Theo tờ The Kyiv Independent, dù đã xây dựng được năng lực phát triển thiết bị bay không người lái (UAV) thuộc nhóm hàng đầu thế giới, Ukraine vẫn tụt khá xa Nga về khả năng sản xuất tên lửa đạn đạo - một năng lực quan trọng trong tác chiến hiện đại. Song truyền thông Ukraine cho rằng khoảng cách này có thể sớm được thu hẹp khi Kiev đẩy mạnh kế hoạch sản xuất hàng loạt tên lửa đạn đạo trong nước. Hai mẫu tên lửa mới dự kiến được đưa vào sử dụng trong những tháng tới.
Phát biểu tại một hội nghị quốc phòng ở Ba Lan ngày 10/9, bà Iryna Terekh, Giám đốc điều hành Fire Point, cho biết tên lửa đạn đạo tầm ngắn FP-7 dự kiến được đưa vào biên chế quân đội Ukraine trong “vài tuần tới”. Trong khi đó, mẫu FP-9 có tầm bắn xa hơn “đang được thử nghiệm bay”.
Ông Fabian Hoffmann, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy, nhận định nếu được đưa vào sử dụng với số lượng đủ lớn, các tên lửa đạn đạo mới có thể tác động đáng kể đến cục diện xung đột.
Cuộc đua tên lửa đạn đạo
Theo ông Hoffmann, tên lửa đạn đạo sẽ giúp Ukraine nhanh chóng tập kích những mục tiêu quân sự có giá trị cao và cần được xử lý trong thời gian ngắn, như các bệ phóng tên lửa đạn đạo. Đây là năng lực Ukraine hiện chưa có nhưng đang rất cần.
Tên lửa đạn đạo nhìn chung bay theo quỹ đạo cao với tốc độ siêu vượt âm, khiến chỉ một số ít hệ thống phòng không có khả năng đánh chặn. Tên lửa hành trình bay chậm hơn đáng kể và ở độ cao thấp hơn, do đó thường dễ bị đánh chặn hơn.
Ukraine đang sử dụng các hệ thống phòng không Patriot PAC-3 do Mỹ sản xuất để đối phó với tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn Patriot kéo dài đang khiến các thành phố nước này dễ bị tổn thương hơn trước mùa Đông.
Theo Tổng thống Volodymyr Zelensky, Nga hiện có thể sản xuất khoảng 120 tên lửa đạn đạo mỗi tháng. Trong khi đó, năng lực sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot của Mỹ thấp hơn đáng kể. Lockheed Martin hiện sản xuất khoảng 50 tên lửa đánh chặn mỗi tháng, trong khi Ukraine cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận loại vũ khí có chi phí cao và nhu cầu lớn này.
Khi xung đột bắt đầu, Ukraine vẫn sở hữu một số tên lửa Tochka-U từ thời Liên Xô, nhưng không có năng lực sản xuất tên lửa đạn đạo quy mô lớn trong nước. Với tầm bắn và độ chính xác hạn chế, hệ thống này khó đáp ứng yêu cầu tác chiến tầm xa hiện nay.
Trong khi đó, theo IISS, vào tháng 2/2022, Nga sở hữu khoảng 900 tên lửa đạn đạo Iskander-M hiện đại, có tầm bắn xa hơn. Nga cũng có số lượng đáng kể tên lửa Kinzhal, Zircon và một lượng lớn tên lửa S-300, S-400 có khả năng thực hiện nhiệm vụ tấn công mục tiêu mặt đất.
Nhờ đẩy mạnh sản xuất trong nước và bổ sung nguồn cung từ bên ngoài, Nga duy trì được năng lực tên lửa đạn đạo, qua đó có thể tiến hành các đợt tập kích quy mô lớn.
Cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR) đánh giá rằng đến giữa năm 2026, Nga vẫn còn một lượng đáng kể tên lửa đạn đạo và tên lửa tầm xa trong kho dự trữ.
Trái lại, Ukraine hiện gần như chưa có năng lực sản xuất hàng loạt tên lửa đạn đạo trong nước. Tổng thống Zelensky từng tuyên bố Ukraine đã “bắt đầu sử dụng” tên lửa đạn đạo tầm ngắn 1KR1 Sapsan từ ngày 9/12/2025. Tuy nhiên, chưa có nhiều bằng chứng cho thấy loại tên lửa này đã được sản xuất trên quy mô lớn. Nếu thực sự được đưa vào biên chế, số lượng cũng rất hạn chế.
