Từ đầu năm 2026 đến nay, bằng việc kết hợp thẩm định lại các trường hợp trùng khớp ADN ty thể bằng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới kết hợp phân tích đa hình đơn nucleotide (NGS-SNP) có độ phân giải cao, Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã xác định thành công danh tính các hài cốt liệt sĩ.
Công tác khai quật, thu mẫu quy mô lớn tại nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng (tỉnh An Giang), là đợt thử nghiệm quy mô lớn nhất từ trước đến nay bằng công nghệ NGS-SNP hoàn thành khai quật 965 phần mộ, thu được mẫu sinh phẩm đủ điều kiện phân tích từ 535 mộ; công tác tách chiết ADN và tạo thư viện giải trình tự đang được khẩn trương thực hiện, dự kiến hoàn thành trong tháng 11/2026, là cơ sở quan trọng để đánh giá khả năng áp dụng công nghệ trên diện rộng.
Theo ông Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, tính đến ngày 13/9/2026, Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học đã tiếp nhận, lưu trữ 37.610 mẫu hài cốt liệt sĩ (HCLS) từ 8 tỉnh, thành phố theo phân công của Ban Chỉ đạo quốc gia. Trong đó, số mẫu HCLS đã tiếp nhận từ các tỉnh gồm: Tuyên Quang 73, An Giang 598, TP Hà Nội 2.400, Tây Ninh 15.674, Đồng Tháp 3.216, TP Hồ Chí Minh 7.113, Đồng Nai 4.618 và TP Huế 3.918.
Riêng trong hai đợt gần đây, ngày 21/8/2026 tiếp nhận 7.113 mẫu do Ban Chỉ đạo 515 Thành phố Hồ Chí Minh chuyển ra Hà Nội; ngày 11/9/2026 tiếp nhận 4.618 mẫu do Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Đồng Nai và 5.287 mẫu do Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh bàn giao. Bên cạnh tiếp nhận mẫu hài cốt liệt sĩ, Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học đang triển khai tiếp nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ để đối sánh, phối hợp cùng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân do Cục C06, Bộ Công an quản lý.
Về số lượng mẫu đã phân tích thành công, thu nhận dữ liệu gen (ADN) đạt chuẩn và kết quả đối khớp xác định danh tính cho kết quả phân tích và đối khớp dữ liệu di truyền tại một số địa bàn trọng điểm được tổng hợp như sau:
Đợt triển khai tại nghĩa trang liệt sĩ Trả Lĩnh, Cao Bằng (năm 2025) được thực hiện bằng công nghệ NGS-SNP, số mẫu HCLS phân tích là 58, số mẫu đạt dữ liệu chuẩn 54 (93%), kết quả xác định danh tính 5 trường hợp (khớp 14 gia đình). Tại nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng, An Giang (năm 2026) được thực hiện bằng công nghệ NGS-SNP, số mẫu HCLS phân tích 535, số mẫu đạt dữ liệu chuẩn đang phân tích, dự kiến hoàn thành 11/2026. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Thuận và Lâm Đồng được thực hiện bằng công nghệ ADN ty thể 1, số mẫu HCLS phân tích 1 và kết quả xác định danh tính có 1 trường hợp (có kèm thông tin thực chứng). Tại nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, Cần Thơ được thực hiện bằng công nghệ ADN ty thể và NGS-SNP số mẫu phân tích 891 HCLS, số mẫu đạt dữ liệu chuẩn là 293 và kết quả xác định danh tính có 6 trường hợp (thẩm định lại bằng NGS-SNP).
Cũng theo ông Phí Quyết Tiến, tỷ lệ mẫu thu được dữ liệu SNP đủ điều kiện đối khớp bằng công nghệ NGS-SNP đạt khoảng 93% (54/58 mẫu tại Trà Lĩnh), cao hơn đáng kể so với tỷ lệ thu nhận dữ liệu đạt chuẩn của phương pháp ADN ty thể truyền thống đối với mẫu phân hủy (khoảng 19% mẫu cho kết quả để phân tích).
Với công suất thiết kế của dây chuyền NGS-SNP đạt khoảng 2.000 mẫu/năm/cơ sở, sau khi 5 dây chuyền do Tập đoàn Vingroup tài trợ được lắp đặt, vận hành đồng bộ từ Quý IV/2026 và hoàn thành đào tạo, chuyển giao công nghệ, năng lực giám định của hệ thống sẽ được nâng lên đáng kể, góp phần bảo đảm tiến độ chung của "Chiến dịch 500 ngày đêm" hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/2027). Tuy nhiên, so với quy mô 37.610 mẫu đã tiếp nhận, tiến độ phân tích thực tế hiện vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu, do hạ tầng phòng sạch và dây chuyền công nghệ NGS-SNP quy mô lớn mới đang trong giai đoạn hoàn thiện, lắp đặt.
Mặc dù vậy, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là mẫu HCLS đã trải qua thời gian dài nằm dưới lòng đất trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, bị thoái hóa, phân hủy nghiêm trọng, tỷ lệ thu hồi ADN nguyên vẹn thấp, đặc biệt đối với các mẫu tồn đọng lâu năm.
Trạng thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao chuyên dụng phục vụ công nghệ NGS-SNP phần lớn phải nhập khẩu, chỉ phí cao (khoảng 600 - 900 USD/mẫu hài cốt tùy mức độ phân hủy; khoảng 100 USD/mẫu thân nhân), trong khi quy trình đấu thầu mua sắm quy mô lớn còn mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ.
Bên cạnh đó, áp lực về số lượng mẫu tiếp nhận rất lớn (37.610 mẫu) trong khi hạ tầng phòng sạch quy mô lớn vẫn đang triển khai xây dựng, lắp đặt, dự kiến hoàn thành trong Quý IV/2026; hệ thống lưu trữ mẫu hiện hữu đang chịu áp lực lớn về diện tích, thiết bị và nhân lực vận hành. Ngân sách và cơ chế tài chính đặc thù cho công tác mua sắm hóa chất, vật tư tiêu hao phục vụ giám định ADN quy mô lớn còn vướng mắc, thủ tục thanh quyết toán nguồn kinh phí tài trợ chưa đồng bộ.
