Quá trình tranh tụng, đại diện Viện Kiểm sát giữ quyền công tố tại phiên tòa khẳng định vụ án có tính chất đồng phạm, có nhiều nhóm tội phạm thuộc các tội danh khác nhau, các bị cáo có vị trí vai trò khác nhau, trong đó bị cáo Nguyễn Chiến Thắng chịu trách nhiệm chính trong vụ án.
Tác động trực tiếp của vai trò tham mưu, đề xuất
Luận tội các bị cáo, công tố viên nhấn mạnh hành vi sai phạm không chỉ gây thất thoát, lãng phí về tài sản, mà còn ảnh hưởng đến trật tự quản lý kinh tế, chính sách kinh tế, chính sách xã hội của nhà nước; ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan quản lý nhà nước, của cán bộ, đảng viên. Vì vậy, việc đưa vụ án ra xét xử là để kịp thời răn đe, giáo dục người phạm tội nói riêng và phòng ngừa tội phạm nói chung, củng cố lòng tin của người dân đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước, thể hiện sự quyết tâm trong công tác đấu tranh, xử lý tội phạm kinh tế, tham nhũng, lãng phí, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Đây cũng là một vụ án điển hình về hành vi gây lãng phí được điều tra, truy tố, xét xử, là lời cảnh tỉnh rõ ràng nhất, sâu sắc nhất đối với các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức kinh tế trong công tác quản lý, sử dụng tài sản, không chỉ gây thất thoát, chiếm đoạt mới bị xử lý mà kể cả gây lãng phí nguồn vốn, lãng phí nhân lực, cơ hội… cũng có thể phải chịu sự phán xét, chế tài của pháp luật hình sự.
Trong số các bị cáo, Nguyễn Chiến Thắng (nguyên Giám đốc Ban Y tế trọng điểm, Bộ Y tế) đại diện cho Bộ Y tế làm chủ đầu tư dự án trong thời gian từ tháng 3/2014 đến tháng 9/2017, có nhiệm vụ giúp Bộ trưởng Bộ Y tế quản lý và triển khai thực hiện 2 dự án, bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng và theo đúng các quy định của pháp luật.
Viện Kiểm sát xác định bị cáo Nguyễn Chiến Thắng là người có năng lực, trình độ, kinh nghiệm và chuyên môn sâu trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng nên được tin tưởng giao nhiệm vụ giữ chức Giám đốc Ban Y tế trọng điểm, một đơn vị có thể nói là quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án. Đồng thời, theo kiểm sát viên, dự án thực hiện có tốt hay không, có đảm bảo chất lượng, tiến độ hay không phụ thuộc phần lớn vào vai trò tham mưu, đề xuất của Ban Y tế trọng điểm mà bị cáo giữ vị trí Giám đốc. Quá trình thực hiện dự án bị cáo đã có nhiều sai phạm trong việc chỉ đạo, tham mưu, đề xuất, ký hợp đồng thuê tư vấn nước ngoài lập dự án đầu tư, phương án thiết kế kiến trúc; đưa ra chủ trương vừa thi công, vừa thiết kế không đúng quy định, dẫn đến sai phạm trong việc tham mưu, đề xuất lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu; lập, phê duyệt hồ sơ mời thầu, tổ chức lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng thực hiện gói thầu, dẫn đến dự án bị đình trệ, kéo dài, gây hậu quả thất thoát, lãng phí hơn 803 tỷ đồng.
Ngoài ra, với động cơ vụ lợi, bị cáo Nguyễn Chiến Thắng còn lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao, trực tiếp thỏa thuận và yêu cầu các nhà thầu phải đưa tiền cho bị cáo theo tỷ lệ 5% số tiền được tạm ứng, thanh toán. Tổng số tiền mà bị cáo Nguyễn Chiến Thắng đã nhận là 88,465 tỷ đồng, trong đó có 51,735 tỷ đồng được kết luận điều tra, truy tố, xét xử trong vụ án này, còn 36,730 tỷ đồng nhận từ các nhà thầu là doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được tách và chuyển cho Cơ quan điều tra Bộ Quốc phòng xử lý theo thẩm quyền.
Viện Kiểm sát kết luận, có căn cứ xác định bị cáo Nguyễn Chiến Thắng giữ vai trò chính trong vụ án. Bị cáo còn phải chịu tình tiết tăng nặng phạm tội từ 2 lần trở lên về tội Nhận hối lộ, nên cần có bản án nghiêm khắc để răn đe, giáo dục.