Ukraine từng phụ thuộc đáng kể vào nguồn tên lửa ATACMS do Mỹ cung cấp. Việc sử dụng loại tên lửa này cho thấy vai trò của vũ khí đạn đạo trong các chiến dịch tấn công tầm xa, đồng thời cho thấy hạn chế của Kiev khi nguồn cung từ bên ngoài không ổn định.
Những mẫu tên lửa được kỳ vọng
Thành lập năm 2022, Fire Point nhanh chóng trở thành nhà sản xuất quốc phòng đáng chú ý của Ukraine, với một loạt UAV tầm xa. Tuy nhiên, sự phát triển của công ty cũng đi kèm những cáo buộc tham nhũng và những câu hỏi liên quan đến quyền sở hữu.
Bất chấp những tranh cãi này, UAV tầm xa FP-1 của Fire Point đã trở thành một thành phần quan trọng trong các hoạt động tập kích tầm xa của Ukraine. Trong khi đó, FP-2 - UAV tầm trung được thiết kế với đầu đạn lớn hơn để đổi lấy tầm hoạt động ngắn hơn - ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động tập kích tầm trung.
Ông Nazarii Barchuk, chuyên gia phân tích tại Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine, nhận định chương trình UAV cho thấy nếu được đầu tư đầy đủ và dành mức ưu tiên thích đáng, Ukraine có thể đạt những kết quả đáng kể trong sản xuất vũ khí tầm xa. Tuy nhiên, ông lưu ý tên lửa đạn đạo là loại vũ khí phức tạp hơn nhiều để sản xuất.
Theo ông Barchuk, yếu tố then chốt là bảo đảm “nguồn tài chính đầy đủ cho chương trình”, trong đó có đầu tư từ các đối tác nước ngoài, đồng thời “duy trì và mở rộng chuỗi sản xuất linh kiện”.
Các chương trình UAV tầm xa của Ukraine đã phát triển thành một năng lực đáng kể. Tuy nhiên, chúng vẫn gặp hạn chế khi đối phó với các mục tiêu quân sự cơ động, do tốc độ tương đối thấp và khả năng bị phát hiện, đánh chặn.
Từng bước hoàn thiện năng lực
Fire Point cũng sản xuất tên lửa hành trình hạng nặng FP-5 Flamingo. Những lần sử dụng đầu tiên cho thấy một số tên lửa không đạt mục tiêu dự kiến, nhưng các vụ phóng gần đây có kết quả khả quan hơn.
Ông Hoffmann cho biết Flamingo ban đầu có độ chính xác khá hạn chế, song Fire Point sau đó đã điều chỉnh và nâng cấp tên lửa.
Theo ông, FP-5 Flamingo hiện đã có hiệu quả sử dụng thực tế cao hơn và quá trình tương tự có thể diễn ra với FP-7 và FP-9.
FP-7 được thiết kế với tầm bắn khoảng 200 km, tốc độ tối đa 1.500 m/giây và đầu đạn nặng 150 kg. Mẫu tên lửa này dựa trên tên lửa đánh chặn 48N6 thời Liên Xô, vốn được sử dụng trong các hệ thống phòng không S-300 và S-400, nhưng được tích hợp các linh kiện và công nghệ sản xuất hiện đại.
Ông Denys Shtilerman, kỹ sư trưởng kiêm đồng sáng lập Fire Point, cho biết trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 3 rằng FP-7 sẽ tương đương ATACMS, thậm chí có thể mang đầu đạn lớn hơn, trong khi chi phí thấp hơn ít nhất hai lần.
Ông Shtilerman nhấn mạnh mục tiêu là sản xuất hàng loạt. Theo ông, nếu chỉ sản xuất hai hoặc ba tên lửa đạn đạo mỗi tháng thì “không có ý nghĩa”, bởi quy mô như vậy sẽ không tạo ra tác động đáng kể trên chiến trường.
Với tầm bắn xa hơn, FP-9 được kỳ vọng mở rộng đáng kể phạm vi tác chiến của Ukraine, cho phép tập trung vào các mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng có giá trị cao. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào độ chính xác, khả năng sản xuất hàng loạt và năng lực phối hợp với các hệ thống trinh sát, UAV và tên lửa khác.
