Tổng thống Donald Trump đang xem xét khả năng triển khai một chiến dịch quân sự nhằm thu giữ gần 1.000 pound (khoảng 453,5 kg) uranium từ Iran, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Theo các quan chức Mỹ, đây là một nhiệm vụ phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro, có thể buộc lực lượng Mỹ phải hiện diện trên lãnh thổ Iran trong nhiều ngày, thậm chí kéo dài hơn.
Nguồn tin từ The Wall Street Journal (WSJ) cho biết ông Trump hiện chưa đưa ra quyết định cuối cùng, khi vẫn cân nhắc kỹ lưỡng nguy cơ đối với binh sĩ Mỹ. Tuy vậy, Tổng thống Mỹ được cho là vẫn để ngỏ phương án này vì nó có thể giúp đạt mục tiêu cốt lõi: ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.
Kho uranium và bài toán an ninh hạt nhân
Bên cạnh phương án quân sự, ông Trump cũng chỉ đạo các cố vấn gây sức ép buộc Tehran phải giao nộp lượng uranium như một điều kiện để chấm dứt chiến sự. Trong các cuộc trao đổi với đồng minh chính trị, ông nhiều lần khẳng định Iran không thể tiếp tục sở hữu số vật liệu này, đồng thời không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực nếu đàm phán thất bại.
Hiện Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập đang đóng vai trò trung gian giữa Washington và Tehran. Tuy nhiên, hai bên vẫn chưa tiến hành đàm phán trực tiếp.
Phát biểu từ Nhà Trắng, Thư ký báo chí Karoline Leavitt nhấn mạnh việc chuẩn bị các phương án là trách nhiệm của Lầu Năm Góc, song điều đó không đồng nghĩa với việc Tổng thống đã đưa ra quyết định.
Theo đánh giá trước các đợt không kích của Mỹ và Israel hồi tháng 6 năm ngoái, Iran sở hữu hơn 400 kg uranium làm giàu ở mức 60% và gần 200 kg vật liệu phân hạch ở mức 20% - có thể nhanh chóng nâng lên cấp độ vũ khí.
Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), ông Rafael Grossi, nhận định phần lớn lượng uranium này được lưu trữ tại hai địa điểm: một đường hầm ngầm ở tổ hợp hạt nhân Isfahan và một kho tại Natanz. Các chuyên gia cho biết Iran vẫn duy trì hệ thống máy ly tâm và đủ năng lực thiết lập cơ sở làm giàu uranium mới dưới lòng đất.
Kịch bản quân sự đầy rủi ro
Các chuyên gia quân sự nhận định chiến dịch thu giữ uranium, nếu diễn ra, sẽ là một trong những nhiệm vụ phức tạp nhất từng được đặt ra. Lực lượng Mỹ có thể phải đối mặt với hệ thống phòng không, tên lửa đất đối không và máy bay không người lái của Iran ngay từ khi tiếp cận mục tiêu.
Sau khi đổ bộ, binh sĩ sẽ phải thiết lập và bảo vệ vành đai an ninh để các đội kỹ thuật xử lý bom mìn, tìm kiếm vật liệu hạt nhân trong đống đổ nát. Công đoạn thu hồi uranium đòi hỏi lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ, được đào tạo chuyên sâu về xử lý vật liệu phóng xạ trong môi trường chiến sự.
Các chuyên gia ước tính uranium có thể được lưu trữ trong 40 - 50 thùng chứa đặc biệt, cần được vận chuyển bằng thiết bị chuyên dụng nhằm tránh rò rỉ hoặc tai nạn. Toàn bộ chiến dịch có thể kéo dài từ vài ngày đến một tuần.
Tướng về hưu Joseph Votel nhận định đây không phải là nhiệm vụ có thể ra vào nhanh chóng, đồng thời cảnh báo nguy cơ Iran trả đũa, khiến xung đột kéo dài vượt xa khung thời gian 4 - 6 tuần mà Washington từng đề ra.
Những tiền lệ và lựa chọn chiến lược
Một số nguồn tin cho biết ông Trump mong muốn tránh một cuộc chiến kéo dài, đặc biệt khi các cố vấn hàng đầu đang thúc giục ông tập trung vào các vấn đề trong nước, bao gồm cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới, nơi đảng Cộng hòa có nguy cơ đối mặt với tổn thất đáng kể.
Trong bài phát biểu tại Miami, ông Trump gọi lượng uranium của Iran là “bụi hạt nhân” và nhấn mạnh đây là một trong những lý do chính dẫn tới xung đột.
Song song với các phương án quân sự, Washington vẫn theo đuổi giải pháp ngoại giao. Ngoại trưởng Marco Rubio gần đây cho biết Mỹ có thể đạt được mục tiêu mà không cần triển khai lực lượng mặt đất, nếu Iran chấp nhận từ bỏ chương trình hạt nhân.
Mỹ từng thực hiện các chiến dịch thu hồi uranium trong quá khứ theo phương thức hòa bình, như Dự án Sapphire năm 1994 tại Kazakhstan hay chiến dịch năm 1998 tại Georgia với sự phối hợp của Anh.
Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại phức tạp hơn nhiều. Lầu Năm Góc được cho là đang chuẩn bị nhiều kịch bản, bao gồm triển khai thêm lực lượng và bố trí các đơn vị phản ứng nhanh như Thủy quân Lục chiến và Sư đoàn Dù 82 tới khu vực.
Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết Mỹ có nhiều lựa chọn, trong đó ưu tiên vẫn là giải pháp Iran tự nguyện từ bỏ uranium, song không loại trừ các biện pháp mạnh hơn nếu cần thiết.
Trong bối cảnh chiến sự tiếp diễn, quyết định của Nhà Trắng sẽ không chỉ định hình cục diện xung đột hiện tại mà còn tác động sâu rộng tới an ninh khu vực và trật tự hạt nhân toàn cầu.
