Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 1033/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, thành phố Cần Thơ đặt mục tiêu đưa tỷ trọng kinh tế số đạt tối thiểu 30% tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) vào năm 2030. Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng này, "thủ phủ" vùng Tây Đô không chỉ đối mặt với bài toán mở rộng hạ tầng công nghệ hay thu hẹp khoảng cách so với các đô thị lớn, mà còn phải nhận diện đúng bản chất dòng chảy giá trị, vượt qua điểm nghẽn về năng lực cạnh tranh doanh nghiệp và giải bài toán bảo toàn nguồn thu cho nền kinh tế địa phương.
Thực trạng kinh tế số Cần Thơ
Báo cáo từ Cục Thống kê cho thấy, tỷ trọng giá trị tăng thêm (VA) của kinh tế số trong GRDP thành phố Cần Thơ giai đoạn 2020–2025 ghi nhận đà tăng trưởng tích cực, từ 6% năm 2020 lên ước đạt 7,38% vào năm 2025. Quy mô kinh tế số Cần Thơ năm 2025 ước đạt khoảng 22.595 tỷ đồng trên tổng GRDP 306.170 tỷ đồng; trong đó kinh tế số lõi đóng góp 2,69% (8.228 tỷ đồng) và phần số hóa các ngành đóng góp 4,69%. Trong cơ cấu kinh tế số năm 2025, khu vực thương mại và dịch vụ giữ vị trí dẫn đầu với 11,57%, tiếp theo là công nghiệp đạt 4,43% và nông nghiệp đạt 2,19%.
Tính riêng năm 2025, tốc độ tăng kinh tế số Cần Thơ ước đạt 9,6%, cao hơn 2,4 điểm phần trăm so với tốc độ tăng GRDP (7,2%). Nổi bật nhất là khu vực công nghiệp khi kinh tế số tăng tới 12,5%, chênh lệch 4,1 điểm phần trăm so với GRDP ngành (108,4%).
Dù vậy, ông Nguyễn Phú Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, khoảng cách phát triển kinh tế số của Cần Thơ so với bình quân cả nước và các đô thị lớn hiện vẫn còn khá xa. Tỷ trọng 7,38% khiến Cần Thơ chỉ đứng thứ 23/34 địa phương và xếp thứ 6/6 thành phố trực thuộc Trung ương.
Phân tích sâu về nguyên nhân của khoảng cách này, ông Nguyễn Phú Tiến nhận định, khoảng cách phát triển kinh tế số của Cần Thơ so với bình quân cả nước và các đô thị lớn còn lớn; kinh tế số chưa thực sự thẩm thấu, phát huy hiệu quả, tạo động lực phát triển cho các lĩnh vực kinh tế tại địa phương. Hệ sinh thái công nghệ số của thành phố còn mỏng về hàm lượng giá trị gia tăng, phần lớn doanh nghiệp tập trung ở khâu phân phối thương mại, còn thiếu các doanh nghiệp đầu đàn dẫn dắt trong các ngành công nghệ cao như AI, bán dẫn, dữ liệu hay logistics số liên vùng.
Nhìn từ góc độ thống kê doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Huyền, Ban Hệ thống Tài khoản Quốc gia, Cục Thống kê (Bộ Tài chính), cho biết 3 ngành kinh tế số lõi của Cần Thơ đang có sự lệch pha rõ rệt. Ngành lập trình máy vi tính và dịch vụ công nghệ thông tin chiếm tới 72% tổng doanh thu của 3 ngành, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp có phát sinh doanh thu mới đạt 57%. Trong khi đó, ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học có quy mô rất khiêm tốn, chỉ chiếm 3,4% tổng doanh thu và có tới một nửa số doanh nghiệp chưa phát sinh doanh thu
Thẳng thắn nhìn nhận hạn chế từ phía địa phương, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Khởi đánh giá, bên cạnh những kết quả mở rộng hạ tầng và chính quyền số bước đầu, thành phố vẫn đối mặt với các tồn tại lớn: quy mô và tỷ trọng kinh tế số chưa tương xứng với tiềm năng; số lượng doanh nghiệp công nghệ số còn ít, năng lực cạnh tranh chưa cao; mức độ ứng dụng công nghệ trong các ngành cốt lõi còn mang tính tự phát; công tác đo lường, thống kê giá trị kinh tế số theo ngành còn lúng túng. Đồng thời, địa phương cũng thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực số chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và an toàn thông tin.
Bên cạnh bài toán doanh nghiệp, thách thức về đo lường thống kê và bảo toàn dòng giá trị gia tăng cũng là vấn đề nan giải của Cần Thơ. Phân tích về cơ chế dịch chuyển dòng tiền trong kinh tế số, ông Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ cho rằng: Trong kinh tế truyền thống, toàn bộ doanh thu và giá trị sản xuất của các hộ kinh doanh hay doanh nghiệp trên địa bàn đều được tính trọn vẹn cho địa phương. Tuy nhiên, với kinh tế số, khi người dân địa phương đặt mua hàng hóa qua sàn thương mại điện tử hoặc sử dụng các ứng dụng gọi xe công nghệ, phần giá trị chiết khấu nền tảng và nguồn thu thuế lại tập trung về các địa phương đặt trụ sở chính của doanh nghiệp như Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh. Địa phương tiêu dùng chỉ nhận được sự tiện ích, trong khi giá trị gia tăng không được giữ lại tại chỗ.
