Ngày 18/9, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh thông tin, Bệnh viện Nhi đồng 1 vừa thực hiện thành công kỹ thuật cấy điện cực thính giác thân não (Auditory Brainstem Implant - ABI) cho hai trẻ điếc bẩm sinh. Đây là lần đầu tiên kỹ thuật này được triển khai thành công tại Việt Nam, mở thêm cơ hội phục hồi thính giác cho những trẻ không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc bị dị dạng tai trong nghiêm trọng.
Trước đây, với nhóm trẻ này, do không có dây thần kinh ốc tai hoặc tai trong dị dạng nặng, gia đình phải đưa trẻ ra nước ngoài để được đánh giá và can thiệp với chi phí lớn, hoặc gần như không còn lựa chọn phục hồi thính giác phù hợp.
Việc triển khai kỹ thuật ABI tại Bệnh viện Nhi đồng 1 giúp trẻ có cơ hội tiếp cận phương pháp can thiệp chuyên sâu ngay trong nước, đồng thời thuận lợi hơn trong quá trình theo dõi, hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe - nói lâu dài sau phẫu thuật.
Theo các bác sĩ, cấy ốc tai điện tử là phương pháp phục hồi thính giác hiệu quả đối với nhiều trẻ nghe kém tiếp nhận mức độ nặng và sâu. Tuy nhiên, để phương pháp này phát huy hiệu quả, trẻ phải còn dây thần kinh ốc tai có khả năng tiếp nhận và dẫn truyền tín hiệu từ ốc tai lên não.
Ở những trẻ không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc bị dị dạng tai trong nghiêm trọng, điện cực đặt trong ốc tai không thể truyền tín hiệu âm thanh lên não. Vì vậy, nhóm trẻ này không có chỉ định cấy ốc tai điện tử hoặc đã cấy nhưng không đạt hiệu quả mong muốn.
ABI được phát triển dành cho những trường hợp đặc biệt này. Thay vì kích thích dây thần kinh ốc tai như cấy ốc tai điện tử, kỹ thuật ABI đưa tín hiệu điện trực tiếp đến nhân ốc tai ở thân não, vượt qua phần tai trong và dây thần kinh ốc tai bị thiếu hoặc tổn thương.
Bản điện cực của hệ thống ABI được đặt trực tiếp lên vùng nhân ốc tai ở thân não. Các điện cực tạo kích thích điện tại đây, giúp não tiếp nhận tín hiệu âm thanh mà không cần tín hiệu đi qua dây thần kinh ốc tai như thông thường. Sau phẫu thuật, trẻ tiếp tục được hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe - nói. Khả năng nghe không xuất hiện ngay sau khi cấy mà cần được hình thành và phát triển từng bước theo thời gian.
Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, chương trình can thiệp thính giác cho trẻ em đã được triển khai trong 20 năm. Bệnh viện đã thực hiện hàng trăm ca cấy ốc tai điện tử cho trẻ nghe kém bẩm sinh, trong đó có cả bệnh nhi nước ngoài. Tuy nhiên, vẫn còn nhóm trẻ điếc bẩm sinh rất nặng do không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng, không thể hưởng lợi từ cấy ốc tai điện tử.
Trước những trường hợp gần như không còn lựa chọn phục hồi thính giác trong nước, Bệnh viện Nhi đồng 1 quyết tâm tiếp cận và triển khai kỹ thuật ABI tại Việt Nam. Tháng 12/2025, bệnh viện được Bộ Y tế cho phép triển khai thí điểm kỹ thuật này.
Bệnh viện xây dựng hướng dẫn chuyên môn, quy trình lựa chọn người bệnh, quy trình phẫu thuật và theo dõi sau mổ; đồng thời chuẩn bị nhân lực và trang thiết bị, gồm phòng mổ ngoại thần kinh, kính vi phẫu, hệ thống theo dõi chức năng thần kinh trong mổ cùng các phương tiện đo và đánh giá đáp ứng thính giác.
Tháng 3/2026, ê-kíp bác sĩ chuyên khoa của Bệnh viện Nhi đồng 1 được cử sang Cộng hòa Liên bang Đức đào tạo chuyên sâu tại một trung tâm có nhiều kinh nghiệm về cấy điện cực thính giác thân não cho trẻ em.
Sau đó, các chuyên gia Đức trực tiếp đến Bệnh viện Nhi đồng 1 để tiếp tục tập huấn, hội chẩn, chuyển giao kỹ thuật và phối hợp thực hiện những ca phẫu thuật đầu tiên.
