Xây dựng ngành Đường sắt hiện đại, bền vững

80 năm hình thành và phát triển, ngành Đường sắt Việt Nam gắn liền với chặng đường đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Qua nhiều giai đoạn, ngành tiếp tục khẳng định vai trò trong vận tải, bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội.

Đường sắt Việt Nam gắn bó với vận mệnh dân tộc

Ngày 16/10/2026, phát biểu tại Lễ kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam (1881-2026), 80 năm Ngày truyền thống ngành Đường sắt (21/10/1946-21/10/2026) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết, năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử đặc biệt đối với ngành đường sắt khi có ba dòng chảy hội tụ: 145 năm hình thành mạng lưới đường sắt, 80 năm ngày Bác Hồ gửi thư truyền cảm hứng cho anh em Hỏa xa và 50 năm đoàn tàu Thống Nhất kết nối trọn vẹn dải đất hình chữ S. Đồng thời, sự kiện ngày 11/8/2026, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam chính thức chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam đã mở ra một trang mới đầy tự hào.

Ngược dòng lịch sử, năm 1881, tuyến đường sắt Sài Gòn - Mỹ Tho được khởi công, mở đầu lịch sử đường sắt tại Việt Nam. Từ các đề-pô Gia Lâm, Trường Thi, Tháp Chàm, Dĩ An… đội ngũ công nhân hỏa xa sớm giác ngộ cách mạng, tích cực tham gia phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc.

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công cùng với sự phát triển của Ngành Giao thông vận tải thời điểm đó, Hỏa xa Việt Nam đã bắt tay ngay vào vận chuyển phục vụ chính quyền cách mạng non trẻ chống giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm, chi viện sức người, sức của cho quân và dân Nam bộ kháng chiến, phục vụ tốt các yêu cầu đối nội, đối ngoại của Chính phủ.

Ngày 21/10/1946, cán bộ, công nhân viên hỏa xa phục vụ chuyến tàu đặc biệt đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Hải Phòng về Hà Nội. Tại đây, Người căn dặn: "Công việc Hỏa xa là một công việc quan trọng trong sự kiến thiết nước nhà. Tôi mong anh em Sở Hỏa xa lúc nào cũng đoàn kết, cố gắng để làm tròn nhiệm vụ". Sự kiện này trở thành dấu mốc để ngày 21/10 hằng năm được lấy là Ngày truyền thống ngành Đường sắt Việt Nam.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Hỏa xa Việt Nam đã tổ chức tốt việc tiêu thổ kháng chiến, đưa máy móc thiết bị lên chiến khu Việt Bắc, khu 4 và khu 5, vận tải liên tục phục vụ kháng chiến, lập nhiều thành tích.

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, ngành Đường sắt giữ vai trò tuyến vận tải chiến lược phục vụ tiền tuyến, đồng thời trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt. Với tinh thần: “Tất cả vì tiền tuyến”, “Sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, các thế hệ cán bộ, công nhân đường sắt kiên cường bám trụ, vừa chiến đấu, vừa lao động, sáng tạo để duy trì mạch máu giao thông, bảo đảm vận chuyển hàng hóa và chi viện cho chiến trường miền Nam... Toàn ngành đã khôi phục và làm mới được 926 km, vận chuyển trên 50% hàng hóa, 60% hành khách của lượng vận chuyển toàn ngành giao thông vận tải suốt thập kỷ 60 thế kỷ XX. Trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ (1964-1972), ngành Đường sắt đã chuyên chở hàng triệu tấn hàng hóa, khí tài quân sự, hàng triệu lượt bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến phục vụ cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước cho đến ngày toàn thắng.

Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Đường sắt khẩn trương khôi phục tuyến Bắc-Nam. Ngày 31/12/1976, hai đoàn tàu Thống Nhất đồng thời xuất phát từ ga Hà Nội và ga Sài Gòn, nối liền hai miền Nam-Bắc. Sự kiện trở thành biểu tượng của độc lập, thống nhất, hòa bình và khát vọng xây dựng đất nước.

Phát triển ngành Đường sắt xứng đáng là “trục xương sống, động mạch chủ” của nền kinh tế

Trong công cuộc đổi mới đất nước, ngành Đường sắt tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng vận tải tin cậy, góp phần đóng góp vào phát triển kinh tế, phục vụ nhân dân và kết nối quốc tế.

Trong những giai đoạn khó khăn, ngành Đường sắt tiếp tục thực hiện trách nhiệm xã hội thông qua việc tổ chức các chuyến tàu đưa người dân từ vùng dịch COVID-19 trở về quê hương, vận chuyển miễn phí y, bác sĩ và hàng hóa thiết yếu. Khi xảy ra thiên tai, bão lũ, ngành cũng tổ chức vận chuyển hàng nghìn tấn hàng cứu trợ, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh

