Theo tờ The New York Times, những quy định mới được ban hành trong thời gian gần đây đã thắt chặt đáng kể hoạt động của người dùng UAV cá nhân và thương mại. Từ tháng 1, các hình phạt đối với hành vi bay không phép đã được nâng lên, bao gồm cả khả năng bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bắt đầu từ tháng 5, toàn bộ UAV phải được đăng ký bằng danh tính thật, yêu cầu người sử dụng liên kết thiết bị bay với giấy tờ tùy thân hoặc số điện thoại. Đồng thời, dữ liệu chuyến bay sẽ được truyền trực tiếp về cơ quan quản lý theo thời gian thực.
Việc xin phép bay cũng trở nên nghiêm ngặt hơn khi người vận hành phải đăng ký trước ít nhất một ngày đối với các khu vực hạn chế, vốn chiếm phần lớn không gian đô thị. Dù quy định có ngoại lệ cho các UAV nhỏ bay dưới độ cao khoảng 121 mét tại một số khu vực mở, nhưng phạm vi này được đánh giá là rất hạn chế.
Tại Bắc Kinh, chính quyền thậm chí còn tiến xa hơn khi áp dụng lệnh cấm gần như toàn diện đối với UAV trong nội đô. Theo quy định mới có hiệu lực từ tháng 5, không được phép mua bán, cho thuê hoặc mang vào thành phố UAV và các linh kiện quan trọng. Người từ các tỉnh khác vào Bắc Kinh có thể bị kiểm tra hành lý để phát hiện UAV.
Dù Trung Quốc đã yêu cầu đăng ký UAV và giới hạn khu vực bay từ năm 2024, nhưng việc siết chặt gần đây khiến nhiều người dùng cho rằng các quy định đang bị thực thi quá mức. Trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, nhiều tài khoản chia sẻ việc bị thẩm vấn, phạt tiền, tịch thu thiết bị hoặc thậm chí bị tạm giữ.
Một trào lưu trên Douyin (phiên bản nội địa của TikTok) đã chế lại khẩu hiệu quảng cáo của hãng UAV lớn nhất Trung Quốc là DJI từ “Đừng để bầu trời phải chờ đợi” thành “Đừng để cảnh sát phải chờ đợi”, thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác.
Số liệu chính thức cho thấy đến cuối năm 2025, Trung Quốc có hơn 3 triệu UAV được đăng ký, tăng 50% so với năm trước. Tuy nhiên, các nhà kinh doanh cho biết doanh số đang sụt giảm mạnh, trong khi lượng UAV cũ rao bán trên mạng tăng vọt.
Một số người dùng chia sẻ những trải nghiệm khó khăn. Một phụ huynh tại Thượng Hải cho biết dù đã được cấp phép sơ bộ để con trai dùng UAV, nhưng vào ngày bay lại bị từ chối mà không có giải thích rõ ràng. Một người khác nói đã nộp hơn 30 đơn xin bay nhưng chỉ được chấp thuận hai lần với điều kiện hạn chế nghiêm ngặt.
Bộ Công an Trung Quốc khẳng định việc siết chặt quản lý là cần thiết để đảm bảo an toàn công cộng, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện các rủi ro như hệ thống UAV bị tấn công mạng hoặc bay xâm phạm không phận hàng không dân dụng.
Cơ quan này dẫn chứng các vụ việc UAV bay gần máy bay dân dụng hoặc xâm nhập khu vực cấm gần sân bay để quay phim, cũng như một vụ va chạm giữa hai UAV khiến chúng rơi xuống một tòa nhà cao tầng ở Thượng Hải. “Bầu trời không nằm ngoài pháp luật”, cơ quan này nhấn mạnh.
Ngoài yếu tố an ninh, các quy định mới cũng được cho là nhằm tạo nền tảng cho chiến lược phát triển “kinh tế tầm thấp” - lĩnh vực bao gồm giao hàng bằng UAV, bảo trì đường dây điện và nông nghiệp công nghệ cao, vốn được nhấn mạnh trong kế hoạch 5 năm của Trung Quốc.
Các chuyên gia cho rằng để khai thác hiệu quả không phận thấp, Trung Quốc cần một hệ thống quản lý chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, điều này có thể gây ra những xáo trộn trong ngắn hạn.
Bên cạnh yếu tố kinh tế, các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc cũng cân nhắc rủi ro an ninh quốc gia, đặc biệt khi các cuộc xung đột gần đây cho thấy UAV giá rẻ có thể gây thiệt hại lớn trên chiến trường.
Tuy vậy, việc kiểm soát quá chặt có thể kìm hãm sự phát triển của ngành. Một số ý kiến đề xuất phân quyền quản lý không phận cho địa phương thay vì tập trung hoàn toàn vào trung ương, nhằm tạo điều kiện linh hoạt hơn.
Trong khi đó, nhiều người dùng cá nhân đang phải từ bỏ kế hoạch kinh doanh hoặc sáng tạo nội dung với UAV do không thể xin phép bay. Một người đam mê UAV cho biết đã đầu tư khoảng 2.000 USD cho thiết bị với hy vọng mở dịch vụ chụp ảnh, nhưng phải dừng lại sau khi hơn 20 đơn xin bay bị từ chối.
Ở góc nhìn khác, một số chuyên gia quân sự lại cho rằng việc nới lỏng kiểm soát có thể giúp đào tạo nguồn nhân lực vận hành UAV trong tương lai.
Thực tế cho thấy Trung Quốc đang đứng trước bài toán khó: vừa đảm bảo an ninh, vừa không làm chững lại một ngành công nghiệp mà nước này đang dẫn đầu toàn cầu.
Câu chuyện của Trung Quốc cho thấy khi một công nghệ dân sự phát triển quá nhanh, quản lý không thể chỉ đi sau để xử lý rủi ro. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi Việt Nam đang mở rộng ứng dụng UAV trong nông nghiệp, giao hàng, giám sát hạ tầng và cứu hộ. Thay vì áp dụng một cách quản lý đồng nhất, kinh nghiệm quốc tế gợi mở việc phân loại theo mục đích sử dụng, khu vực và mức độ rủi ro. Cách tiếp cận linh hoạt như vậy vừa tạo dư địa cho các ứng dụng mới, vừa phù hợp với yêu cầu hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo được đặt ra trong Nghị quyết 57-NQ/TW.
