Làm rõ thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản trong tình huống cấp bách
Tại phiên họp, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đồng tình với việc giới hạn thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong các tình huống phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn khi cấp trên chưa tiếp cận được địa bàn; đồng thời giới hạn loại tài sản được trưng dụng. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, thiên tai có thể xảy ra trên địa bàn nhiều xã, trong khi nguồn tài sản và khả năng cân đối kinh phí giữa các địa phương khác nhau.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của cấp xã trong việc thông báo ngay quyết định và tình huống huy động tài sản cho cấp tỉnh; thiết lập cơ chế điều phối thống nhất khi nhu cầu vượt phạm vi địa bàn hoặc khả năng xử lý của cấp xã; làm rõ đầu mối hỗ trợ kinh phí, thanh toán và hoàn trả. Quy định này không nhằm phát sinh thủ tục xin phép trước mà tăng cường kiểm soát sau khi quyết định, tránh đùn đẩy trách nhiệm.
Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Lò Thị Luyến (Điện Biên) cho rằng, trong tình huống khẩn cấp, Chủ tịch UBND cấp xã là người trực tiếp quản lý địa bàn, có mặt tại hiện trường nên cần được trao thẩm quyền huy động kịp thời phương tiện, tài sản để bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân.
Tuy nhiên, quy định về trường hợp cấp trên "chưa trực tiếp tiếp cận được địa bàn" chưa xác định rõ điều kiện phát sinh thẩm quyền. Đại biểu dẫn chứng, khi xảy ra lũ quét, sạt lở tại xã miền núi, lực lượng cấp tỉnh chưa đến được hiện trường nhưng vẫn có thể chỉ đạo từ xa qua điện thoại. Nếu không làm rõ Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định ngay hay phải chờ ý kiến cấp tỉnh, có thể dẫn đến chậm trễ trong xử lý tình huống cấp bách.
Đại biểu đề nghị xác định rõ, Chủ tịch UBND cấp xã được thực hiện thẩm quyền ngay khi tình huống đòi hỏi xử lý khẩn cấp tại địa bàn và việc chờ quyết định của cấp trên có nguy cơ gây thiệt hại; đồng thời, quy định trách nhiệm thông báo, báo cáo cấp tỉnh ngay sau khi ra quyết định, không đặt thêm thủ tục làm chậm hoạt động cứu hộ, cứu nạn.
Từ thực tiễn công tác phòng thủ dân sự, cứu hộ, cứu nạn tại các tỉnh Bắc Trung Bộ, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế tiếp nhận tài sản khi địa bàn bị cô lập, mất liên lạc và không có người trực tiếp bàn giao tài sản.
Theo đại biểu, trong những tình huống mưa lũ, sạt lở gây chia cắt giao thông, mất thông tin liên lạc, hoạt động cứu hộ không thể chờ đến khi khôi phục được các điều kiện này. Thực tế tại một số xã miền núi phía Tây Bắc Trung Bộ cho thấy, có trường hợp phương tiện như máy xúc, máy ủi, xe tải sẵn có tại địa bàn, lực lượng cứu hộ có đủ nhân lực chuyên môn để vận hành nhưng chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản đã sơ tán, không thể liên lạc để thực hiện bàn giao.
Đại biểu Đào Chí Nghĩa cho rằng, cần làm rõ cơ chế tiếp nhận, sử dụng tài sản khi không có người bàn giao; đề nghị chỉnh lý theo hướng, trong tình huống thực sự cấp bách, sau khi có quyết định trưng dụng hợp pháp, cho phép tổ chức tiếp nhận, sử dụng tài sản mà không phải chờ chủ sở hữu hoặc người quản lý trực tiếp bàn giao. Đồng thời, ghi nhận hiện trạng tài sản, thời điểm và lý do vắng mặt của người bàn giao; xác định rõ đơn vị tiếp nhận, phạm vi sử dụng, trách nhiệm bảo quản, vận hành, bảo đảm an toàn, hoàn trả và bồi thường; thông báo cho chủ tài sản ngay khi có điều kiện liên lạc.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần quy định nguyên tắc, điều kiện và giới hạn áp dụng cơ chế đặc biệt này; chỉnh lý khoản 3 Điều 24 theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự kiểm kê, xác nhận, bàn giao và hoàn thiện hồ sơ trong điều kiện mất liên lạc.
