Đổi mới hoạt động ngành Bảo hiểm
Với đặc thù quản lý khối lượng dữ liệu lớn, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của hàng chục triệu người tham gia và thụ hưởng chính sách, BHXH Việt Nam xác định ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động.
Mới đây, BHXH Việt Nam thông báo đã chuyển đổi thành công mã số BHXH sang số định danh cá nhân/căn cước công dân cho hơn 101,49 triệu người trên phần mềm Thu và quản lý sổ, thẻ, đạt 99,17% tổng số người thuộc phạm vi chuyển đổi. Đây là bước chuẩn hóa quan trọng tạo căn cứ thống nhất để xác định thông tin mỗi cá nhân. Trong quản lý BHXH, dữ liệu định danh chính xác có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xác nhận quá trình tham gia, theo dõi đóng góp và giải quyết chế độ. Khi người lao động thay đổi nơi làm việc hoặc chuyển đổi phương thức tham gia, hệ thống có dữ liệu định danh thống nhất sẽ thuận lợi hơn trong việc đối chiếu thông tin và bảo toàn lịch sử đóng hưởng. Thông qua các kênh được hỗ trợ, người dân cũng có thể tra cứu thông tin tham gia, kiểm tra quá trình đóng, theo dõi tình trạng giải quyết hồ sơ và sử dụng giấy tờ điện tử theo quy định.
Hệ thống quản lý liên thông thống nhất cũng tạo nền tảng để ngành đi từ số hóa giải quyết chế độ đến phân tích dữ liệu để đưa ra các dự báo, kế hoạch và giám sát.
Mỗi năm, cổng giao dịch điện tử của BHXH tiếp nhận và xử lý gần 100 triệu lượt hồ sơ, vì vậy chuyển đổi số là một bước tiến quan trọng, cần thiết và mang lại hiệu quả rõ rệt. Quá trình chuyển đổi số của ngành BHXH đã có kết quả từ tháng 11/2020, khi ứng dụng VssID-BHXH số ra mắt. Sau gần 1 năm, cả nước đã có hơn 23 triệu tài khoản giao dịch điện tử cá nhân trên VssID được đăng ký và phê duyệt. Đến tháng 9/2026, con số này đã vượt 36 triệu tài khoản, với 28 hệ thống phần mềm cho phép xử lý toàn bộ quy trình nghiệp vụ trên môi trường số. Toàn bộ dịch vụ công của ngành cũng được cung cấp ở mức độ 4, đồng nghĩa với việc người dân và doanh nghiệp có thể giao dịch liên tục 24/7 qua nhiều phương thức mà không cần đến trực tiếp trong giờ hành chính.
Hiệu quả của chuyển đổi số cũng được chứng minh qua những tiện ích thiết thực trong giao dịch hằng ngày. Trong kỳ chi trả tháng 10/2026, hệ thống BHXH đã chi trả cho hơn 3,56 triệu người hưởng BHXH hằng tháng, trong đó gần 96% nhận qua phương thức không dùng tiền mặt. 100% người hưởng chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức và trợ cấp thất nghiệp đã nhận tiền qua tài khoản ngân hàng.
Từ tháng 5/2026, quy định cho phép người dân có thể dùng sổ BHXH điện tử để giải quyết chế độ và khi đi khám chữa bệnh, giúp người dân và đơn vị, doanh nghiệp giảm thủ tục giấy tờ cầm tay; đồng thời việc bổ sung "tài khoản hưởng an sinh xã hội" trên VneID là nền tảng giúp người dân nhận trực tiếp và minh bạch các khoản từ ngân sách nhà nước, như lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và các hỗ trợ xã hội khác...
Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của ngành BHXH giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu: tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến đạt tối thiểu 80% trong năm 2026, mức hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt 95%, và 100% thủ tục đủ điều kiện được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính. Ngành cũng sẽ hoàn thiện kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia, VNeID và Trung tâm dữ liệu quốc gia để đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt trong chi trả các chế độ. Chuyển đổi số BHXH không chỉ đưa các quy trình hiện có lên phần mềm, mà còn hướng tới tái cấu trúc nghiệp vụ, chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường kết nối liên thông và đổi mới phương thức cung cấp dịch vụ công theo hướng thuận tiện, hiệu quả hơn.