Bệnh nhi đầu tiên được chỉ định cấy ABI là bé gái 40 tháng tuổi, ngụ tại Hà Nội, bị điếc bẩm sinh và được xác định không có dây thần kinh ốc tai hai bên. Trước đó, bé từng được phẫu thuật cấy ốc tai điện tử. Tuy nhiên, do không ghi nhận đáp ứng thần kinh, ê-kíp không đặt điện cực.
Trường hợp thứ hai là bé trai 19 tháng tuổi, bị nghe kém tiếp nhận thần kinh hai tai mức độ sâu. Trẻ không đáp ứng dù đã sử dụng máy trợ thính với mức khuếch đại tối đa. Hình ảnh học cho thấy trẻ dị dạng nặng tai trong và không có dây thần kinh ốc tai hai bên.
Ngày 21 và 22/5/2026, hai ca phẫu thuật lần lượt được thực hiện tại Bệnh viện Nhi đồng 1 bởi ê-kíp đa chuyên khoa của bệnh viện, với sự hướng dẫn và phối hợp trực tiếp của các chuyên gia Cộng hòa Liên bang Đức.
Trong suốt quá trình phẫu thuật, chức năng các dây thần kinh được theo dõi liên tục. Đáp ứng điện thính giác được đo trên từng kênh điện cực, giúp ê-kíp xác định vị trí đặt điện cực, tối ưu khả năng kích thích thính giác và hạn chế ảnh hưởng đến các cấu trúc thần kinh quan trọng lân cận.
Kết quả, cả hai trẻ đều ghi nhận đáp ứng thần kinh thính giác trên tất cả các kênh được kiểm tra, trở kháng điện cực ở mức tốt. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, đây là những tín hiệu được ghi nhận ngay trong mổ, cho thấy bản điện cực được đặt ở vị trí phù hợp và hệ thống hoạt động ổn định.
Sau thời gian theo dõi và chờ vết mổ lành, thiết bị của hai trẻ lần lượt được kích hoạt vào ngày 16/7 và 9/9/2026. Kết quả kiểm tra cho thấy hệ thống điện cực hoạt động ổn định, không ghi nhận tình trạng di lệch. Cả hai trẻ bắt đầu nhận biết âm thanh từ môi trường xung quanh và có phản ứng rõ ràng với những âm thanh lớn như tiếng trống.
Theo các bác sĩ, với những trẻ sinh ra không có dây thần kinh ốc tai hai bên, việc bắt đầu nhận biết âm thanh là tín hiệu ban đầu sau can thiệp. Tuy nhiên, trẻ chưa thể nghe hiểu và nói ngay sau khi thiết bị được kích hoạt. Trong thời gian tới, hai trẻ cần tiếp tục được hiệu chỉnh thiết bị định kỳ và tham gia chương trình trị liệu nghe - nói chuyên sâu dưới sự theo dõi của đội ngũ thính học, phục hồi chức năng và âm ngữ trị liệu.
Khả năng nghe và giao tiếp sẽ được hình thành từng bước, phụ thuộc vào đặc điểm của mỗi trẻ, thời điểm can thiệp, khả năng thích nghi của hệ thần kinh và quá trình trị liệu lâu dài cùng sự đồng hành của gia đình.
Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho biết, cấy điện cực thính giác thân não là một trong những kỹ thuật phục hồi thính giác phức tạp nhất hiện nay. Thành công của một ca cấy ABI không chỉ phụ thuộc vào phẫu thuật mà còn đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, từ tai mũi họng - thính học, ngoại thần kinh, gây mê hồi sức, chẩn đoán hình ảnh đến phục hồi chức năng.
Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp cần theo dõi thần kinh và đánh giá đáp ứng điện sinh lý để xác định vị trí điện cực phù hợp, hạn chế kích thích các cấu trúc thần kinh lân cận. Sau phẫu thuật, trẻ tiếp tục trải qua quá trình lập trình, hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe - nói lâu dài.
Lãnh đạo Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đánh giá, thành công bước đầu của hai ca cấy ABI tại Bệnh viện Nhi đồng 1 đánh dấu lần đầu tiên kỹ thuật chuyên sâu này được triển khai thành công tại Việt Nam, mở thêm cơ hội phục hồi thính giác cho những trẻ điếc bẩm sinh không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng, không thể hưởng lợi từ kỹ thuật cấy ốc tai điện tử.
