5 tuyến đường sắt đô thị: Nền móng cho tương lai Thủ đô

Kiểm soát chi phí, tiến độ bằng cơ chế đặc thù

Đầu tư đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài hơn 250km là chương trình phát triển hạ tầng có quy mô đặc biệt lớn của Hà Nội. Với tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 900.000 tỷ đồng, chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng, chương trình đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực tài chính, công nghệ, tổ chức thi công và quản lý dự án.

Để hiện thực hóa mục tiêu, thành phố lựa chọn phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay (EPC), giao Liên danh Vinhomes - SGC đảm nhiệm vai trò tổng thầu thực hiện 5 tuyến metro số 1, 2, 8, 10 và 14. Theo phương thức này, nhà thầu chủ động tổ chức các công việc từ thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ đến thi công xây dựng, qua đó có thể triển khai nhiều hạng mục song song, rút ngắn thời gian thực hiện.

Thành phố yêu cầu liên danh nhà thầu lựa chọn công nghệ hiện đại, đã được kiểm chứng trong thực tiễn, bảo đảm an toàn, độ tin cậy và hiệu quả khai thác. Một trong những yêu cầu quan trọng khác là chuyển giao công nghệ. Hà Nội đề nghị tổng thầu và các đối tác công nghệ xây dựng chương trình chuyển giao cụ thể ngay từ giai đoạn thiết kế, lựa chọn thiết bị. Đây được xem là điều kiện cần thiết để thành phố từng bước nâng cao năng lực tự quản lý, vận hành và bảo trì hệ thống đường sắt đô thị.

Để tạo cơ sở pháp lý và cơ chế triển khai phù hợp với quy mô đặc biệt của chương trình, HĐND TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù để đầu tư xây dựng một số tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn. Đáng chú ý, thành phố đặt ra những yêu cầu cụ thể về năng lực tài chính, khả năng huy động vốn và trách nhiệm thực hiện cam kết của nhà thầu.

Theo đó, nhà thầu độc lập hoặc liên danh phải có đủ năng lực tài chính hoặc chứng minh khả năng thu xếp vốn chủ sở hữu, huy động vốn vay và các nguồn vốn hợp pháp khác để bảo đảm nguồn lực thực hiện gói thầu với giá trị tối thiểu 60.000 tỷ đồng. Trường hợp tham gia theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay, nhà thầu phải cam kết giá trị hợp đồng bình quân đối với các đoạn tuyến đi ngầm không vượt quá 120 triệu USD/km.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, mức 120 triệu USD/km là giá trị hợp đồng tối đa đối với các đoạn đi ngầm. Thành phố sẽ tiếp tục rà soát, kiểm soát chi phí trên cơ sở thiết kế, tổng mức đầu tư, kết quả kiểm toán và các điều kiện hợp đồng, bảo đảm không vượt mức giá khống chế.

Mở rộng không gian phát triển

Theo kế hoạch, 5 tuyến đường sắt đô thị được Hà Nội triển khai có tổng chiều dài khoảng 253km, kết nối nhiều khu vực quan trọng, từ sân bay Nội Bài, ga Hà Nội, Ngọc Hồi đến Hòa Lạc, Thư Lâm, Cổ Loa và khu đô thị Ocean Park. Mạng lưới này được kỳ vọng tạo nên những hành lang giao thông công cộng khối lượng lớn, từng bước thay đổi phương thức đi lại và cấu trúc phát triển đô thị.

Các tuyến được thiết kế nhằm kết nối những đầu mối giao thông quan trọng, khu vực đô thị hiện hữu và các khu vực có tiềm năng phát triển trong tương lai. Khi đi vào khai thác, mạng lưới không chỉ tạo thuận lợi cho người dân di chuyển mà còn góp phần tăng cường liên kết giữa khu vực trung tâm với các đô thị vệ tinh, các cực phát triển mới của Thủ đô.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, việc triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn đầu tư các tuyến đơn lẻ sang từng bước hình thành mạng lưới giao thông công cộng đồng bộ, hiện đại trên quy mô toàn thành phố.

Theo người đứng đầu UBND TP Hà Nội, mục tiêu của Thành phố không chỉ là xây dựng thêm các công trình giao thông mà còn thúc đẩy phát triển đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng), khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, tăng cường liên kết vùng và từng bước hiện thực hóa mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm theo Quy hoạch Thủ đô.

Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước yêu cầu mở rộng không gian phát triển, giảm áp lực cho khu vực nội đô và hình thành các trung tâm mới. Khi các tuyến metro được triển khai đồng bộ, những khu vực nằm dọc hành lang đường sắt có thêm điều kiện phát triển các khu đô thị, trung tâm dịch vụ, thương mại, giáo dục và y tế, gắn với khả năng tiếp cận giao thông công cộng thuận tiện.

Cùng với đó, thành phố kỳ vọng mạng lưới đường sắt đô thị sẽ góp phần thay đổi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân, giảm áp lực lên hệ thống đường bộ, hạn chế ùn tắc và cải thiện chất lượng môi trường đô thị. Việc kết nối các cực tăng trưởng cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ và tri thức, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô. Việc TP Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành 5 tuyến đường sắt trong năm 2030 tạo nền móng cho tương lai của Hà Nội trong nhiều thập niên tới.

Ông Vũ Đại Thắng cho biết, Thành phố mong muốn sau khi hoàn thành dự án, thành phố không chỉ tiếp nhận được những công trình hiện đại, mà còn có cả một đội ngũ nguồn lực đủ năng lực quản lý, vận hành và từng bước làm chủ công nghệ, hạn chế phụ thuộc lâu dài vào các nhà cung cấp nước ngoài.