nhấn mạnh: “Phòng ngừa zona giúp giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau zona và các biến chứng khác như nhiễm trùng thứ phát, sẹo hay biến chứng về mắt. PHN là tình trạng đau có thể kéo dài ngay cả sau khi phát ban đã lành”.
Theo các chuyên gia, zona còn có thể gây biến chứng nặng ở mắt, tai, thậm chí liên quan đến nguy cơ đột quỵ hoặc tổn thương thần kinh kéo dài nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Ở góc độ y tế công cộng, gánh nặng của bệnh zona không chỉ nằm ở chi phí điều trị mà còn ở những hệ lụy lâu dài về sức khỏe và năng suất lao động. Nhiều trường hợp nhập viện khi bệnh đã có biến chứng, khiến chi phí điều trị tăng đáng kể so với giai đoạn sớm.
Trước thực trạng này, các chuyên gia khuyến cáo cần chuyển từ tư duy “điều trị khi có bệnh” sang “chủ động dự phòng”, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao. PGS.TS Dương Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho rằng việc lồng ghép dự phòng zona cho người lớn giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh và các biến chứng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh vai trò của mô hình chăm sóc tích hợp. “Việc phối hợp giữa các chuyên khoa và chủ động dự phòng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả chăm sóc, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa”, PGS.TS Nguyễn Hoàng Định cho biết.
Bác sĩ Phạm Thị Mỹ Liên, Chủ tịch GSK Việt Nam cho biết, với các cập nhật khoa học và kinh nghiệm thực tiễn trong phòng ngừa bệnh zona cho người lớn tại Việt Nam, đơn vị sẵn sàng đồng hành cùng các cơ quan y tế, hiệp hội chuyên môn và cộng đồng y khoa nhằm nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin vào công tác dự phòng, giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe.
Các chuyên gia lưu ý, người dân không nên chủ quan hoặc tự ý áp dụng các phương pháp truyền miệng khi mắc zona, do có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và để lại di chứng.
Trong bối cảnh hiện nay, việc nâng cao nhận thức cộng đồng, chủ động dự phòng và phát hiện sớm được xem là những yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu gánh nặng của bệnh zona đối với cá nhân và hệ thống y tế.
