Theo báo chí Anh ngày 13/9, các mẫu UAV phản lực Geran-4 và Geran-5 của Nga đã liên tục tập kích nhiều thành phố Ukraine trong những tuần gần đây. Một chiếc đánh trúng trụ sở Cơ quan An ninh Ukraine, đánh dấu lần đầu một tòa nhà chính phủ tại Kiev bị UAV tấn công trực tiếp. Một chiếc khác suýt lao vào máy bay chở Tổng thống Volodymyr Zelensky khi phương tiện này chuẩn bị cất cánh từ Moldova.
Hàng trăm UAV còn lại đã gây cháy các kho hàng và làm gián đoạn hoạt động tại nhiều cảng của Ukraine. Các đợt phóng gần như liên tục kể từ ngày 27/8 khiến Kiev ngày càng phải đối mặt với tình trạng vốn thường chỉ xuất hiện tại các thành phố gần tiền tuyến. Không chỉ diễn ra vào ban đêm, các cuộc tập kích ban ngày cũng bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tại thủ đô.
Không quân Ukraine cho biết số UAV Nga sử dụng trong tháng 8 đã lên mức kỷ lục 2.800 chiếc. Đợt gia tăng này diễn ra sau chiến dịch tập kích tầm xa của Kiev nhằm vào các nhà máy lọc dầu và kho hàng thương mại của Nga, gây thiệt hại kinh tế cho Moskva.
Tại quận Holosiivskyi ở Kiev, một UAV Nga lao xuống trạm xăng, đánh dấu vụ tấn công đầu tiên kiểu này tại thủ đô.
Tốc độ gấp hơn ba lần thế hệ đầu
Geran là phiên bản được Nga cải tiến từ dòng UAV Shahed do Iran thiết kế. Moskva bắt đầu sản xuất loại vũ khí này từ năm 2023 và liên tục điều chỉnh dựa trên kinh nghiệm thực chiến.
Geran-1 có thể mang đầu đạn nặng tối đa 20 kg và đạt tốc độ khoảng 185 km/h. Trong khi đó, Geran-5 được cho là bắt đầu xuất hiện trên chiến trường từ tháng 1, có tốc độ tối đa 600 km/h, mang đầu đạn 90 kg và hoạt động trong phạm vi khoảng 1.000 km.
Geran-4 vẫn sử dụng khung thân phát triển từ phiên bản ban đầu nhưng có thiết kế khí động học tốt hơn. Geran-5 được chế tạo với cấu trúc hoàn toàn mới, gần với tên lửa hành trình hơn một UAV thông thường.
Những thay đổi không chỉ nằm ở tốc độ và hình dáng. Các phiên bản Geran đời đầu chỉ có hệ thống dẫn đường tương đối đơn giản, trong khi những mẫu mới được trang bị camera nhiệt, hệ thống xác định mục tiêu bằng trí tuệ nhân tạo, ăng-ten chống gây nhiễu do Nga sản xuất và modem mạng vô tuyến dạng lưới của Trung Quốc.
Theo Serhiy Beskrestnov, cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, người điều khiển Nga có thể cho UAV bay ở độ cao 2 đến 5 km, phát hiện và khóa mục tiêu bằng camera. Sau đó, phương tiện sẽ tự động lao xuống tấn công. Gần như toàn bộ UAV phản lực đang được Nga sử dụng tại Ukraine đều được trang bị camera loại này.
Theo các quan chức an ninh phương Tây, khả năng của Geran được cải thiện đến mức Iran đã đề nghị Nga cung cấp các phiên bản tiên tiến để sử dụng trong cuộc chiến với Israel và Mỹ.
Sức ép mới với phòng không Ukraine
Không quân Ukraine hiện chỉ đánh chặn được khoảng 60% UAV phản lực, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 90 đến 95% đối với các phiên bản sử dụng động cơ cánh quạt. Các cuộc tập kích gần đây buộc Kiev phải huy động máy bay chiến đấu với cường độ rất cao. Một số phi công thậm chí phải dùng pháo gắn trên máy bay để bắn hạ UAV, một phương án đặc biệt nguy hiểm.
Thách thức càng lớn khi Ukraine đang thiếu tên lửa phòng không hiện đại và vẫn dễ bị tổn thương trước tên lửa đạn đạo. Trong những tháng gần đây, không quân nước này cũng ngừng công bố tỷ lệ đánh chặn tên lửa đạn đạo hằng ngày.
Việc Nga nhanh chóng triển khai số lượng lớn Geran-4 và Geran-5 khiến giới chức cùng các nhà sản xuất Ukraine bất ngờ. Trước đó, Moskva được dự báo sẽ tập trung vào Geran-3, loại có sức công phá thấp hơn và tốc độ khoảng 300 km/h.
Wild Hornets, đơn vị chế tạo UAV đánh chặn Sting của Ukraine, đang hoàn thiện một phiên bản mới để đối phó với các mục tiêu sử dụng động cơ phản lực và dự kiến sớm đưa vào sản xuất hàng loạt. Tổng thống Zelensky cho biết 67 công ty Ukraine đang nghiên cứu giải pháp đánh chặn các mẫu Geran mới.
Lợi thế từ sản xuất quy mô lớn
Theo các chuyên gia, mô hình sản xuất tập trung cho phép Nga nhanh chóng tiếp nhận phản hồi từ chiến trường, cải tiến thiết kế và đưa phiên bản mới vào sử dụng mà không phải trải qua quá trình thử nghiệm kéo dài.
UAV cũng dễ sản xuất hơn nhiều so với xe tăng và chỉ có giá bằng một phần nhỏ so với các loại tên lửa từng giữ vai trò chủ lực trong chiến dịch không kích của Moskva. Dù Geran-4 và Geran-5 đắt hơn, khó phóng hơn các phiên bản cũ, chúng vẫn rẻ hơn tên lửa hành trình Kalibr và Kh-101.
Nga đang sử dụng những mẫu Geran mới cùng tên lửa hành trình giá rẻ Banderol để tập kích kho hàng, trung tâm hậu cần và các cảng của Ukraine bên bờ Biển Đen. Đầu tháng 9, một tên lửa Banderol được ghi nhận bay về phía Odesa ở độ cao chỉ khoảng 20 m so với mặt biển. Truyền thông Nga cho biết tiêm kích Sukhoi-25 có thể phóng Geran-5 từ ngoài tầm với của phòng không Ukraine.
Theo giới phân tích, các mẫu Geran đang ngày càng mang nhiều đặc điểm của tên lửa hành trình, làm mờ ranh giới giữa hai loại vũ khí. Nếu duy trì được tốc độ sản xuất và nguồn động cơ phản lực từ nước ngoài, Nga có thể nhanh chóng trở thành nhà sản xuất tên lửa hành trình giá rẻ lớn nhất thế giới.
Trong khi Ukraine chưa tìm được biện pháp đánh chặn hiệu quả, sự xuất hiện của Geran-4 và Geran-5 có thể giúp Nga giành lại lợi thế trong cuộc chiến tầm xa, ngay cả khi đà tiến công trên bộ đang chậm lại và Moskva phải chịu tổn thất lớn về nhân lực.
