Những viên “đá quý” trong bộ sưu tập mới của Anabela Chan không được khai thác từ lòng đất. Chúng được tạo ra từ những nguyên liệu bỏ đi: củ dền, rau bina, việt quất hay thanh long.
Bộ sưu tập Fruit Gems đánh dấu bước tiến mới trong hành trình của nhà kim hoàn tại London này. Các thiết kế sử dụng sắc tố chiết xuất từ thực phẩm quá hạn, kết hợp với nhựa sinh học để tạo thành vật liệu có thể cắt, mài và đánh bóng như đá quý.
Ý tưởng này bắt nguồn từ một bước ngoặt hơn một thập kỷ trước. Năm 2012, khi đến thăm các mỏ sapphire ở Sri Lanka, Chan chứng kiến điều kiện lao động khắc nghiệt và sự bất công trong chuỗi khai thác đá quý. Trải nghiệm đó khiến cô đặt lại câu hỏi về nguồn gốc vật liệu trong ngành này.
Cô nói: “Những người này khai thác tài nguyên quý giá trong điều kiện rất tệ. Điều đó khiến tôi không thể tiếp tục làm việc như cũ được”.
Sau chuyến đi, Chan bắt đầu tìm kiếm vật liệu thay thế. Cô thử nghiệm trên kim loại tái chế và đá nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Đến năm 2020, bộ sưu tập Blooms sử dụng nhôm tái chế từ lon nước ngọt đánh dấu bước đột phá đầu tiên.
Từ đó, ý tưởng “biến rác thải thành giá trị” dần được hình thành. Trong thời gian đại dịch, khi tham gia đóng gói thực phẩm quyên góp, Chan nhận ra quy mô lãng phí lớn. Theo cô, khoảng 40% thực phẩm ở phương Tây bị thải bỏ mỗi năm, tương đương hàng triệu tấn.
Từ thực tế này, cô đặt câu hỏi liệu có thể tận dụng phần bị bỏ đi để tạo ra vật liệu mới. Mục tiêu không chỉ là tái chế, mà là chuyển hóa màu sắc tự nhiên thành “đá quý” dùng trong chế tác.
Quá trình phát triển kéo dài hơn ba năm. Xưởng của Chan tại London được biến thành nơi thử nghiệm. Các nguyên liệu được nghiền, xay, đun, sấy khô và sấy đông để chiết xuất sắc tố.
Kết quả là một bảng màu tự nhiên đa dạng: màu đỏ và tím từ củ dền, xanh lam từ việt quất và tảo xoắn, xanh lá từ rau bina, màu vàng từ các sắc tố tự nhiên có trong trái cây họ cam quýt và rau củ. Những sắc tố này sau đó được cô đặc để đạt độ ổn định.
Để tạo độ bền và độ bóng, Chan kết hợp các sắc tố với nhựa sinh học có nguồn gốc từ thực vật như ngô, đậu nành, agave và hạt bơ. Vật liệu thu được có thể gia công tương tự đá quý tự nhiên, thậm chí tạo hình.
Theo Chan, quy trình này tiêu tốn ít năng lượng hơn so với sản xuất đá tổng hợp truyền thống, do không cần nhiệt độ hay áp suất cao. Việc áp dụng công nghệ mới vào ngành chế tác lâu đời giúp mở ra hướng đi khác cho vật liệu.
Bộ sưu tập Fruit Gems hiện gồm gần 40 thiết kế. Các sản phẩm lấy cảm hứng từ hình dạng tự nhiên, sử dụng tám loại “đá quý thực vật” và kết hợp với đá màu nuôi cấy. Phần lớn được chế tác trên nền vàng vermeil 18K.
Song song đó, Chan phát triển khái niệm “đá quý tái sinh”. Các mảnh vụn từ đá như thạch anh hay đá xanh được trộn với nhựa sinh học. Sắc tố từ lá, cành cây được bổ sung để tạo thành vật liệu mới. Những vật liệu này được sử dụng trong nhiều thiết kế với bề mặt và màu sắc khác biệt.
Đến nay, cô đã tạo ra tám loại đá tái sinh và tiếp tục mở rộng. Với Chan, việc có thêm bảng màu và chất liệu mới mở ra nhiều khả năng sáng tạo trong thiết kế.
Với nền tảng kết hợp giữa nghệ thuật và khoa học, Chan xem Fruit Gems là bước tiến trong việc “kỹ thuật hóa” vẻ đẹp từ vật chất hữu cơ.
Từ trái cây và rau củ bị bỏ đi, những thiết kế này cho thấy khả năng chuyển hóa của vật liệu trong ngành trang sức, đồng thời phản ánh xu hướng tìm kiếm giải pháp bền vững trong thiết kế hiện đại.
