Chỉ vài ngày sau khi nhậm chức, Thủ tướng Anh Andy Burnham đã phải đối mặt với một trong những quyết định gây tranh cãi nhất của nhiệm kỳ: có cho phép tiếp tục phát triển mỏ dầu Rosebank - mỏ dầu khí chưa được khai thác lớn nhất của Vương quốc Anh nằm ngoài khơi Biển Bắc - hay không.
Thông tin cho rằng chính phủ mới có thể ủng hộ hoạt động khai thác tại Biển Bắc đã nhận được sự hoan nghênh từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người nhiều năm qua luôn thúc đẩy các dự án nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, tại Anh, triển vọng này lại làm dấy lên làn sóng chia rẽ sâu sắc giữa các cộng đồng địa phương, giới môi trường và ngành công nghiệp năng lượng.
Cuộc chiến quanh mỏ dầu lớn nhất Biển Bắc
Cách quần đảo Shetland của Scotland khoảng 130 km là mỏ Rosebank, được đánh giá là mỏ dầu khí lớn nhất còn chưa được khai thác của Anh.
Andrea Sanchez Quiroz, một cư dân Shetland và là thành viên phong trào Stop Rosebank, đã nhiều năm phản đối dự án này. Người mẹ ba con cho biết bà lo ngại việc tiếp tục khai thác nhiên liệu hóa thạch sẽ làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu, đồng thời gây tổn hại đến hệ sinh thái biển tại khu vực, trong đó có vành đai bọt biển Faroe-Shetland được bảo tồn.
Theo bà, thế giới đang đối mặt với cuộc khủng hoảng sinh thái ngày càng nghiêm trọng và đã đến lúc phải từ bỏ mô hình phát triển dựa trên nhiên liệu hóa thạch để tìm kiếm hướng đi bền vững hơn.
Không chỉ tại Shetland, Rosebank trong nhiều năm qua còn trở thành tâm điểm của các cuộc biểu tình và tranh chấp pháp lý trên khắp nước Anh. Các tổ chức môi trường cho rằng việc phát triển mỏ dầu này đi ngược lại mục tiêu giảm phát thải và trung hòa carbon mà London đã cam kết.
Dự án từng bị tòa án chặn lại
Năm 2023, chính phủ Anh khi đó đã cấp phép cho tập đoàn năng lượng quốc doanh Na Uy Equinor triển khai khai thác Rosebank.
Tuy nhiên, dự án sau đó bị đình lại sau khi các tổ chức môi trường Uplift và Greenpeace khởi kiện. Đầu năm 2025, tòa án Anh phán quyết việc cấp phép cho Rosebank cũng như mỏ Jackdaw của tập đoàn Shell là không hợp pháp do chưa đánh giá đầy đủ lượng khí thải phát sinh khi dầu và khí được khai thác rồi đưa vào sử dụng.
Theo phán quyết, các chủ đầu tư buộc phải thực hiện lại báo cáo đánh giá tác động môi trường, trong đó lần đầu tiên phải tính đến lượng khí thải phát sinh trong toàn bộ vòng đời của nhiên liệu hóa thạch.
Tháng 6 vừa qua, liên doanh Adura giữa Shell và Equinor đã nộp báo cáo hoàn chỉnh về lượng phát thải. Chính phủ Anh hiện đang lấy ý kiến công chúng đến giữa tháng 8 trước khi Bộ trưởng Năng lượng Miatta Fahnbulleh đưa ra quyết định cuối cùng.
Adura khẳng định Rosebank vẫn phù hợp với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Anh. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia khí hậu cho rằng điều quan trọng không chỉ là lượng phát thải trong nước mà còn là tổng lượng nhiên liệu hóa thạch tiếp tục được khai thác trên toàn cầu.
Tranh cãi về lợi ích kinh tế và mối liên hệ với Israel
Bên cạnh Equinor và Shell, dự án Rosebank còn có sự tham gia của Ithaca Energy - doanh nghiệp nắm giữ 20% cổ phần.
Ithaca là công ty con của tập đoàn năng lượng Israel Delek Group, doanh nghiệp từng bị Liên hợp quốc đưa vào danh sách các công ty hoạt động tại các khu định cư Do Thái bị coi là bất hợp pháp ở Bờ Tây.
Theo Al Jazeera, các tổ chức ủng hộ Palestine tại Scotland cho rằng nếu Rosebank được thông qua, lợi nhuận từ dự án có thể tiếp tục chảy về Delek Group. Hồi đầu năm nay, họ đã gửi kiến nghị lên chính phủ Anh, cho rằng việc cấp phép có thể làm dấy lên những quan ngại liên quan đến nghĩa vụ của Anh theo luật pháp quốc tế.
Về phía mình, Ithaca Energy khẳng định công ty tuân thủ các tiêu chuẩn quản trị doanh nghiệp cao nhất, đồng thời nhấn mạnh đây là một trong những nhà đầu tư lớn tại Scotland và Biển Bắc, đóng góp đáng kể cho ngân sách Anh thông qua thuế cũng như tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.
Phép thử cho chiến lược chuyển đổi năng lượng của Anh
Trong bối cảnh ngành dầu khí Biển Bắc suy giảm nhiều năm qua, các doanh nghiệp năng lượng cho rằng Rosebank sẽ giúp tạo việc làm, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và củng cố nguồn cung năng lượng trong nước.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia phản bác lập luận này. Họ chỉ ra khoảng 80% lượng dầu khai thác từ Biển Bắc hiện nay được xuất khẩu ra thị trường quốc tế thay vì phục vụ tiêu dùng trong nước. Do đó, việc phát triển Rosebank sẽ không giúp Anh đạt được mục tiêu tự chủ năng lượng.
Các tổ chức môi trường kêu gọi chính phủ tập trung đầu tư mạnh hơn vào năng lượng tái tạo như điện mặt trời, bơm nhiệt và giao thông công cộng thay vì tiếp tục mở rộng khai thác dầu khí.
Dù phản đối Rosebank, nhiều nhà hoạt động cũng thừa nhận quá trình chuyển đổi năng lượng cần diễn ra theo hướng công bằng. Tại Shetland, ngành dầu khí đã tạo việc làm và nuôi sống nền kinh tế địa phương suốt nhiều thập kỷ, vì vậy người lao động không nên trở thành bên chịu thiệt khi ngành này thu hẹp.
Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất đối với chính phủ Burnham không chỉ là quyết định số phận của Rosebank, mà còn là xây dựng lộ trình giúp lực lượng lao động trong ngành dầu khí chuyển sang các lĩnh vực năng lượng sạch đang phát triển. Quyết định cuối cùng về dự án vì thế được xem là phép thử đầu tiên đối với cam kết của chính phủ mới trong việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và mục tiêu chống biến đổi khí hậu. Kết quả của vụ việc nhiều khả năng sẽ định hình chính sách năng lượng của Anh trong nhiều năm tới.
