Theo phóng viên TTXVN tại Mexico City, hiện nay tại thành phố này chỉ còn một sân chơi có kích thước tương tự các sân bóng thời tiền Colombo. Hằng tuần, nơi đây trở thành địa điểm luyện tập của đội Azkatletl - những người mặc trang phục truyền thống để chơi môn thể thao đánh bóng bằng hông.
Theo luật chơi truyền thống, trận đấu bắt đầu bằng việc đưa bóng từ thấp lên cao hoàn toàn bằng hông. Khi bóng được kiểm soát, các đội tìm cách ghi điểm bằng cách đưa bóng qua vòng tròn trên sân. Nếu bóng chạm vòng nhưng rơi xuống đất, quyền chơi sẽ chuyển sang đội đối phương.
Sân tập của khoảng 15 thành viên đội Azkatletl nằm tại quận Azcapotzalco, phía Bắc thủ đô Mexico City. Tại đây, họ luyện kỹ thuật cho môn chơi có lịch sử khoảng 500 năm theo lối chơi sử dụng hông. Trò chơi bóng Ulama từng được các nền văn minh tiền Colombo sử dụng để “giải quyết xung đột” giữa các cộng đồng với nhau. Môn thể thao này được cho là bắt nguồn từ nền văn minh Olmec - một trong những nền văn minh lớn đầu tiên của khu vực Mesoamerica và đã biến mất khoảng năm 400 trước Công nguyên.
Ngày nay, các thành viên đội Azkatletl không chỉ cố gắng bảo tồn di sản văn hóa này mà còn tham gia nhiều giải đấu quốc tế với các đội đến từ Mỹ, Belize và Guatemala. Dù thời đại thay đổi, cả nam và nữ vận động viên vẫn mặc trang phục da lộn truyền thống để bảo vệ phần hông trước những cú va chạm từ quả bóng nặng hơn 3 kg có thể gây đau khi tiếp xúc.
Theo những người tham gia chơi bóng Ulama, trò chơi phản ánh tính “song đôi” giữa Mặt Trời và Mặt Trăng, giữa sự sống và cái chết. Đây là cách để kết nối với nguồn cội Mexico và tổ tiên người Mexica cổ đại. Ulama giống như “tiếng gọi” tìm lại ký ức văn hóa và mối liên hệ sâu sắc với cội rễ dân tộc Mexico. World Cup hiện là cơ hội để nhiều người biết tới Ulama hơn, giúp môn thể thao này được trình diễn rộng rãi và tiếp tục được các thế hệ mới thực hành, gìn giữ.
Mặc dù từng bị cấm trong thời kỳ thuộc địa, môn thể thao bóng cổ xưa Ulama hiện đang dần được khôi phục và thu hút sự quan tâm trở lại tại Mexico.
