Chị Huỳnh Thị Quỳnh Nga (33 tuổi, trú phường Vỹ Dạ, thành phố Huế) cho biết, khu vực trước nhà chị có hồ nước trồng rau khá lớn và các cống nước xung quanh nơi sinh sống. Vào buổi tối, khi đi bộ tập thể dục, chị thường bắt gặp nhiều kiến ba khoang. Dù gia đình thường xuyên đóng cửa và lắp đặt lưới chống côn trùng, con trai 6 tuổi của chị vẫn xuất hiện các nốt viêm đỏ, đau nhức trên cẳng chân. Sau khi được thăm khám, bác sĩ chẩn đoán cháu bị viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang.
Theo các bác sĩ Bệnh viện Da liễu thành phố Huế, kiến ba khoang thường xuất hiện nhiều trong khoảng tháng 9-11 hằng năm, trùng với mùa mưa bão và thời điểm thu hoạch lúa, hoa màu. Khi đồng ruộng ngập nước, môi trường sống và nguồn thức ăn thay đổi, kiến ba khoang có thể di chuyển đến khu dân cư tìm nơi trú ẩn. Loài côn trùng này cũng bị thu hút bởi ánh sáng đèn, làm tăng nguy cơ tiếp xúc với con người vào buổi tối.
Viêm da do kiến ba khoang thực chất là tình trạng viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố trong dịch cơ thể của côn trùng gây ra, không phải do kiến cắn hay đốt. Khi kiến bị chà xát hoặc đập trực tiếp trên da, độc tố được giải phóng, gây tổn thương tại vùng tiếp xúc. Biểu hiện thường gặp là các mảng đỏ hình dải, ranh giới rõ, có thể xuất hiện mụn nước, mụn mủ, vết trợt hoặc loét, kèm cảm giác đau rát, bỏng rát. Nếu không được xử lý đúng cách, tổn thương có thể nhiễm trùng, loét sâu, để lại sẹo hoặc vết thâm kéo dài. Trường hợp tổn thương gần mắt, việc dụi mắt có thể khiến kết mạc bị viêm, loét, ảnh hưởng đến thị lực.
Theo bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Liên Hồng, Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp - Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Da liễu thành phố Huế, một trong những sai lầm phổ biến là người bệnh tự chẩn đoán tổn thương do kiến ba khoang thành zona thần kinh, dẫn đến điều trị không phù hợp và làm chậm quá trình xử lý bệnh. Một số người còn áp dụng các phương pháp dân gian như, đắp lá cây, muối, đậu xanh, bôi kem đánh răng, rắc thuốc bột kháng sinh hoặc lạm dụng thuốc bôi. Việc tự chọc vỡ bọng nước với suy nghĩ giúp vết thương nhanh lành cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Ông Hồ Văn Hát, trú tại phường Hóa Châu cho biết, khoảng ba ngày trước khi đến bệnh viện, sau khi ngủ dậy và mặc áo, ông cảm thấy rát ở cánh tay. Phát hiện các nốt mụn đỏ, ông nghi mắc zona thần kinh nên tự mua thuốc bôi. Tuy nhiên, tình trạng không thuyên giảm mà các nốt đỏ tiếp tục nổi mủ, lan rộng. Nhận thấy bất thường, ông đến bệnh viện thăm khám và được chẩn đoán viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang.
Điều trị cho người bệnh bị viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang.
Bệnh viện Da liễu thành phố Huế cũng ghi nhận trường hợp bệnh nhân bị viêm da tiếp xúc kích ứng do kiến ba khoang ở vùng mặt nhưng nhầm với zona thần kinh. Người bệnh tự mua thuốc uống và bôi trong 5 ngày, khiến tổn thương ngày càng nặng, viêm loét rộng, nung mủ, sưng nề và đau nhức nhiều. Các mảng đỏ, trợt da, đau rát còn xuất hiện rải rác trên cơ thể, bệnh nhân mới đến bệnh viện điều trị.
Sau khi thăm khám, bệnh nhân được chăm sóc da tại chỗ, bôi mỡ kháng sinh và điều trị toàn thân bằng các thuốc kháng viêm, kháng sinh, giảm đau theo chỉ định. Sau khoảng 5 ngày, tổn thương khô, đóng vảy, tình trạng đau nhức giảm. Tuy nhiên, do đến viện muộn, bệnh nhân vẫn còn các vết thâm và một số sẹo lõm. Những tổn thương tăng sắc tố cần tiếp tục được theo dõi, điều trị trong nhiều tháng; trường hợp sẹo lõm, sẹo xấu hoặc sẹo co kéo có thể cần can thiệp bằng các phương pháp chuyên sâu như laser.
Để phòng tránh viêm da do kiến ba khoang trong mùa mưa, người dân cần hạn chế bật các bóng đèn không cần thiết khi trời chập tối; đóng kín cửa sổ hoặc lắp lưới chống côn trùng, nhất là tại khu vực gần vườn và đồng ruộng. Quần áo, chăn màn, khăn mặt cần được giũ kỹ trước khi sử dụng; duy trì thói quen ngủ màn và sử dụng găng tay, trang phục bảo hộ khi làm vườn, vệ sinh nhà cửa.
Khi phát hiện kiến ba khoang trên da, người dân không nên chà xát hoặc đập trực tiếp côn trùng mà cần nhẹ nhàng loại bỏ, tránh để dịch cơ thể của chúng tiếp xúc với da. Sau đó, rửa nhẹ vùng da nghi tiếp xúc bằng nước sạch đang chảy và xà phòng. Khi xuất hiện tổn thương bất thường, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, điều trị kịp thời, tránh tự mua thuốc hoặc áp dụng các phương pháp dân gian gây biến chứng.
