Xuất khẩu tấm pin mặt trời, turbine gió, xe điện và pin của Trung Quốc dự kiến giúp các nước khác tránh phát thải 450 triệu tấn CO2 trong năm 2026, tương đương lượng khí thải hằng năm từ nhiên liệu hóa thạch của Brazil.
Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) có trụ sở tại Phần Lan, công nghệ sạch Trung Quốc đang góp phần đáng kể vào nỗ lực giảm phát thải toàn cầu, đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển. Kết quả được đưa ra trước thềm Hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP31 vào tháng tới.
Giảm hàng trăm triệu tấn CO2
Lượng khí thải carbon dioxide (CO2) mà các quốc gia bên ngoài Trung Quốc tránh được nhờ sử dụng công nghệ sạch nhập khẩu từ nước này dự kiến đạt 450 triệu tấn trong năm nay, tương đương khoảng 2% tổng lượng phát thải hằng năm bên ngoài Trung Quốc.
Con số này tăng từ mức 370 triệu tấn CO2 năm ngoái, vượt lượng khí thải từ tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch của Anh trong cùng kỳ.
Trung Quốc hiện giữ vai trò chủ chốt trong chuỗi cung ứng công nghệ năng lượng sạch toàn cầu, từ xe điện, tấm pin mặt trời đến pin lithium. Xuất khẩu các sản phẩm này giúp nhiều quốc gia phát triển năng lượng tái tạo, giảm phụ thuộc vào than đá, dầu mỏ và khí đốt.
Dù là quốc gia phát thải CO2 lớn nhất thế giới tính theo tổng lượng, Trung Quốc đồng thời trở thành nhà cung cấp quan trọng các công nghệ hỗ trợ quá trình giảm phát thải tại những nền kinh tế khác.
Các nước đang phát triển hưởng lợi lớn
Theo CREA, phần lớn lượng phát thải được tránh nhờ công nghệ sạch Trung Quốc đến từ các quốc gia thuộc phương Nam toàn cầu, chủ yếu là những nền kinh tế đang phát triển tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latin.
Nhiều nước trong nhóm này đang tăng nhập khẩu thiết bị năng lượng tái tạo nhằm giảm phụ thuộc vào hệ thống điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Điều kiện tự nhiên thuận lợi, đặc biệt tại các khu vực có nhiều nắng, cũng giúp điện mặt trời trở thành giải pháp hấp dẫn.
Trong số các mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc, tấm pin mặt trời đóng góp lớn nhất vào lượng khí thải được cắt giảm. Việc mở rộng các dự án điện mặt trời giúp những quốc gia có nhu cầu điện tăng nhanh bổ sung nguồn cung, đồng thời hạn chế sử dụng các nhà máy nhiệt điện truyền thống.
Quá trình sản xuất tấm pin, turbine gió và thiết bị lưu trữ năng lượng vẫn phát sinh CO2. Tuy nhiên, CREA đánh giá lượng khí thải được tránh trong quá trình sử dụng các thiết bị này lớn hơn đáng kể lượng phát thải ban đầu.
Theo ước tính của tổ chức, công nghệ sạch nhập khẩu cần khoảng sáu tháng vận hành để bù đắp lượng CO2 phát sinh trong quá trình sản xuất. Sau đó, lượng điện sạch tạo ra và nhiên liệu hóa thạch được thay thế tiếp tục mang lại lợi ích giảm phát thải.
Lợi ích dài hạn đi kèm sức ép cạnh tranh
Tác động của công nghệ sạch không chỉ giới hạn trong năm xuất khẩu. CREA dự báo các thiết bị Trung Quốc xuất khẩu trong năm 2026 có thể giúp tránh phát thải tổng cộng 8,4 tỷ tấn CO2 trong suốt vòng đời sử dụng, tương đương lượng khí thải hằng năm từ nhiên liệu hóa thạch của Mỹ và Ấn Độ cộng lại.
Các trang trại điện mặt trời và điện gió có thể vận hành trong nhiều thập kỷ, giúp lợi ích giảm phát thải tích lũy theo thời gian. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào tuổi thọ thiết bị, hiệu suất vận hành và mức độ thay thế các nguồn năng lượng phát thải cao.
Bên cạnh lợi ích khí hậu, xuất khẩu công nghệ sạch của Trung Quốc cũng làm gia tăng lo ngại về cạnh tranh công nghiệp. Nhiều quốc gia quan ngại tình trạng dư thừa công suất sản xuất của Trung Quốc và giá bán thấp có thể gây sức ép lên doanh nghiệp nội địa.
Phân tích của CREA cho thấy, xét trên tổng thể, xuất khẩu công nghệ sạch Trung Quốc góp phần mở rộng thị trường thay vì chỉ thay thế các nhà sản xuất hiện hữu. Tuy nhiên, nguồn cung tăng mạnh khiến giá bán giảm, ảnh hưởng đến doanh thu của những doanh nghiệp đang hoạt động trong ngành.
Trung Quốc coi các biện pháp áp thuế đối với công nghệ sạch là rào cản đối với nỗ lực chống biến đổi khí hậu và tuyên bố sẽ phản đối những biện pháp này tại COP31.
Cuộc tranh luận cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu phải cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Cách các quốc gia xử lý mối quan hệ giữa hợp tác khí hậu và cạnh tranh thương mại sẽ ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ phát triển năng lượng sạch trong những năm tới.
