Đặc sắc Ngày hội văn hóa đồng bào dân tộc Chăm

Phát huy giá trị văn hóa di sản

Theo Ban Tổ chức, sự kiện thu hút sự tham gia của đại biểu đại diện đồng bào Chăm từ 7 tỉnh, thành phố là: Khánh Hòa, Gia Lai, Lâm Đồng, Tây Ninh, An Giang, Đắk Lắk; TP Hồ Chí Minh. Đây là những hoạt động thiết thực, có ý nghĩa chính trị, văn hóa và xã hội sâu sắc, vừa đáp ứng nguyện vọng, tình cảm của đồng bào; thể hiện sự quan tâm toàn diện của Đảng, Nhà nước đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có văn hóa dân tộc Chăm. 

Điểm nhấn của Ngày hội văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI là chương trình nghệ thuật “Lung linh sắc màu văn hóa Chăm” tái hiện tiến trình lịch sử, văn hóa của dân tộc Chăm với kết cấu gồm 3 chương: Huyền tích dân tộc Chăm; Tinh hoa văn hóa Chăm; Người Chăm trong dòng chảy đất nước. 

Việc tổ chức ngày hội tại Khánh Hòa lần này có ý nghĩa đặc biệt. Sau khi hợp nhất, Khánh Hòa có không gian phát triển mới, là nơi hội tụ nhiều di tích, di sản văn hóa, lịch sử, biển đảo; có nhiều tiềm năng về du lịch, khoa học công nghệ, năng lượng và kinh tế biển; nhiều lợi thế để kết nối hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển bền vững, giữa gìn giữ bản sắc truyền thống với đổi mới sáng tạo, giữa văn hóa địa phương với dòng chảy chung của văn hóa Việt Nam. 

Trên nền tảng đó, tỉnh Khánh Hòa phát huy vai trò là trung tâm bảo tồn, nghiên cứu và quảng bá văn hóa Chăm của khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; tiếp tục quan tâm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào; phát triển các mô hình văn hóa gắn với sinh kế bền vững, du lịch cộng đồng, chuyển đổi số và công nghiệp văn hóa, để các giá trị văn hóa Chăm trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước.

Việt Nam là quốc gia thống nhất của 54 dân tộc anh em. Mỗi dân tộc có lịch sử, bản sắc, phong tục, tập quán, tiếng nói, chữ viết, tín ngưỡng, tôn giáo và đời sống văn hóa riêng, nhưng tất cả cùng chung sống trong mái nhà Việt Nam, cùng hun đúc nên truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, đoàn kết, cần cù, sáng tạo và khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam. 

Trong cộng đồng ấy, dân tộc Chăm có bề dày lịch sử và đời sống văn hóa phong phú, độc đáo, có nhiều đóng góp quan trọng vào tiến trình hình thành và phát triển của văn hóa Việt Nam. Văn hóa Chăm là một kho tàng đặc sắc, từ các công trình kiến trúc tôn giáo được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt cho đến các bảo vật quốc gia và hệ thống thư tịch cổ. Bên cạnh di sản vật thể, di sản phi vật thể của dân tộc Chăm cũng vô cùng phong phú. 

Theo ông Nguyễn Việt Hùng - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, một trong những đặc sắc nổi bật của văn hóa Chăm ở Việt Nam là sự thống nhất trong cội nguồn dân tộc, đồng thời rất phong phú, đa dạng về đời sống tín ngưỡng, tôn giáo và không gian cư trú. Nếu như ở khu vực Nam Trung Bộ, đồng bào Chăm lưu giữ nhiều lễ hội, nghi lễ, phong tục và nghề thủ công đặc sắc, thì tại Nam Bộ, đồng bào Chăm lại tạo nên một không gian văn hóa riêng, gắn bó giữa đạo và đời, giữa tôn giáo và dân tộc, giữa gìn giữ đức tin với thực hiện tốt trách nhiệm công dân. Chính sự đa dạng ấy làm nên vẻ đẹp riêng vốn có của văn hóa Chăm. Đó cũng là biểu hiện sinh động của tính phong phú, cởi mở và thống nhất trong đa dạng của nền văn hóa Việt Nam.

Gìn giữ, bảo tồn nét văn hóa đặc sắc

Vùng Duyên hải miền Trung là địa bàn cư trú của nhiều tộc người: Kính, Mường, Thái, Thổ, Dao, Mông, Khơ Mú, Bru-Vân Kiều, Hoa, Tả Ôi, Chăm... tạo nên đa dạng và phong phú về văn hóa. Đây là kết quả của quá trình hội tụ, giao lưu và tiếp biến giữa các nền văn hóa cổ như: Văn hóa Sa Huỳnh, văn hóa Chăm Pa và văn hóa cư dân ven biển. 

Với địa hình đa dạng, phía tây là đồi núi, phía đông là dải đồng bằng nhỏ hẹp, không liên tục do bị chia cắt bởi các dãy núi đâm ngang ra biển; Ven biển có các cồn cát, bờ biển có nhiều vũng, vịnh, đầm, phá... Địa hình đa dạng tạo lợi thế phát triển chuyên canh cây công nghiệp, chăn thả gia súc, khai thác, nuôi trồng thuỷ hải sản kết hợp với kinh tế du lịch.

Ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết: Tín ngưỡng của cư dân duyên hải miền Trung rất đa dạng và phong phú, xoay quanh mối quan hệ giữa con người, biển cả và thế giới tâm linh. 

Nổi bật là tín ngưỡng thờ cá Ông (cá voi), thờ Nữ thần Thiên Y A Na và tín ngưỡng thờ âm hồn. Đây cùng là vùng đất có nhiều lễ hội dân gian mang đậm bản sắc văn hóa tộc người, thể hiện rõ tập quán, tín ngưỡng như: Lễ Cầu Bông, lễ bà Thu Bồn, lễ rước Cộ Bà Chợ Được, lễ Nguyên Tiêu ở Quảng Nam; các lễ hội truyền thống của người Chăm như: Katê, Ranuwan ở Ninh Thuận... 

Gắn liền với lễ hội là các loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo: Múa, hát, sử dụng những nhạc cụ truyền thống như trống Paranưng, trống Ghi năng, kèn Saranai... Các hình thức trình diễn dân gian tiêu biểu gồm: hát Bả trạo, hát Bội (tuồng), chơi Bài chỏi mùa xuân của người Việt, múa Katê của dân tộc Chăm..

Vùng Duyên hải miền Trung còn nổi tiếng bởi những nét văn hóa độc đáo trên hệ thống các đảo và quần đảo, người dân vẫn lưu giữ những phong tục, tập quán, kiêng kỵ và những lễ hội gắn liền với đời sống văn hóa của cư dân biển, đảo, mà điển hình là đời sống tín ngưỡng của cư dân trên đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi).

Video điệu múa truyền thống của đồng bào dân tộc Chăm:

Ngày hội văn hóa đồng bào dân tộc Chăm là dịp để tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc, những môn thể thao truyền thống được cộng đồng người Chăm sáng tạo, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ; đồng thời là ngày hội của tình đoàn kết, giao lưu, gặp gỡ và sẻ chia giữa các tỉnh, thành phố có đông đồng bào Chăm sinh sống.