Đại biểu nhấn mạnh, trong tình huống khẩn cấp, thủ tục có thể linh hoạt để kịp thời bảo vệ tính mạng người dân, nhưng thẩm quyền, trách nhiệm phải rõ ràng và quyền tài sản hợp pháp của người dân, doanh nghiệp phải được bảo đảm.
Hoàn thiện quy định về thời hạn và gia hạn trưng dụng tài sản
Về thời hạn trưng dụng tài sản, khoản 3 Điều 25 dự thảo Luật quy định mỗi lần gia hạn không quá 15 ngày nhưng chưa xác định số lần được gia hạn. Một số đại biểu cho rằng, quy định này cần tiếp tục được hoàn thiện để vừa đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ trong những tình huống đặc biệt kéo dài, vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người có tài sản.
Cho rằng việc không giới hạn số lần gia hạn có thể dẫn đến tình trạng trưng dụng tài sản kéo dài qua nhiều lần gia hạn, đại biểu Lò Thị Luyến (Điện Biên) đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về số lần được gia hạn; đối với trường hợp chiến tranh, tình huống khẩn cấp hoặc thảm họa kéo dài, cần có quy định riêng về điều kiện, thẩm quyền, giới hạn số lần gia hạn và tổng thời gian gia hạn.
Còn theo đại biểu Trần Đình Gia (Hà Tĩnh), nguy cơ tài sản của người dân, doanh nghiệp bị trưng dụng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền sử dụng tài sản, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống. Tuy nhiên, đối với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, có những tình huống đặc biệt không thể xác định trước thời điểm kết thúc. Vì vậy, việc quy định cứng tổng thời gian trưng dụng cũng có thể gây khó khăn cho quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng, việc gia hạn phải căn cứ vào nhu cầu thực tế, tính cần thiết và khả năng áp dụng biện pháp thay thế; đồng thời quy định giới hạn hợp lý hoặc cơ chế giám sát đặc biệt đối với những trường hợp trưng dụng kéo dài, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.
Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) cho rằng, trong phòng thủ dân sự, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, nhiều nhiệm vụ đòi hỏi sử dụng tài sản liên tục trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, như thực tiễn phòng, chống dịch COVID-19. Việc phải lặp lại thủ tục gia hạn 15 ngày trong mọi trường hợp có thể làm phát sinh thủ tục hành chính, ảnh hưởng đến tính liên tục của nhiệm vụ. Đại biểu đề nghị phân biệt trường hợp gia hạn thông thường với nhiệm vụ đặc biệt cần sử dụng tài sản liên tục trong thời gian dài; quy định rõ điều kiện, lý do và phạm vi áp dụng đối với trường hợp được gia hạn dài hơn, đồng thời tránh trùng lặp với cơ chế thời hạn đặc biệt đã được quy định trong dự thảo.
Đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị quy định, trước mỗi lần gia hạn, người có thẩm quyền phải đánh giá lại sự cần thiết, phạm vi tài sản tiếp tục trưng dụng, thời gian dự kiến và khả năng áp dụng biện pháp thay thế, đồng thời chịu trách nhiệm về quyết định gia hạn.
*Giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc sửa đổi Luật xuất phát từ những thay đổi của thực tiễn, trong đó có sự phát triển của các loại hình tài sản và yêu cầu tổ chức thực hiện theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 32 Hiến pháp quy định việc trưng mua, trưng dụng tài sản trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai và phải bồi thường theo giá thị trường.
Trên tinh thần đó, mục tiêu xây dựng Luật là quy định rõ các trường hợp, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục trưng mua, trưng dụng tài sản; đồng thời xác định cụ thể hình thức, mức bồi thường thiệt hại cho tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng mua, trưng dụng.
Liên quan đến thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo đặc biệt quan tâm các ý kiến đề nghị làm rõ thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trong tình huống thiên tai, dịch bệnh, nhất là khi cơ quan cấp trên chưa trực tiếp tiếp cận được địa bàn. Bộ Tài chính sẽ nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn, trình Quốc hội xem xét, thông qua.