Hệ lụy từ việc đề xuất sai quy định
Để quản lý, triển khai thực hiện Dự án cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Dự án cơ sở 2 Bệnh viện Việt Đức, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã ký Quyết định thành lập Ban Y tế trọng điểm và ủy quyền cho đơn vị thay mặt Bộ Y tế là chủ đầu tư Dự án. Theo chức năng, nhiệm vụ được giao, với vai trò Bộ trưởng Bộ Y tế, bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến có nhiệm vụ ký Quyết định phê duyệt Dự án, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu trên cơ sở đề xuất của Ban Y tế trọng điểm và kết quả thẩm định, đề nghị của Vụ Trang thiết bị và công trình y tế. Trong vụ án này, do tin tưởng vào đề xuất của Ban Y tế trọng điểm là đã thực hiện đầy đủ các thủ tục, quy trình để lựa chọn, cho phép Ban Y tế trọng điểm được thuê tư vấn nước ngoài lập dự án nên bị cáo có hành vi sai phạm trong việc ký Quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu nước ngoài lập dự án, lập phương án thiết kế kiến trúc; tin tưởng vào đề xuất của Ban Y tế trọng điểm và kết quả thẩm định, đề nghị của Vụ Trang thiết bị và công trình y tế nên bị cáo có sai phạm trong việc ký Quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu 2 dự án.
Công tố viên nhấn mạnh, với vai trò Bộ trưởng, bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến đã không kiểm tra tính đúng đắn, đầy đủ, đúng pháp luật trước khi ký các quyết định trên, dẫn đến khi thực hiện phát sinh sai phạm, dự án bị đình trệ, gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước số tiền hơn 803 tỷ đồng.
Tuy nhiên, khi quyết định hình phạt, đại diện Viện Kiểm sát đã đề nghị Hội đồng xét xử xem xét áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm cho bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến, Nguyễn Chiến Thắng và các bị cáo khác đã thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; tự nguyện nộp lại số tiền hưởng lợi; chủ động hợp tác với cơ quan điều tra; có nhiều thành tích, cống hiến trong quá trình công tác… Riêng bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến được đánh giá là tích cực nhất và nộp số tiền khắc phục nhiều nhất (nộp lại số tiền hưởng lợi 7,5 tỷ đồng và nộp 17 tỷ đồng khắc phục một phần hậu quả của vụ án) so với các bị cáo còn lại.
Sự day dứt muộn màng
Nói lời sau cùng tại Tòa, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến bày tỏ sự ăn năn và gửi lời xin lỗi Đảng, Nhà nước, nhân dân vì những sai phạm trong công tác quản lý với tư cách người đứng đầu, dẫn đến thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước tại hai dự án Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2.
Cựu Bộ trưởng Bộ Y tế cho rằng đây là bài học đau xót và sâu sắc trong công tác quản lý đầu tư xây dựng, đặc biệt là quản lý nguồn vốn Nhà nước đối với các công trình y tế trọng điểm. Dẫu vậy, giữa những day dứt, bị cáo Tiến cho biết bản thân vẫn cảm thấy phần nào được an ủi khi hai bệnh viện đã được khánh thành, từng bước đưa vào hoạt động phục vụ người dân.
Trước đó, trong phần tự bào chữa, bị cáo Tiến cũng cho rằng quá trình triển khai các dự án lớn với khối lượng công việc rất lớn, áp lực kéo dài đã dẫn đến những thiếu sót trong quản lý. Theo bị cáo, sự ra đời của hai bệnh viện hiện đại với hệ thống công nghệ tiên tiến, mô hình vận hành theo tiêu chuẩn cao là một phần cho thấy những nỗ lực khắc phục và mong muốn đóng góp cho ngành y tế… Với hoàn cảnh hiện tại tuổi đã cao, sức khỏe suy giảm nên bị cáo mong được Hội đồng xét xử xem xét khoan hồng, giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo và tất cả các bị cáo trong vụ án.
Các bị cáo còn lại cũng lần lượt bày tỏ sự hối hận, xin được áp dụng các tình tiết giảm nhẹ hình phạt để sớm có cơ hội trở về với gia đình và làm lại cuộc đời.
Hội đồng xét xử sẽ có những cân nhắc, xem xét và quyết định mức án đối với từng bị cáo một cách công bằng, đủ nghiêm khắc để răn đe, trừng phạt, nhưng cũng đủ khoan dung để tạo điều kiện cho các bị cáo có cơ hội làm lại cuộc đời. Song, với bất kỳ bản án nào thì sự day dứt, nỗi ân hận, xót xa vẫn luôn đeo đẳng các bị cáo trong suốt những năm tháng tiếp theo của cuộc đời.