Những năm gần đây, ngành Đường sắt từng bước đổi mới tư duy xây dựng chiến lược, định hướng phát triển và tổ chức hoạt động. Các sản phẩm vận tải hành khách mới góp phần tạo diện mạo mới cho ngành. Những tuyến du lịch bằng tàu hỏa chất lượng cao được khai thác, kết nối các di sản vùng miền, như: các đoàn tàu chất lượng cao SE19/20, SE21/22; các đoàn tàu“Food tour Hải Phòng”, “Hoa phượng đỏ” chạy tuyến Hà Nội - Hải Phòng; tàu du lịch “Hành trình đêm Đà Lạt”; tàu du lịch “Hành trình kết nối di sản miền Trung” Huế - Đà Nẵng, “hành trình về miền đất võ” Diêu Trì - Quy Nhơn… Đặc biệt, tuyến đường sắt Bắc - Nam của Việt Nam hai năm liên tiếp (2024, 2025) được tạp chí hàng đầu Lonely Planet bình chọn là tuyến đường đẹp nhất, đáng trải nghiệm nhất thế giới. Các sản phẩm của ngành Đường sắt được đông đảo người dân trải nghiệm và đánh giá cao.

Đây không chỉ là những sản phẩm du lịch thể hiện nỗ lực đổi mới, nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn là tâm huyết của Ngành trong việc kết hợp giữa bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới sáng tạo, đưa đường sắt đến gần hơn với khách hàng nói chung và bạn bè quốc tế nói riêng một cách gần gũi và sinh động, góp phần quảng bá và phát triển du lịch, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Bên cạnh đó, Ngành đã tập trung đẩy mạnh vận chuyển liên vận quốc tế. Với phương châm “đưa cửa khẩu vào sâu trong nội địa”, ngành Đường sắt Việt Nam đã nâng cấp, cải tạo và tổ chức khai thác các ga liên vận quốc tế: Kép, Cao Xá, Sóng Thần góp phần tháo gỡ nút thắt thông quan tại các cửa khẩu thường xuyên bị ùn tắc, giảm chi phí và thời gian vận chuyển hàng hóa, tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, hợp tác quốc tế.

Ngành đường sắt cũng triển khai mạnh mẽ công tác chuyển đổi số, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị doanh nghiệp, chăm sóc khách hàng; tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng tiếp cận các dịch vụ, cụ thể: tích hợp hệ thống bán vé điện tử trên nhiều nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, Google... ứng dụng QR code trong các dịch vụ cung cấp thông tin đến với khách hàng.

Bên cạnh đó, từng bước xây dựng mô hình “Đường sắt thông minh” nhằm tiếp cận chuẩn quốc tế, tạo nhiều tiện ích phục vụ khách hàng, nâng cao năng lực cạnh tranh. Từng bước tự động hóa trong công tác sản xuất kinh doanh, đảm bảo an toàn giao thông như: lắp đặt các thiết bị giám sát đường ngang, thiết bị theo dõi sạt trượt tại các điểm xung yếu, đèo, hầm… và hàng loạt các sản phẩm khoa học công nghệ khác.

Ngày 11/8/2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chính thức chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, mở ra chặng đường phát triển mới.

Tại Lễ kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam, 80 năm Ngày truyền thống ngành Đường sắt và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba, thay mặt Lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã trao Huân chương Lao động hạng Ba cho Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam.

Phát biểu tại buổi Lễ, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho biết, ngành Đường sắt đang đứng trước vận hội lớn và trách nhiệm rất nặng nề trong việc xây dựng hạ tầng chiến lược, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, đường sắt được xác lập trở lại là kết cấu hạ tầng chiến lược quốc gia.

Nghị quyết Đại hội XIV, Kết luận số 49-KL/TW của Bộ Chính trị cùng quyết sách của Quốc hội về Dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam dài 1.541 km và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã mở ra không gian phát triển chưa từng có. Các nghị quyết chiến lược của Trung ương (Nghị quyết 79-NQ/TW về kinh tế nhà nước, Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ, Nghị quyết 68-NQ/TW về kinh tế tư nhân, Nghị quyết 66-NQ/TW về thể chế) đã tạo hành lang pháp lý vững chắc để Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam vươn lên giữ vai trò dẫn dắt.

Đánh giá cao chiến lược phát triển theo mô hình “3 nền tảng, 3 trụ cột, 5 chuyển dịch” cùng tư tưởng xuyên suốt “Đường sắt đi trước, mở đường phát triển” mà Tập đoàn đã chủ động xây dựng, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đề nghị Tập đoàn tập trung thực hiện tốt 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Đó là: Đổi mới mạnh mẽ tư duy và định vị chiến lược; An toàn là trên hết, chất lượng dịch vụ phải là thước đo; Đào tạo nguồn nhân lực phải đi trước một bước; Làm chủ công nghệ, phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam; Đánh thức nguồn lực từ tài sản, phát triển logistics và mô hình đô thị TOD; Quản trị hiện đại, công khai, minh bạch; Chú trọng công tác xây dựng Đảng, công tác cán bộ và phát triển văn hóa đường sắt.

Với phương châm "Phát huy truyền thống - Nỗ lực tự cường - Hợp tác hiệu quả - Kiến tạo đột phá", toàn thể cán bộ, người lao động ngành Đường sắt sẽ tiếp tục giữ gìn truyền thống đoàn kết, kỷ luật, trách nhiệm để xây dựng ngành Đường sắt hiện đại, bền vững, xứng đáng là trục xương sống của nền kinh tế quốc gia, cùng đất nước tiến vào kỷ nguyên thịnh vượng, hùng cường.