Các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào trung tâm dữ liệu của Yandex, tập đoàn công nghệ được ví như “Google của Nga”, đã làm gián đoạn nhiều dịch vụ thiết yếu, từ thanh toán trực tuyến, gọi xe đến giao đồ ăn, phơi bày điểm yếu của nền kinh tế số Moskva đang nỗ lực xây dựng.
Anton, giáo viên lịch sử 31 tuổi sống tại St. Petersburg, trở về nhà một buổi tối và phát hiện hệ thống đèn thông minh không thể bật sáng. Những bóng đèn này sử dụng nền tảng của Yandex, tập đoàn cung cấp dịch vụ tìm kiếm, bản đồ, trí tuệ nhân tạo, gọi xe và thanh toán trực tuyến.
“Thật kỳ lạ khi bạn ngồi trong căn phòng tối om mà gần như không có cách nào bật đèn. Cảm giác giống như mất điện, chỉ khác là nguyên nhân khá bất thường”, anh Anton.
Kể từ ngày 8/10, các cuộc tấn công của Ukraine đã làm hư hại ba trong số năm trung tâm dữ liệu lớn phục vụ hoạt động của Yandex, gây gián đoạn dịch vụ đối với hàng triệu người dùng tại Nga và một số nước láng giềng như Kazakhstan, Belarus.
Hạ tầng số trở thành điểm yếu của Nga
Yandex là một trong những tập đoàn công nghệ lớn nhất Nga, sở hữu hệ sinh thái dịch vụ tương tự sự kết hợp giữa Google, Uber và Amazon. Sau khi phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt và nhiều doanh nghiệp nước ngoài rút khỏi Nga vì chiến dịch quân sự tại Ukraine, Moskva thúc đẩy phát triển các nền tảng nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ phương Tây.
Tuy nhiên, những cuộc tấn công gần đây cho thấy sự phụ thuộc vào trung tâm dữ liệu có thể trở thành điểm yếu nghiêm trọng. Khi các cơ sở này bị hư hại, nhiều dịch vụ liên quan có thể đồng loạt gián đoạn, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và đời sống người dân.
Kievv mô tả các cuộc tập kích là hành động đáp trả những đòn tấn công của Nga nhằm vào trung tâm dữ liệu Ukraine hồi tháng 9. Khi đó, Bộ Quốc phòng Nga chế giễu chiến dịch này là một đợt “thải độc kỹ thuật số”.
Tác động của chiến tranh ngày càng lan sâu vào đời sống thường nhật của người Nga. Trong năm qua, chính quyền Moskva cũng nhiều lần hạn chế truy cập Internet với lý do an ninh, siết chặt việc sử dụng mạng riêng ảo (VPN) và chặn các ứng dụng nhắn tin phổ biến như Telegram, WhatsApp.
Ukraine đang tìm cách khiến người dân Nga cảm nhận rõ hơn hậu quả của cuộc chiến, vốn phần lớn diễn ra xa các thành phố lớn. Các đòn tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu đã góp phần gây thiếu nhiên liệu tại nhiều khu vực. Những cuộc tập kích kho hàng của hai nền tảng thương mại điện tử lớn nhất Nga, Wildberries và Ozon, cũng làm gián đoạn hoạt động của nhiều doanh nghiệp nhỏ. Hôm 14/10, Sberbank, ngân hàng lớn nhất Nga, thông báo trung tâm dữ liệu tại vùng Saratov bị tấn công.
Sự cố tại Yandex ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của nhiều người. Một tài xế taxi 33 tuổi ở Moskva cho biết ứng dụng Yandex Pro, dùng để nhận và quản lý cuốc xe, liên tục gặp lỗi sau vụ tấn công trung tâm dữ liệu tại vùng Vladimir. Có thời điểm tài xế không nhận được đơn trong nhiều giờ, hoặc nhiều xe được điều đến cùng một điểm đón.
Nghiêm trọng hơn, các tài xế không thể rút tiền đã kiếm được, khiến họ gặp khó khăn khi thanh toán tiền thuê xe và mua nhiên liệu. Người đàn ông cuối cùng phải trả lại xe vì không đủ khả năng tiếp tục làm việc trong khi thu nhập bị gián đoạn.
“Với nhiều tài xế, đây không đơn thuần là lỗi kỹ thuật, mà là vấn đề liệu họ có thể tiếp tục làm việc và tự nuôi sống bản thân hay không”, anh nói.
Một cư dân Moskva được gọi bằng tên giả Tatiana cũng hoảng loạn khi khoản tiết kiệm 1,5 triệu ruble, tương đương khoảng 17.830 USD, không còn hiển thị trên tài khoản Yandex Pay. Cô dành dụm số tiền này để mua ôtô.
“Tôi hoảng loạn và khóc rất nhiều. Tôi đã chuẩn bị tinh thần cho khả năng mình sẽ không bao giờ nhìn thấy số tiền đó nữa”, cô Tatiana kể.
Yandex khẳng định tiền của khách hàng vẫn an toàn và cho biết đang khôi phục dịch vụ sau các cuộc tấn công. Trong khi đó, công ty quốc phòng Ukraine Fire Point chế giễu sự cố trên mạng xã hội X bằng câu hỏi gửi lãnh đạo bộ phận công nghệ tài chính Yandex: “Anh đã thử tắt đi rồi bật lại chưa?”.
Kiev tiếp tục gây sức ép lên Moskva
Các cuộc tập kích diễn ra khi Ukraine chịu sức ép từ Mỹ, đồng minh chủ chốt, yêu cầu hạn chế tấn công cơ sở năng lượng Nga để duy trì nguồn cung dầu diesel cho thị trường toàn cầu.
Việc chuyển hướng sang hạ tầng công nghệ cho thấy Kiev vẫn có những phương thức khác để gây sức ép lên Moskva. Khác với các mục tiêu quân sự truyền thống, trung tâm dữ liệu phục vụ đồng thời hàng triệu người dân và doanh nghiệp, nên thiệt hại có thể lan rộng sang nhiều lĩnh vực kinh tế.
Những cuộc tấn công cũng đặt ra thách thức đối với Nga khi nước này ngày càng phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ nội địa. Hạ tầng được phát triển để giảm lệ thuộc vào phương Tây giờ đây trở thành mục tiêu chiến lược trong cuộc xung đột.
Với người dân Nga, hậu quả chiến tranh không chỉ nằm ở tiền tuyến mà còn hiện diện trong những ứng dụng ngừng hoạt động, thu nhập bị gián đoạn và nỗi lo mất tiền tiết kiệm.
