Cuộc gặp giữa Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi ngày 15/9 diễn ra chỉ vài ngày sau khi lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn giành thêm quyền kiểm soát tại bờ biển Yemen trên Biển Đỏ, trong đó có khu vực gần eo biển Bab al-Mandeb, cửa ngõ phía Nam của Kênh đào Suez.
Diễn biến này thúc đẩy Saudi Arabia tiến hành các cuộc không kích tại Yemen, trong khi Houthi liên tiếp tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Riyadh. Các nhà phân tích cho rằng Saudi Arabia đang tìm kiếm thêm đối tác để bảo vệ lãnh thổ và tuyến hàng hải, trong khi Ai Cập có lợi ích trực tiếp bởi doanh thu Kênh đào Suez phụ thuộc vào hoạt động vận tải qua Biển Đỏ.
Kênh đào Suez gắn với an ninh Biển Đỏ
Abdel Monem Said, thành viên Thượng viện Ai Cập, cho rằng tình hình hiện nay đòi hỏi Cairo và Riyadh tăng cường phối hợp về chiến lược và quân sự nhằm tạo sức răn đe đối với các lực lượng được Iran hậu thuẫn. Trao đổi với kênh Al Jazeera, ông Said nhận định hoạt động của Houthi đang trực tiếp đe dọa nền kinh tế Ai Cập và Kênh đào Suez.
Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại King's College London, cho rằng Cairo ngày càng xem khu vực từ Kênh đào Suez đến eo biển Bab al-Mandeb như một không gian an ninh liên thông. Nếu tuyến hàng hải phía Nam trở nên bất ổn, Ai Cập có thể chịu thiệt hại về vận tải, nguồn thu ngoại tệ và ảnh hưởng chiến lược.
Ai Cập hiện đã tham gia liên minh an ninh hàng hải tại Biển Đỏ do Saudi Arabia dẫn đầu, được thành lập hồi tháng 8 nhằm ứng phó nguy cơ tuyến hàng hải bị gián đoạn. Liên minh này được xác định mang tính phòng thủ và chưa tiến hành hành động quân sự trực tiếp nhằm vào Houthi.
Ai Cập thận trọng với can thiệp quân sự
Dù lợi ích an ninh ngày càng gắn kết, Ai Cập vẫn có giới hạn rõ ràng đối với việc can dự trực tiếp vào Yemen.
Theo ông Krieg, hợp tác giữa Cairo và Riyadh nhiều khả năng tập trung vào chia sẻ tình báo, giám sát hàng hải, bảo vệ tàu thương mại và phối hợp an ninh tại Biển Đỏ. Ai Cập có thể hỗ trợ bảo vệ tuyến hàng hải nhưng không muốn trở thành bên chịu trách nhiệm trực tiếp cho cuộc xung đột Yemen.
Kinh nghiệm lịch sử khiến Cairo đặc biệt thận trọng. Trong thập niên 1960, Tổng thống Gamal Abdel Nasser từng đưa hàng chục nghìn binh sĩ Ai Cập tham chiến trong cuộc nội chiến Bắc Yemen. Cuộc can thiệp kéo dài và gây tổn thất lớn, nhưng không đạt được kết quả tương xứng.
Vì vậy, giới phân tích cho rằng Ai Cập khó có khả năng triển khai lực lượng quy mô lớn tại Yemen, thay vào đó ưu tiên bảo vệ lợi ích hàng hải của mình.
Sự xích lại gần nhau giữa Cairo và Riyadh cũng xuất phát từ quan điểm tương đồng về nhiều cuộc khủng hoảng khu vực, trong đó có Yemen và Sudan. Hai nước cùng phản đối nguy cơ các quốc gia bị phân mảnh, đồng thời nhấn mạnh việc duy trì chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.
Tuy nhiên, Ai Cập phải cân bằng quan hệ với UAE, vốn có những khác biệt với Saudi Arabia trong một số vấn đề khu vực. Cairo ủng hộ chính quyền Sudan trong cuộc chiến chống Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF), trong khi UAE bị cáo buộc hậu thuẫn nhóm này. Abu Dhabi bác bỏ cáo buộc cung cấp hỗ trợ quân sự, hậu cần, tài chính hoặc chính trị cho RSF.
Mặt khác, UAE là nhà đầu tư lớn nhất vào nền kinh tế Ai Cập. Năm 2025, vốn đầu tư ròng của UAE vào Ai Cập cao hơn gấp đôi nhà đầu tư lớn thứ hai là Mỹ.
Do đó, Cairo khó có khả năng đứng hẳn về một phía. Theo ông Krieg, Ai Cập có thể tăng cường hợp tác an ninh với Riyadh nhưng vẫn duy trì quan hệ kinh tế với Abu Dhabi.
Hình thành cấu trúc an ninh mới
Saudi Arabia đang mở rộng mạng lưới đối tác nhằm ứng phó với những hệ quả từ cuộc chiến Mỹ - Iran. Riyadh đã tăng cường hợp tác quốc phòng với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, thành lập liên minh an ninh hàng hải tại Biển Đỏ, đồng thời tìm kiếm cam kết từ Mỹ và Liên minh châu Âu.
Tuy nhiên, các bước đi này chưa tạo ra một cơ chế đủ sức ngăn chặn các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia hoặc kiểm soát Houthi tại Yemen.
Cuộc gặp giữa ông el-Sisi và Thái tử Mohammed bin Salman cho thấy hai nước cũng chưa xem giải pháp quân sự là hướng đi duy nhất. Cairo ủng hộ một giải pháp chính trị toàn diện và bền vững cho Yemen.
Trong ngắn hạn, Ai Cập nhiều khả năng tập trung vào tình báo, giám sát và bảo vệ hàng hải thay vì trực tiếp tham chiến tại Yemen. Nhưng sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa Cairo và Riyadh có thể đặt nền móng cho một cấu trúc an ninh mới tại Biển Đỏ sau khi xung đột hiện nay kết thúc.
