Trong khi lãnh đạo thế giới tập trung tại New York dự Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ), Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lại gặp nhau tại Nhà Trắng, đặt ra câu hỏi về vai trò của tổ chức quốc tế trong giải quyết các vấn đề toàn cầu.
Ông Trump và ông Tập dự kiến có cuộc gặp thứ hai trong năm tại Nhà Trắng, trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh tìm cách duy trì ổn định mối quan hệ song phương có ảnh hưởng lớn đến kinh tế và an ninh thế giới.
Cuộc gặp diễn ra đúng thời điểm Đại hội đồng LHQ họp tại New York. Trong khi các nước thảo luận về chủ nghĩa đa phương và những cuộc xung đột toàn cầu, hai cường quốc tập trung vào AI, thương mại và quốc phòng.
“Việc ông Tập Cận Bình tới Washington đúng tuần diễn ra Đại hội đồng nhưng không cảm thấy cần phải tới New York là điều đáng chú ý”, Richard Gowan, chuyên gia của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận xét. “Tôi nghĩ nhiều người sẽ đặt câu hỏi: Trung tâm thực sự của quá trình ra quyết định đang ở đâu?”
Theo truyền thông phương Tây, câu hỏi về vai trò của LHQ ngày càng được quan tâm khi tổ chức này phải đối mặt với khó khăn tài chính, bất đồng giữa các cường quốc và ảnh hưởng hạn chế trong xử lý các cuộc xung đột tại Ukraine và Trung Đông.
Những vấn đề này trở nên rõ rệt hơn kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Chính quyền Mỹ đã rút khỏi hàng chục cơ quan LHQ và cắt giảm đóng góp tài chính cho tổ chức.
LHQ đang đối mặt tình trạng thiếu hụt ngân sách kéo dài, buộc tổ chức phải cắt giảm 9,2% ngân sách của Ban Thư ký trong năm 2026. Hàng nghìn nhân viên bị cho thôi việc, hoạt động gìn giữ hòa bình bị thu hẹp, trong khi các chương trình nhân đạo và nhân quyền cũng chịu ảnh hưởng.
Tuần trước, Mỹ thanh toán 725 triệu USD cho ngân sách thường xuyên của LHQ, giúp Washington duy trì quyền bỏ phiếu tại Đại hội đồng. Tuy nhiên, Mỹ vẫn còn nợ 1,3 tỷ USD đối với ngân sách thường xuyên và 2,9 tỷ USD cho hoạt động gìn giữ hòa bình.
Khó khăn của LHQ không chỉ nằm ở tài chính. Hội đồng Bảo an thường xuyên rơi vào bế tắc do bất đồng giữa năm thành viên thường trực có quyền phủ quyết, trong đó có Mỹ, Trung Quốc và Nga.
“LHQ hiện đối mặt với hai thách thức chính. Thứ nhất là tình hình tài chính đặc biệt khó khăn”, Eugene Chen, cựu quan chức LHQ, nói. Theo ông, thách thức rộng lớn hơn là các nước thành viên không còn thống nhất về vai trò của LHQ trong bối cảnh những vấn đề toàn cầu ngày càng phức tạp.
Tổng thư ký Antonio Guterres đã khởi động sáng kiến cải tổ UN80 nhằm giảm chi phí, loại bỏ hoạt động trùng lặp và nâng cao hiệu quả. Kế hoạch bao gồm cắt giảm 21% số vị trí tại Ban Thư ký.
Bất chấp những chỉ trích, Đại hội đồng LHQ vẫn là nơi diễn ra hoạt động ngoại giao quy mô lớn. Theo dữ liệu của LHQ, hơn 1.000 cuộc gặp song phương được lên kế hoạch trong tuần lễ cấp cao năm nay.
Bên lề hội nghị, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi và các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Jared Kushner đã liên lạc thông qua các bên trung gian, đánh dấu những tiếp xúc đầu tiên giữa hai bên kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời đổ vỡ hồi tháng 7.
Đại diện cấp cao Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas cho rằng LHQ vẫn giữ vai trò quan trọng, dù thừa nhận tổ chức này đang “tê liệt khi phải ngăn chặn hoặc chấm dứt các cuộc xung đột”.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng tận dụng diễn đàn tại New York để gặp Tổng thống Trump, thảo luận về khả năng chấm dứt xung đột với Nga.
Khi được hỏi liệu nhiều năm hội họp tại LHQ có mang lại kết quả cụ thể hay không, ông Zelensky trả lời: “Hôm nay, nó giúp chúng ta gặp nhau. Có thể chưa phải là quá nhiều, nhưng đó là một điều gì đó.”
Dù cuộc gặp Mỹ - Trung diễn ra bên ngoài Đại hội đồng, hoạt động ngoại giao tại New York cho thấy LHQ vẫn là nơi các quốc gia duy trì đối thoại. Thách thức đối với tổ chức này là biến những cuộc gặp đó thành hành động chung trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt.