Mở rộng cánh cửa an sinh với người lao động
Bảo hiểm xã hội (BHXH) được xác định là 1 trong 2 trụ cột trung tâm trong hệ thống an sinh xã hội. Ảnh: XM/Báo Tin tức
Trên nền tảng dữ liệu số chuẩn hóa và kết nối liên thông, BHXH Việt Nam đang kiến tạo hệ sinh thái an sinh xã hội thông minh, an toàn, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, trong đó, việc mở rộng độ bao phủ của BHXH đối với các nhóm đối tượng khác nhau là mục tiêu quan trọng.
BHXH được xác định là 1 trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, giữ vai trò bảo vệ người lao động trước các rủi ro cơ bản của cuộc sống như ốm đau, tai nạn, tuổi già, mất hoặc giảm thu nhập. Dự báo đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên tại Việt Nam sẽ đạt gần 18 triệu người. Khi số người cao tuổi tăng lên, nhu cầu bảo đảm thu nhập khi hết tuổi lao động cũng trở nên cấp thiết hơn. Vì thế việc mở rộng BHXH không chỉ nhằm đạt chỉ tiêu, mà còn góp phần hạn chế nguy cơ người cao tuổi thiếu nguồn thu nhập ổn định, phải phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình hoặc trợ giúp xã hội.
Tuy nhiên thực tế hiện nay Việt Nam vẫn còn số lớn người lao động chưa tham gia BHXH. Theo thống kê, năm 2025, cả nước có hơn 21,5 triệu người tham gia BHXH, tương ứng 45,1% lực lượng trong độ tuổi lao động. Trong 9 tháng đầu năm 2026, số người tham gia đạt hơn 22,64 triệu, chiếm 46,7% số người trong độ tuổi lao động, trong đó BHXH bắt buộc đạt 20,05 triệu, tăng 1,14 triệu so với năm 2025.
Độ phủ BHXH chưa cao có nhiều nguyên nhân, nhưng quan trọng nhất là lao động chưa được nhận diện và chưa có điều kiện tham gia. Số người chưa có BHXH phần lớn là lao động tự do, lao động nông thôn, lao động thời vụ và đặc biệt là lao động trên nền tảng số như shipper, xe ôm công nghệ, người bán hàng trực tuyến... Theo một khảo sát của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, có hơn 90% lao động trên nền tảng số coi công việc này là nguồn thu nhập chính, nhưng chỉ khoảng 20% số họ tham gia BHXH. Nền tảng số đang tạo ra khoảng 2 triệu việc làm, nhưng những lao động trong ngành này thường không thể tiếp cận BHXH thông qua kênh doanh nghiệp và hợp đồng lao động.
Trong bối cảnh đó, việc mở rộng khả năng tiếp cận chính sách BHXH đối với nhóm lao động này đang đặt ra những yêu cầu mới về chính sách cũng như phương thức tổ chức thực hiện. Dự thảo sửa đổi Luật BHXH đang xây dựng các phương án để bảo đảm mở rộng diện đối tượng tham gia, nhất là với nhóm BHXH bắt buộc. Lúc này, dữ liệu định danh và nền tảng thanh toán trực tuyến sẽ giúp các nhà quản lý nhận diện đối tượng, điều chỉnh chính sách BHXH một cách phù hợp để khuyến khích người lao động tham gia. Khi hoạt động BHXH trở nên dễ dàng, linh hoạt, người lao động lại có thể tự kiểm tra tình trạng, quyền lợi của mình, niềm tin sẽ được xây dựng, và các chính sách an sinh sẽ đến được với đúng người, đúng lúc.
Trong các mục tiêu phát triển, BHXH phấn đấu đến năm 2030 đạt 60% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH, tương đương 29,33 triệu người; khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm thất nghiệp; 60% số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hằng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội. Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của BHXH Việt Nam, giúp bộ máy BHXH vận hành nhanh hơn, minh bạch và chính xác hơn, và sẽ tiếp tục đóng vai trò đòn bẩy quan trọng đưa an sinh đến mọi người lao động.