Thực tế này cảnh báo nguy cơ nếu Cần Thơ không nắm bắt kịp thời cơ hội, không chủ động hỗ trợ các doanh nghiệp số nội địa phát triển, giá trị gia tăng của kinh tế số sẽ bị "chảy" ra ngoài, thậm chí làm sụt giảm chỉ số GRDP thay vì tăng trưởng; đồng thời, sự bùng nổ của mua sắm trực tuyến cũng khiến các cơ sở kinh doanh, bán lẻ truyền thống gặp nhiều khó khăn, buộc phải đóng cửa mặt bằng, qua đó làm gia tăng sự phân hóa thu nhập trong xã hội.
Giải pháp đột phá thúc đẩy kinh tế số
Để công nghệ số thực sự chuyển hóa thành năng suất và giá trị gia tăng đo đếm được, các chuyên gia nhận định, vấn đề đặt ra không chỉ là đưa công nghệ vào hoạt động, mà quan trọng hơn là làm thế nào để công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo chuyển hóa thành năng suất, doanh thu, giá trị tăng thêm và đóng góp thực chất vào tăng trưởng GRDP.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, ông Nguyễn Phú Tiến, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất trong giai đoạn 2026 – 2030, Cần Thơ tập trung nguồn lực vào ba trụ cột thế mạnh: nông nghiệp, thương mại điện tử và du lịch. Trong nông nghiệp, chuyển từ các mô hình thí điểm nhỏ lẻ sang số hóa toàn trình chuỗi giá trị (lúa gạo, thủy sản, trái cây), phổ cập mã số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và ứng dụng cảm biến IoT giám sát độ mặn/nguồn nước.
Trong thương mại - logistics, hỗ trợ đưa sản phẩm OCOP và nông sản chủ lực vươn ra các sàn thương mại điện tử quốc tế. Trong du lịch, xây dựng nền tảng du lịch thông minh, ứng dụng bản đồ số và thực tế ảo nâng tầm trải nghiệm văn hóa sông nước. Song song đó, cần đẩy mạnh thu hút đầu tư vào ngành công nghiệp điện tử, bán dẫn, phần mềm và thúc đẩy các nhà máy truyền thống chuyển đổi sang nhà máy thông minh.
Đánh giá về tiềm năng địa phương, ông Lâm Nguyễn Hải Long, Chủ tịch Hiệp hội Tin học TP. Hồ Chí Minh, khẳng định hạ tầng công nghệ và các khu kinh tế tri thức đóng vai trò là hạt nhân lan tỏa toàn diện. Hiện, hệ sinh thái công nghệ của Cần Thơ đã có khoảng 693 doanh nghiệp với doanh thu 6.500 tỷ đồng/năm; việc tập trung đầu tư Khu công nghệ số Hậu Giang và Khu công nghệ cao Cần Thơ (200 ha tại Ô Môn) sẽ tạo môi trường ươm tạo, sản xuất hiện đại.
Nhấn mạnh về định hướng đầu tư, ông Hải Long phân tích, Đồng bằng sông Cửu Long thế mạnh vẫn là nông nghiệp. Vì vậy, khi doanh nghiệp đầu tư vào thành phố Cần Thơ tập trung vào những mũi nhọn như: hệ thống thông tin, các dịch vụ về công nghệ nông nghiệp, công nghệ thực phẩm... Các doanh nghiệp nhận thấy nhiều tiềm năng trên địa bàn Cần Thơ và cần sự hỗ trợ rất mạnh mẽ từ phía Nhà nước để làm sao giữa cung và cầu gặp được nhau.
Các chuyên gia nhấn mạnh, Cần Thơ cần khẩn trương cụ thể hóa các nghị quyết hỗ trợ công nghệ số, bán dẫn; ban hành chính sách thử nghiệm sandbox cho các mô hình kinh tế mới như: thiết bị bay không người lái (UAV) trong nông nghiệp, thanh toán số chuỗi cung ứng và kinh tế tầm thấp; đồng thời, hoàn thiện kết nối 5G/6G, hạ tầng điện toán đám mây và hình thành Cổng thông tin logistics số vùng Đồng bằng sông Cửu Long để liên thông luồng hàng hóa.
Để đưa kinh tế số trở thành động lực bứt phá bền vững, bà Nguyễn Thị Huyền, Ban Hệ thống Tài khoản Quốc gia, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) đề xuất, Cần Thơ tập trung mở rộng quy mô kinh tế số lõi bằng cách thu hút đầu tư vào công nghiệp điện tử, bán dẫn, phần mềm và thúc đẩy chuyển đổi sang nhà máy thông minh. Đồng thời, thành phố cần đẩy mạnh số hóa thương mại, logistics và thanh toán số kết nối vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hỗ trợ thực chất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) chuyển đổi số để gia tăng năng suất và giá trị tăng thêm. Song song đó, việc hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành trong công tác thống kê sẽ giúp đo lường chính xác, từ đó, hoạch định các chính sách phát triển đúng trọng tâm.
Mục tiêu đưa kinh tế số đạt tối thiểu 30% GRDP vào năm 2030 vừa là thách thức lớn, vừa là cơ hội để thành phố Cần Thơ tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Với việc chủ động nhận diện rào cản, lắng nghe các khuyến nghị chuyên môn để triển khai hệ giải pháp thể chế - hạ tầng đột phá, Cần Thơ hứa hẹn sẽ bứt phá mạnh mẽ, bảo tồn giá trị gia tăng nội địa và khẳng định vai trò ngọn cờ đầu lan tỏa kinh tế số cho toàn bộ vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn phát triển mới.
